అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 41

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

 

అన్నమయ్య శ్రీనివాసుని ఘనతను గురించి మనకు వివరిస్తున్నాడు. శ్రీమహావిష్ణువే అన్నిటికీ మూలము అని ఎలుగెత్తి చాటుతున్నాడు భక్త హృదయాలకు. వివరాలను కీర్తనలో చూద్దాం.

 

కీర్తన:

పల్లవి: అన్నిటి మూలం బతఁడు

వెన్నుని కంటెను వేల్పులు లేరు                         || అన్నిటి ||

.1. పంచభూతముల ప్రపంచ మూలము

ముంచిన బ్రహ్మము మూలము

పొంచిన జీవుల పుట్టుగు మూలము

యెంచఁగ దైవము యితఁడే కాఁడా                           || అన్నిటి ||

.2. వెనుకొని పొగడేటి వేదాల మూలము

మునుల తపములకు మూలము

ఘనయజ్ఞాదుల కర్మపు మూలము

యెనలేని దైవ మితఁడే కాఁడా                               || అన్నిటి ||

.3. అగపడి సురలకు నమృత మూలము

ముగ్గురు మూర్తులకు మూలము

నగు శ్రీవేంకటనాథుఁడే మూలము

యెగువ లోకపతి యితఁడే కాఁడా                          || అన్నిటి ||

(రాగం: రామక్రియ, సం.3 సంకీ.491)

 

విశ్లేషణ:

పల్లవి: అన్నిటి మూలం బతఁడు

వెన్నుని కంటెను వేల్పులు లేరు

సర్వ సృష్టికి మూలస్తంభము శ్రీ వేంకటేశ్వరుడే! శ్రీ మహావిష్ణువుకన్న ఘనమైన దైవమీ యిలలోలేదు. ఆయన శరణు వేడండి. కైవల్యప్రాప్తిని సులభంగా పొందండి అని ఉద్భోదించడం కీర్తనలోని సారాంశం

 

.1. పంచభూతముల ప్రపంచ మూలము

ముంచిన బ్రహ్మము మూలము

పొంచిన జీవుల పుట్టుగు మూలము

యెంచఁగ దైవము యితఁడే కాఁడా

            పంచభూతములు అనగా మనిషి ప్రతి అడుగుకూ ఆధారభూతమైన భూమండలం, మనిషి జన్మించినదాది మరణించే వరకూ ఊపిరినిచ్చే వాయువు, మనిషి దాహాన్ని తీర్చి సేదనిచ్చే నీరు, మనిషిని జీవితాంతం తల్లి గర్భంలా కాపాడే ఆకాశము, జీవించడానికి శక్తినిచ్చే అగ్ని,  ఇవన్నీ కూడా ప్రపంచాన్ని నడిపిస్తున్నాయి. కానీ పంచభూతాలకు మూలము శ్రీనివాసుడు. ఆయనే చతుర్ముఖుడైన బ్రహ్మ, సృష్టికి మూలమైన వానికి కూడా మూలమితడే. ఇతని యందే బ్రహ్మ జన్మించాడు. మరి మనము నిత్యము నిరతము తలచవలసినవాడు శ్రీమహావిష్ణువే కదా! అన్య చింతనలెందుకు? ఆయన్ను సదా సేవించి ముక్తులవండి అంటున్నాడు అన్నమయ్య.         

  

.2. వెనుకొని పొగడేటి వేదాల మూలము

మునుల తపములకు మూలము

ఘనయజ్ఞాదుల కర్మపు మూలము

యెనలేని దైవ మితఁడే కాఁడా      

          చతుర్వేదముల ఘనతను మనకు తెలిపి వేద విహారుడై వేదాలలో విహరించే మహావిష్ణువితడే! సర్వ ముని, ఋషి జన సమూహములకు మూలమితడే! సమస్త సృష్టి ఇతని వలననే జనియించి లయిస్తున్నది. యజ్ఞ యాగాదులకు కర్త కర్మ క్రియ ఇతడే! యజ్ఞకర్తకు మించిన దైవము సృష్టిలో మరొకడు గలడా! అన్నిటికీ ఆది, అంత్యము యితడే! శరణు శరణని పాప పంకిలాన్ని పటాపంచలు గావించుకొనండి అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

