మనోవేదికపై నర్తించిన అక్షరరవళి – వేదిక

రచన: సి. ఉమాదేవి

ఆంగికం భువనం యశ్య
వాచికం సర్వవాఙ్మయమ్
ఆహార్యం చంద్రతారాది
తం వందే సాత్త్వికం శివమ్
అభినయ దర్పణములో ప్రారంభ శ్లోకంతో కోసూరి ఉమాభారతి రచించిన వేదిక నవలపై సమీక్ష ప్రారంభించడానికి కారణం నవల నడిచిన కాదు నర్తించిన తీరు. భరతముని రచించిన నాట్య శాస్త్రమును నాట్యవేదమంటారు. వేదిక నవల నాట్యశాస్త్రాన్ని గుర్తు చేయడం కాకతాళీయమే కాని విభిన్న నృత్యాంశాలకు చక్కటి మార్గదర్శినిగా నిలిచిన నాట్యశాస్త్రం నృత్యాభిలాష ఉన్నవారికి కరదీపిక అని పునశ్చరణ చేసుకోవడం నవలలో అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించుకున్న నృత్యాంశాల నేపథ్యంలో సమున్నతమేననిపించింది. ఈ నవల చక్కటి నృత్యగీతాలను మనోవీధిలో మరొక్కమారు విహరింపచేసింది. కోసూరి ఉమాభారతి జగమెరిగిన రచయిత్రేకాదు అలరించే నర్తకి కూడా. వేదిక నవల ద్వారా నృత్యప్రాధాన్యమైన నవలాంశాన్ని తీసుకుని పాఠకరంజకంగా రచించి మనకందించడం ముదావహం. నృత్యాంశంతోపాటు సమాంతరంగా ఒక కుటుంబం, దాని చుట్టూ అల్లుకున్న స్నేహబాంధవ్యాలు,తొంగి చూచే అసూయలు,పెనవేసుకునే ఆత్మీయతలు. ఇవన్నీ మన ప్రక్కనే కూర్చుని కష్టసుఖాలు పంచుకునే స్నేహితురాలిలా మొత్తం నవలను మనకు చంద్రకళ పాత్ర ద్వారా వినిపిస్తారు.
చంద్రకళ తల్లి శారద సంగీతం నేర్పే గురువేకాదు నృత్యం పట్ల అవగాహనగల వ్యక్తి. నాట్యమనగానే పదనర్తనం గావించే చంద్రకళ నృత్యాభిరుచిని గ్రహించి కూతురికి నృత్యం నేర్పడమేకాదు చక్కని వేదికలపై విభిన్న గీతాలకు చక్కని నృత్యాలను సమకూరుస్తుంది. ఇక మలేషియా,కౌలాలంపూర్,లండన్,పారిస్,ఇటలీవంటి దేశాలలో ప్రదర్శించేందుకు తగిన ఏర్పాట్లను చేసేందుకు తండ్రి సత్యదేవ్,అతని స్నేహితుడు భూషణ్ పాత్రలు కూడా అత్యంత సహజంగా సాధకబాధకాలను చర్చిస్తూ నవలలో ఒదిగిన తీరు ప్రశంసనీయం. తన కూతురి నృత్య ప్రదర్శనకు ముందు చక్కని పరిచయాన్ని వినిపించే సత్యదేవ్ మాటలు వేదికను హరివిల్లుగా మలచడంలో శ్రీకారమవుతాయి. ఒక కళాకారిణి ఎదుగుదలకు తల్లిదండ్రులు పోషించే పాత్ర ఎనలేనిది అనే నిజాన్ని ఈ నవల మరింత స్పష్టం చేసింది. తాళ,లయ జ్ఞానాన్ని ఔపోసన పట్టి పాదరసంలా పదనర్తనం గావించే చంద్రకళ అభినయం వెనుక మరొక ముఖ్యమైన వ్యక్తి ఆమెకు శాస్త్రీయంగా నృత్యం నేర్పిన గురువు పాత్రను మలచినతీరుకు గురుభ్యోన్నమ: అనిపిస్తుంది. యువకళాకార్ అవార్డ్ తో మొదలైన బహుమతుల పర్వం అనేకానేక అవార్డులను,రివార్డులను ప్రసాదించడమేకాక ప్రపంచనర్తకిగా గుర్తింపు పొందుతుంది చంద్రకళ. నృత్యభాష అంటే లయజ్ఞానమే కదా. మరి ఆ నృత్య భాషకు చక్కని భాష్యం పలికిన చంద్రకళకు కుటుంబ బాంధవ్యాలపైనా మెండైన అభిమానమే. చదువు,నృత్యం నడుమ ఆమ్మమ్మ,నానమ్మల ఊరికి ప్రయాణం,వారు ప్రేమను కూరి వండిపెట్టే విభిన్న వంటకాలు,వారి ముద్దుముచ్చటలు చదివే పాఠకుల మనసులు తమ ప్రమేయం లేకుండానే వారి బాల్యపు అనుభూతులను నెమరువేసుకునేలా చేస్తుంది.
వేదికకు నమస్కారంతో ప్రారంభమైన నృత్యలహరి మంగళంతో ముగుస్తుంది. వేదికపై నర్తించే వారే కాక నృత్యాన్ని తిలకించే వారి మనసును కూడా నర్తింపచేసిన వేదికకు ప్రణామాలు పలకాలనిపిస్తుంది. శ్రీకృష్ణావతారం,,కాళీయమర్ధనం,బ్రహ్మమొక్కటే,చిరుతనవ్వులవాడు
ఇలా ఎన్నో! బ్రహ్మమొక్కటే దర్శించే తీరువేరు,నృత్యమొక్కటే నర్తించే రీతులు వేరు. జతులు,సంగతులు మేళవించిన నృత్యవేదిక సాహితీ సంస్కృతుల మేలు కలయిక. ఈ అందమైన వేదికపై అలరించే ఆహార్యం అందించే క్రమంలో ముత్యాలు,మువ్వలు అమర్చిన నృత్య వస్త్రాలు అద్భుత: అనిపిస్తాయి. నృత్యానికి చక్కటి వస్త్రాలను క్రిష్ణ సమకూర్చడంతో వేదికపై నాట్యం మరింత సొబగునందుతుంది. వేదిక ఒకసారి సరస్వతీ ప్రాంగణంలా,మరొకసారి కైలాసంలా,దేవాలయంలా భాసిల్లినట్లు చంద్రకళ ము:ఖత వింటుంటే నృత్యాన్ని మనోనేత్రంతో దర్శించగలం. చక్కని రహదారిలో సునాయాసంగా చేస్తున్న ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే మలుపులు ,స్పీడు బ్రేకర్లు ఎలా నిలువరిస్తాయో అలా నవలలో అందరి మనసులను తన వింత,మొండి ప్రవర్తనతో స్థంభింప చేసే పాత్ర భూషణ్ కూతురు రాణి. అయితే ఆమె మంచి గాయని. చంద్రకళ నర్తించే వేదిక పైనే తన గానామృతంతో అలరించి మొమెంటోలు పొందిన వ్యక్తి. చంద్రకళకు కావలసిన సహాయాన్ని ఎంతో నిబద్ధతతో చేసే వ్యక్తి భూషణ్. ఇదే రాణిలో చంద్రకళపట్ల అసూయకు కారణమవుతుంది. తన బావ జగదీష్ తో రాణి తీసుకునే అతి చనువు చంద్రకళకు ఇబ్బందిగా అనిపించినా ఆమెలోని సర్దుకుపోయే మనస్తత్వం మరే విధమైన అవాంఛిత సంఘటనలకు తెరలేపదు. కాని జగదీష్ నే పెళ్లి చేసుకోవాలనే అభిప్రాయం మనసులో బలంగా ముద్రించుకుంటుంది రాణి. ఈమె సరదాగా ‘ సినీహీరోనిచ్చి పెళ్లి చేయగలవా?’ అన్న మాటను నిజమనుకుని సినీహీరోతోనే పెళ్లి చేస్తానంటాడు భూషణ్. అయితే విచక్షణాలేమితో రాణి తనను తాను గాయపరచుకోవడంతో ఈ ముక్కోణపు ప్రేమకథలోని ప్రేమ మథనంలో కళ్యాణవేదికపై ఎవరు దంపతులవుతారో అనే ఆదుర్దా పొటమరిస్తుంది. రాణిని ఆత్మీయంగా స్నేహధర్మంతో పలకరించినా చంద్రకళతో వివాహానికి పెద్దల అనుమతి తీసుకున్న జగదీష్ పాత్ర మనోనిబ్బరానికి, మంచితనానికి ప్రతీక.
అకస్మాత్తుగా సత్యదేవ్ అనారోగ్యానికి గురవడం చంద్రకళను ఆందోళనకు గురి చేస్తుంది. తన కూతురు రాణికి జగదీష్ తో పెళ్లికై చంద్రకళ త్యాగాన్ని అర్థిస్తాడు భూషణ్. అతడు చేసిన సహాయానికి ప్రతిఫలంగా జగదీష్ కు దూరం కావాలనుకుంటుంది చంద్రకళ. నృత్యకారిణి తేజస్విని అమెరికానుండి అందించిన ఆహ్వానంతో తన గమ్యానికది మలుపు కాగలదని భావించి అమెరికా చేరుకుంటుంది. ఇక రాణి ప్రవర్తన అసూయ,ఆవేశాలకు ఆలవాలమై చివరకు ఆమెను పతనంవైపు నడిపిస్తుంది. నవల ముగింపు సంతరించుకునే వేళ పాఠకుల ఊహలకు విరామం పడుతుంది. భూషణ్ గుండెపోటుకు గురవడంతో దాదాపు మూడు సంవత్సరాలుగా మాతృదేశానికి దూరమైన చంద్రకళ తిరిగి వస్తుంది. అప్పటికి రాణికి జరగాల్సిన నష్టం జరగనే జరుగుతుంది. అయితే జగదీష్ కు దూరమై రంజిత్ కు దగ్గరైన రాణికి అతడితోనే వివాహం జరిపిస్తారు. జగదీష్ ,చంద్రకళల వివాహవేదికతో నవల ముగుస్తుంది. కళకైనా,కలలకైనా జీవితమే వేదిక అనే వివరణతో వేదిక అనే శీర్షికకు అందమైన అర్థాన్ని తాపడం చేసి, ముఖచిత్రంగా నర్తకిని చిత్రించడం సముచితంగా ఉంది. ఇక నవల మధ్య మధ్యలో పలకరించే నృత్యభంగిమలు ఆహ్లాదపరుస్తాయి. వేదికపై ప్రదర్శించే అద్భుత నృత్యానికి ప్రేక్షకుల చప్పట్లు అభినందనసుమాలు. నవలకు చక్కని శీర్షికనొసగి వేదికకున్న ప్రాముఖ్యాన్ని మరింత ఉన్నతీకరించి చక్కని భాష,సున్నిత భావప్రకటనతో నవల ఆసాంతం చక్కని పట్టాలపై పరుగులు తీయించి మనల్ని వేదిక దగ్గరకు చేర్చిన కోసూరి ఉమాభారతికి అభినందన చప్పట్లు.

మనోవేదికపై నర్తించిన అక్షరరవళి – వేదిక (సమీక్ష)

రచన: సి. ఉమాదేవి


ఆంగికం భువనం యశ్య
వాచికం సర్వవాఙ్మయమ్
ఆహార్యం చంద్రతారాది
తం వందే సాత్త్వికం శివమ్
అభినయ దర్పణములో ప్రారంభ శ్లోకంతో కోసూరి ఉమాభారతి రచించిన వేదిక నవలపై సమీక్ష ప్రారంభించడానికి కారణం నవల నడిచిన కాదు నర్తించిన తీరు. భరతముని రచించిన నాట్య శాస్త్రమును నాట్యవేదమంటారు. వేదిక నవల నాట్యశాస్త్రాన్ని గుర్తు చేయడం కాకతాళీయమే కాని విభిన్న నృత్యాంశాలకు చక్కటి మార్గదర్శినిగా నిలిచిన నాట్యశాస్త్రం నృత్యాభిలాష ఉన్నవారికి కరదీపిక అని పునశ్చరణ చేసుకోవడం నవలలో అగ్రభాగాన్ని ఆక్రమించుకున్న నృత్యాంశాల నేపథ్యంలో సమున్నతమేననిపించింది. ఈ నవల చక్కటి నృత్యగీతాలను మనోవీధిలో మరొక్కమారు విహరింపచేసింది. కోసూరి ఉమాభారతి జగమెరిగిన రచయిత్రేకాదు అలరించే నర్తకి కూడా. వేదిక నవల ద్వారా నృత్యప్రాధాన్యమైన నవలాంశాన్ని తీసుకుని పాఠకరంజకంగా రచించి మనకందించడం ముదావహం. నృత్యాంశంతోపాటు సమాంతరంగా ఒక కుటుంబం, దాని చుట్టూ అల్లుకున్న స్నేహబాంధవ్యాలు,తొంగి చూచే అసూయలు,పెనవేసుకునే ఆత్మీయతలు. ఇవన్నీ మన ప్రక్కనే కూర్చుని కష్టసుఖాలు పంచుకునే స్నేహితురాలిలా మొత్తం నవలను మనకు చంద్రకళ పాత్ర ద్వారా వినిపిస్తారు.
చంద్రకళ తల్లి శారద సంగీతం నేర్పే గురువేకాదు నృత్యం పట్ల అవగాహనగల వ్యక్తి. నాట్యమనగానే పదనర్తనం గావించే చంద్రకళ నృత్యాభిరుచిని గ్రహించి కూతురికి నృత్యం నేర్పడమేకాదు చక్కని వేదికలపై విభిన్న గీతాలకు చక్కని నృత్యాలను సమకూరుస్తుంది. ఇక మలేషియా,కౌలాలంపూర్,లండన్,పారిస్,ఇటలీవంటి దేశాలలో ప్రదర్శించేందుకు తగిన ఏర్పాట్లను చేసేందుకు తండ్రి సత్యదేవ్,అతని స్నేహితుడు భూషణ్ పాత్రలు కూడా అత్యంత సహజంగా సాధకబాధకాలను చర్చిస్తూ నవలలో ఒదిగిన తీరు ప్రశంసనీయం. తన కూతురి నృత్య ప్రదర్శనకు ముందు చక్కని పరిచయాన్ని వినిపించే సత్యదేవ్ మాటలు వేదికను హరివిల్లుగా మలచడంలో శ్రీకారమవుతాయి. ఒక కళాకారిణి ఎదుగుదలకు తల్లిదండ్రులు పోషించే పాత్ర ఎనలేనిది అనే నిజాన్ని ఈ నవల మరింత స్పష్టం చేసింది. తాళ,లయ జ్ఞానాన్ని ఔపోసన పట్టి పాదరసంలా పదనర్తనం గావించే చంద్రకళ అభినయం వెనుక మరొక ముఖ్యమైన వ్యక్తి ఆమెకు శాస్త్రీయంగా నృత్యం నేర్పిన గురువు పాత్రను మలచినతీరుకు గురుభ్యోన్నమ: అనిపిస్తుంది. యువకళాకార్ అవార్డ్ తో మొదలైన బహుమతుల పర్వం అనేకానేక అవార్డులను,రివార్డులను ప్రసాదించడమేకాక ప్రపంచనర్తకిగా గుర్తింపు పొందుతుంది చంద్రకళ. నృత్యభాష అంటే లయజ్ఞానమే కదా. మరి ఆ నృత్య భాషకు చక్కని భాష్యం పలికిన చంద్రకళకు కుటుంబ బాంధవ్యాలపైనా మెండైన అభిమానమే. చదువు,నృత్యం నడుమ ఆమ్మమ్మ,నానమ్మల ఊరికి ప్రయాణం,వారు ప్రేమను కూరి వండిపెట్టే విభిన్న వంటకాలు,వారి ముద్దుముచ్చటలు చదివే పాఠకుల మనసులు తమ ప్రమేయం లేకుండానే వారి బాల్యపు అనుభూతులను నెమరువేసుకునేలా చేస్తుంది.
వేదికకు నమస్కారంతో ప్రారంభమైన నృత్యలహరి మంగళంతో ముగుస్తుంది. వేదికపై నర్తించే వారే కాక నృత్యాన్ని తిలకించే వారి మనసును కూడా నర్తింపచేసిన వేదికకు ప్రణామాలు పలకాలనిపిస్తుంది. శ్రీకృష్ణావతారం,,కాళీయమర్ధనం,బ్రహ్మమొక్కటే,చిరుతనవ్వులవాడు
ఇలా ఎన్నో! బ్రహ్మమొక్కటే దర్శించే తీరువేరు,నృత్యమొక్కటే నర్తించే రీతులు వేరు. జతులు,సంగతులు మేళవించిన నృత్యవేదిక సాహితీ సంస్కృతుల మేలు కలయిక. ఈ అందమైన వేదికపై అలరించే ఆహార్యం అందించే క్రమంలో ముత్యాలు,మువ్వలు అమర్చిన నృత్య వస్త్రాలు అద్భుత: అనిపిస్తాయి. నృత్యానికి చక్కటి వస్త్రాలను క్రిష్ణ సమకూర్చడంతో వేదికపై నాట్యం మరింత సొబగునందుతుంది. వేదిక ఒకసారి సరస్వతీ ప్రాంగణంలా,మరొకసారి కైలాసంలా,దేవాలయంలా భాసిల్లినట్లు చంద్రకళ ము:ఖత వింటుంటే నృత్యాన్ని మనోనేత్రంతో దర్శించగలం. చక్కని రహదారిలో సునాయాసంగా చేస్తున్న ప్రయాణంలో ఎదురయ్యే మలుపులు ,స్పీడు బ్రేకర్లు ఎలా నిలువరిస్తాయో అలా నవలలో అందరి మనసులను తన వింత,మొండి ప్రవర్తనతో స్థంభింప చేసే పాత్ర భూషణ్ కూతురు రాణి. అయితే ఆమె మంచి గాయని. చంద్రకళ నర్తించే వేదిక పైనే తన గానామృతంతో అలరించి మొమెంటోలు పొందిన వ్యక్తి. చంద్రకళకు కావలసిన సహాయాన్ని ఎంతో నిబద్ధతతో చేసే వ్యక్తి భూషణ్. ఇదే రాణిలో చంద్రకళపట్ల అసూయకు కారణమవుతుంది. తన బావ జగదీష్ తో రాణి తీసుకునే అతి చనువు చంద్రకళకు ఇబ్బందిగా అనిపించినా ఆమెలోని సర్దుకుపోయే మనస్తత్వం మరే విధమైన అవాంఛిత సంఘటనలకు తెరలేపదు. కాని జగదీష్ నే పెళ్లి చేసుకోవాలనే అభిప్రాయం మనసులో బలంగా ముద్రించుకుంటుంది రాణి. ఈమె సరదాగా ‘ సినీహీరోనిచ్చి పెళ్లి చేయగలవా?’ అన్న మాటను నిజమనుకుని సినీహీరోతోనే పెళ్లి చేస్తానంటాడు భూషణ్. అయితే విచక్షణాలేమితో రాణి తనను తాను గాయపరచుకోవడంతో ఈ ముక్కోణపు ప్రేమకథలోని ప్రేమ మథనంలో కళ్యాణవేదికపై ఎవరు దంపతులవుతారో అనే ఆదుర్దా పొటమరిస్తుంది. రాణిని ఆత్మీయంగా స్నేహధర్మంతో పలకరించినా చంద్రకళతో వివాహానికి పెద్దల అనుమతి తీసుకున్న జగదీష్ పాత్ర మనోనిబ్బరానికి, మంచితనానికి ప్రతీక.
అకస్మాత్తుగా సత్యదేవ్ అనారోగ్యానికి గురవడం చంద్రకళను ఆందోళనకు గురి చేస్తుంది. తన కూతురు రాణికి జగదీష్ తో పెళ్లికై చంద్రకళ త్యాగాన్ని అర్థిస్తాడు భూషణ్. అతడు చేసిన సహాయానికి ప్రతిఫలంగా జగదీష్ కు దూరం కావాలనుకుంటుంది చంద్రకళ. నృత్యకారిణి తేజస్విని అమెరికానుండి అందించిన ఆహ్వానంతో తన గమ్యానికది మలుపు కాగలదని భావించి అమెరికా చేరుకుంటుంది. ఇక రాణి ప్రవర్తన అసూయ,ఆవేశాలకు ఆలవాలమై చివరకు ఆమెను పతనంవైపు నడిపిస్తుంది. నవల ముగింపు సంతరించుకునే వేళ పాఠకుల ఊహలకు విరామం పడుతుంది. భూషణ్ గుండెపోటుకు గురవడంతో దాదాపు మూడు సంవత్సరాలుగా మాతృదేశానికి దూరమైన చంద్రకళ తిరిగి వస్తుంది. అప్పటికి రాణికి జరగాల్సిన నష్టం జరగనే జరుగుతుంది. అయితే జగదీష్ కు దూరమై రంజిత్ కు దగ్గరైన రాణికి అతడితోనే వివాహం జరిపిస్తారు. జగదీష్ ,చంద్రకళల వివాహవేదికతో నవల ముగుస్తుంది. కళకైనా,కలలకైనా జీవితమే వేదిక అనే వివరణతో వేదిక అనే శీర్షికకు అందమైన అర్థాన్ని తాపడం చేసి, ముఖచిత్రంగా నర్తకిని చిత్రించడం సముచితంగా ఉంది. ఇక నవల మధ్య మధ్యలో పలకరించే నృత్యభంగిమలు ఆహ్లాదపరుస్తాయి. వేదికపై ప్రదర్శించే అద్భుత నృత్యానికి ప్రేక్షకుల చప్పట్లు అభినందనసుమాలు. నవలకు చక్కని శీర్షికనొసగి వేదికకున్న ప్రాముఖ్యాన్ని మరింత ఉన్నతీకరించి చక్కని భాష,సున్నిత భావప్రకటనతో నవల ఆసాంతం చక్కని పట్టాలపై పరుగులు తీయించి మనల్ని వేదిక దగ్గరకు చేర్చిన కోసూరి ఉమాభారతికి అభినందన చప్పట్లు.

సీతారామ కల్యాణం

రచన: కిభశ్రీ

రండి కన రండి – – – – తరలి రండి
రండి రండి రారండి – – – – కదలి రండి

నవ్య యుగములో అందరూ
సవ్యముగా జరుపుకునేది
దివ్యానుభూతిని ఇచ్చేదీ
భవ్యమైన కల్యాణమే ఇది || రండి||

తుల్యమే లేని సీతమ్మే
కౌసల్యతనయుని చేరునటా
కల్యాణం చూసినవారికి
కైవల్యం తథ్యమటా

ధరణిని జనకుని పట్టియట
ఆ సిరియే- – – పెండ్లికూతురట
సరియైనవాడె జోడట
ఆ హరియే – – -పెండ్లికొడుకట

కుందనపుబొమ్మ సీ-త-మ్మ – –
సుందరాంగుడా రామునిపైనా
అందరి చూపులు నిలుచునట – –
విందది అందరి కనులకటా

ఎదురుకోలుకై నిలిచిరట – – –
ఎదురెదురుగా వధూ వరులట
పదిరకాల పూలున్న మాలలను –
పదిలంగా మార్చుకునేరట

సిరిపతికే – – – దానమిచ్చేటి
భాగ్యము జనకునిదేనట
నరుడిగ చేరిన నారాయణునికి – – –
కన్యా – – దానమిచ్చునట

బంగారు కలశముతో – – – –
గంగాజలమును పోసి
మంగళవాద్యమె మోగగా – –
మంగళకరునికి కన్యనిచ్చునట

నడిచెద నీతో జీవితాంతమూ – – –
విడువకుండ యను బాసతో
ముడులు మూడు విడిపోకుండా – –
వడిగా రాముడు వేయునటా

మూడులోకములనుంచి తెచ్చిరట
ఏడువర్ణముల ముత్యాలెన్నో
వాడి అన్నిటిని తలంబ్రాలుగా
ఆడుకునేరా వధూవరులంట

సంధించిన తమ చూపులతో
బంధించిన తమ మనసులతో
అందరికీ ఆదర్శము కాగాల
బంధములో ముడివడేరటా

సచ్చరిత్రులేనాడైనా
సత్యమునెరిగిన జనకులేనట
సన్మార్గమునే నడచచూ
సత్యకర్మమను నాగలి వాడుచు
సద్భావమనే బీజములు నాట
సత్ఫలకన్యయె సీతమ్మటా
సత్పురుషునికే కన్యనీయగ
సదవకాశమీ పెండ్లియటా

అమ్మలు అయ్యలు స్వయముగా
సీతమ్మా రాములు వస్తారంట
నమ్మినవారికి కనిపించేరట
నమ్మనివారు అభాగ్యులేనటా

చిటికెన వ్రేలు

రచన: రామా చంద్రమౌళి

వాడు బుడిబుడి అడుగులతో పరుగెత్తుకొచ్చి
‘అమ్మా’ మోకాళ్లను చుట్టుకుపోతాడు. పైగా నవ్వు ముఖం నిండా
‘అమ్మ నాదీ’ అన్న వ్యక్తీకరణ
ఈ చంద్రుడు నాది.. ఈ ఆకాశం నాది.. ఈ సమస్తమూ నాదే.. వలె…

ఔను మనిషి తనను తాను స్పష్టంగానే చెప్పుకోవాలి
‘నేను దు:ఖిస్తున్నాను. నేను సంతోషంతో పొంగిపోతున్నాను.
నేను నీకోసం పరితపిస్తున్నాను. నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను.
నువ్వు నాకు కావాలి
నీ కోసం యుగయుగాలుగా ఇక్కడ
ఇదిగో ఈ తీరంపై నేను నిరీక్షిస్తున్నాను
యిక్కడ నేనొక ఒంటరి తెగిన గాలిపటాన్ని
యిక్కడ నేనొక పూచిన చోటనే రాలిన పువ్వునూ.. వలె

వద్దు.. లోలోపల ఏదీ దాచుకోవద్దు
మనిషి పొంగి పొర్లాలి బైటకు పోటెత్తిన కెరటమై
Express like an ocean
రాత్రుళ్ళు పడకపై దొర్లుతున్నప్పుడు
నువ్వు అద్దంపై రాలి జారుగున్న హిమబిందువువు,
అలా వరండాలో నిలబడి కళ్లనిండా శూన్యంతో దిగంతాల్లోకి చూస్తున్నపుడు
నువ్వు నీటి అడుగున ఒక బొక్కెనవు
నిన్ను నువ్వు చేదుకుని చేదుకుని
నిన్ను నువ్వే చెప్పుకో .. విప్పుకో.. ప్రకటించుకో.. వ్యక్తీకరించుకో
కం.. రా.. వచ్చెయ్
ఎప్పుడో.. ఎవరో ఒకరు.. నిన్ను అర్ధం చేసుకుని.. కళ్లనిండా ప్రేమతో
ఒక చిటికెన వ్రేలు నందిస్తారు… ఊం…

మీమాంస ..

రచన: శ్రీకాంత గుమ్ములూరి

మస్తిష్కానికి మనసుకు మీమాంస !!

మస్తిష్కపు మట్టిలో
చిన్న విత్తనం …
నాటిన వాని ఊహకే
అనూహ్యం !
గోరంతలు కొండంతలు చేసిన
నైజం..
మానసిక సంతులాన్ని
తిరగదోసిన వైనం ..
మానవ నైజపు వాసనలు చేసిన
అంకురార్పణం ..
అంకురించిన
అనుమానపు బీజం ..
వేరు తన్నిన వెర్రి ఊహల
విజృంభణం ..
సాదృశమైన దౌర్భాగ్యపు
కలుపు మొక్కల భాషాజాలం ..
విస్తరించిన చీడ
కొమ్మలనలముకొన్న విషం ..
కొత్త ఆశల ఆకులు
మరి చిగురించవు నిజం ..
ప్రాప్తి లేదు
మనో పుష్ప వికాసం ..
భావ పర్యవసానాలు చేస్తాయి
భాగ్య వృక్షాన్ని అంతం !!

నీ భాగ్యాన్ని మలచుకోగలగడం
నీకే సాధ్యం..
స్వయం కృషి చెయ్యగలదు
అసాధ్యాన్ని సాధ్యం ..
జీవన పునరుద్ధరణకై మార్చు
నీ ఆలోచనా విధానం ..
మనః పూర్వకంగా సమ్మతించు
పరులకుపకారం ..
నిశ్చయమైన వైఖరి ప్రదర్శించు
ప్రతి క్షణం ..
పెరికి వెయ్యి అనుమానపు
కలుపు మొక్కలు మొత్తం..
పెరగనియ్యకు
అరిషడ్వర్గాల అరణ్యం ..
తీర్చిదిద్దు
చెలిమి ఉద్యానవనం ..
విస్తరించు కొమ్మలతో
పంచు మంచితనం ..
ప్రతి హృదయం
పరిమళాలు పంచి పెట్టు చంపక పుష్పం !!!

*********************

తల్లి *వేరు*

రచన:సందిత

ధరణిన్ చాలా గొప్పది
తరుమూలముతరచిచూడతగువిధిఁ! బీజాం
కురమదిప్రథమాంకురమది!
గురుతరమగుప్రథమమూల గుణితంబదియౌ!

బలమునొసంగెడుదుంపగు
తొలగింపగరోగమోషధులరూపమ్మౌ
తెలియసుగంధపువేరగు
పలువిషములవిరిచివేయుపరమామృతమౌ

పైపైకెదుగన్ జూడక
పైపైమెరుగులనుకోరిపరుగులనిడకన్
పైపైకెదుగన్ సహజుల
కాపై జూపకనసూయ నాహారమిడున్

స్వర్గసుగంధసుధలఁతరు
వర్గోద్భూతప్రసూనఫలరూపమునన్
దుర్గమమైనట్టియథో
మార్గంబందునచరించిమరియందించున్

సౌందర్యముమాధుర్యము
విందులుబడసినవియెదుగవేరులవలనన్
పొందుచునథోగతులనటు
నందించున్ సాయమటుల నమ్మనఁవేరుల్

పొగడునులోకంబారయ
నగుపించగవృక్షశోభనాహాయనుచున్
దిగుచున్ తానెదిగించును
సుగుణమ్ములరాశి *వేరు*సూనృతమరయన్

దిగుచున్ తొలుచుచుజేరును
పగలున్ రేయనకఁబూని పాతాళమ్మున్
భగవంతునిపాదమ్మది
సగమాకసమందు సగము సాగుచు భూమిన్ !

జీవిత పరమార్థం

రచన: నాగులవంచ వసంతరావు

అనంత కాలచక్రంలో
జీవితకాలం అల్పమే ఐనా
శతకోటి సుగంధాల
పరిమళ మాల జీవితం

ఉత్సాహంగా పనిచేస్తూ
ఆనందంగా జీవిస్తూ
సాటివారికి సాయం చేయడమే
సరియైన జీవితం

సద్భావనలు పెంచుకొని
సన్మార్గాన పయనిస్తూ
సమత, మమత, మానవతలు
పరిఢవిల్లేదే జీవితం

ఆదర్శాలను ఆచరణలో
ప్రతిపనిలో ప్రతిబింబిస్తూ
తెరచిన పుస్తకంలా ఉండేదే
అసలైన జీవితం

దురలవాట్లతో దిగజార్చుకుంటే
దు:ఖ సాగరమౌతుంది
మలచుకోగల నేర్పు ఉంటే
మహోన్నత శిఖరమౌతుంది

సంసార సాగరంలో
సమస్యల తిమింగలాలు
అలజడులు రేపినా
అల్లకల్లోలాలు సృష్ఠించినా
సుడిగుండాలుగా మారి
సునామీలా విరుచుకుపడినా
మొక్కవోని ఆత్మవిస్వాసంతో
మనగలిగేదే జీవితం

ఆదర్శాలను ఆచరణలో
అమలు జరుపబోతే
సహించలేని సభ్యసమాజం
తూలనాడినా అభాంఢాలు వేసి
అభాసుపాలు చేసినా
గుండె నిబ్బరంతో
ముందుకు సాగేదే జీవితం

నీవు నమ్మిన సిద్దాంతాలతో
ఎవరూ ఏకీభవించకున్నా
అంతరాత్మ ప్రభోదానికి
అనుగుణంగా ఉన్నప్పుడు

ప్రపంచమంతా ఏకమై ఎదిరించినా
నిందించి నీరుగార్చినా
అహర్నిశలు ఆత్మోన్నతికి
శ్రమించడమే అసలైన జీవితం

మనసును నిగ్రహించి
అరిషడ్వర్గాలను జయించి
అనునిత్యం ఆత్మానందంలో
మునగడమే దివ్యజీవనం

“బలమే జీవితం –
బలహీనతయే మరణం”
అనిచాటిన స్వామి వివేకానంద
సింహగర్జనకు స్పందించి
పరిపూర్ణమైన ఆరోగ్యంతో
మానసిక వికాసంతో
విశాల హృదయంతో
వర్తించగలిగినదే విలువైన జీవితం

బహుజన్మల పుణ్యపాకవశాన
భగవంతుడిచ్చిన వరం
84 లక్షల జీవరాసులలో
ఉత్కృష్ఠమైనది మానవజన్మ
విషయ వాసనలను విసర్జించి
స్థితప్రజ్ఞతను సాధించి
ఆత్మజ్ఞానాన్ని సంపాదించినదే
పరిపూర్ణ జీవితం

***

గమ్యం

రచన: మహేశ్ కుమార్ విశ్వనాధ

ఏ మార్గం
నా ప్రతి రక్తనాళంలో
దేశభక్తిని నింపుకుని
యుద్ధంలో గెలుస్తుందో
అదే నా గమ్యం

ఏ మార్గం
శాస్త్రాన్ని జ్ఞాన ఆయుధంగాజేసి
అవైదికాన్ని ధర్మకురుక్షేత్రంలో
ప్రతిఘటిస్తుందో
అదే నా గమ్యం

ఏ మార్గం
మనోమయ విద్యను
విశ్వజగతిలో జీవకాంతులతో
నింపుతుందో
అదే నా గమ్యం

ఏ మార్గం
విశ్వప్రజాలోచనజేసి
స్వరాజ్యపు జనావాహినిలో
సంచరించే నా సోదరిని రక్షిస్తుందో
అదే నా గమ్యం

ఏ మార్గం
కాలకంఠుని కాళరాత్రి కార్చిచ్చుకు
బెదరక జనవాహినిలో
అన్యాయాన్ని ఎదిరిస్తుందో
అదే నా గమ్యం

వనితా ఎన్నాళ్లీ వ్యధ?

రచన: భమిడిపాటి స్వరాజ్య నాగరాజారావు.

బాల్యంలో పొందాల్సిన లాల్యంలో
అనూహ్యంగా మగపిల్లాడికంటే తక్కువే,
చెందాల్సిన హక్కుల విషయంలో
అత్యంత అసహజంగా ఆమె లోకువే.
యవ్వనంలో నాన్న వెనకేసుకొచ్చినా
అణకువ, అణిగిఉండటం తనకు మాత్రమే
సంబంధించినవి అన్నట్లున్న బోధలు,
తను మాత్రమే అనుసరించి తీరాలనే నిబంధనలు.
తప్పుచేయకున్నా తప్పనిసరి బాధలు,
నియమాల గట్టు దాటకున్నావదలని వ్యధలు.
అడుగడుగునా ఆమెకు షాకులు,
వీధిలోకెళ్తే వెధవల వెర్రిచూపుల బాకులు,
వికారం కలిగించే చిత్తకార్తి కుక్కల చొంగ కార్పులు.
కళాశాలకెళ్తే కాటేయటానికి సిద్ధంగా ఉండే విషనాగులు,
క్యాబెక్కుతే కబళించటానికి కాచుకు కూర్చున్న కామపిశాచులు.
కట్నం తేలేదని కాల్చివేతలు,

వివిధ దశల్లో వనిత

రచన: భమిడిపాటి స్వరాజ్య నాగరాజారావు.

బాల్యంలో పొందాల్సిన లాల్యంలో
అనూహ్యంగా మగపిల్లాడికంటే తక్కువే,
చెందాల్సిన హక్కుల విషయంలో
అత్యంత అసహజంగా ఆమె లోకువే.
యవ్వనంలో నాన్న వెనకేసుకొచ్చినా
అణకువ, అణిగిఉండటం తనకు మాత్రమే
సంబంధించినవి అన్నట్లున్న బోధలు,
తను మాత్రమే అనుసరించి తీరాలనే నిబంధనలు.
తప్పుచేయకున్నా తప్పనిసరి బాధలు,
నియమాల గట్టు దాటకున్నావదలని వ్యధలు.
అడుగడుగునా ఆమెకు షాకులు,
వీధిలోకెళ్తే వెధవల వెర్రిచూపుల బాకులు,
వికారం కలిగించే చిత్తకార్తి కుక్కల చొంగ కార్పులు.
కళాశాలకెళ్తే కాటేయటానికి సిద్ధంగా ఉండే విషనాగులు,
క్యాబెక్కుతే కబళించటానికి కాచుకు కూర్చున్న కామపిశాచులు.
కట్నం తేలేదని కాల్చివేతలు,