 

.3. అగపడి సురలకు నమృత మూలము

ముగ్గురు మూర్తులకు మూలము

నగు శ్రీవేంకటనాథుఁడే మూలము

యెగువ లోకపతి యితఁడే కాఁడా 

 

          ఒకనాడు క్షీరసాగర మధనంలో శ్రీమహావిష్ణువు సురాసురులకు మోహినిగా అగుపించి సురలకు అమృతపానం గావించిన ఘనమైన దేవుడు శ్రీమహావిష్ణువే కదా! బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరులన్న భేదం లేక  ముగ్గురికీ మూలమైన మూలపురుషుడు మహావిష్ణువే కదా! ఏడు ఊర్ధ్వలోకములైన భూలోకము, భువర్లోకము, సువర్లోకము, మహర్లోకము, జనలోకము, తపోలోకము, సత్యలోకములకు అధిపతి యితడే కదా! ఈతని మించిన దైవము చతుర్దశభువనములలో లేడు. ఆయన పదకమలాలను పట్టుకొని సేవించి సుగతులను పొందండి అని మనకు సందేశమిస్తున్నాడు కీర్తనలో అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: మూలము = వేరు, ఊడ, మొదలు, సమీపము అనే అర్ధములున్నప్పటికీ ఇక్కడ ఆధారభూతము అనే అర్ధంలో గ్రహించదగును; వెన్నుడు = విష్ణువు; వేల్పు = దైవము, దేవత; పొంచిన = దాగిఉన్న; పెనుకొను = విలువ తెలుసుకొనుట; అల్లుకొనియుండుట; ఎగువలోకపతి = ఎగువనున్న అన్ని లోకములకు అధిపతి.

                                                                                                                          -0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 40

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

 

శ్రీమహావిష్ణువు విశ్వానికంతటికీ ఆదిమూలం, భర్త, కర్త సర్వం తానే. విష్ణుమూర్తి రూపమైన శ్రీనివాసుని ఆర్తితో వేడుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య. భవ బంధాలనుండి, లంపటాలనుండి నీ అభయ హస్తం చాచి మమ్ములను రక్షించు దేవా అని కీర్తిస్తున్నాడు అన్నమయ్య కీర్తనలో.

 

కీర్తన:

పల్లవి: విభుడ వింతటికి వెరపుతో ననుగావు

అభయహస్తముతోడి ఆదిమూలమా            || విభుడ ||

 

.1. పలులంపటాలచేత బాతువడి పాటువడి

అలసితి గావవే వో ఆదిమూలమా

చలమరి యితరసంసారభ్రాంతి జిక్కితి

న్నలరించి కావవే వోఆదిమూలమా             || విభుడ ||

 

.2. యెంతకైనా నాసలచే యేగేగి వేసరితి

నంత కోప గావవే వో ఆదిమూలమా

సంతలచుట్టరికాల జడిసితి నిక గావు

అంతరాత్మ నాపాలిఆదిమూలమా               || విభుడ ||

 

.3. రంటదెప్పుటింద్రియాల రవ్వైతి గావవే వో

అంటినశ్రీవేంకటాద్రిఆదిమూలమా

గెంటక ముమ్మాటికిని నీకే శర

ణంటి గావవే వో ఆదిమూలమా

(రాగం: పాడి, సం.2. సంకీ.66)

 

విశ్లేషణ:

పల్లవి: విభుడ వింతటికి వెరపుతో ననుగావు

అభయహస్తముతోడి ఆదిమూలమా

సర్వ సృష్టికి విభుడైన వేంకటేశ్వరా! ఆదిమూలమైన శ్రీహరీ!నీ అభయ హస్తంతో మమ్ములను ఉద్ధరించు స్వామీ! అని ఆర్తిగా వేడుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య.

 

.1. పలులంపటాలచేత బాటువడి పాటువడి

అలసితి గావవే వో ఆదిమూలమా

చలమరి యితరసంసారభ్రాంతి జిక్కితి

న్నలరించి కావవే వోఆదిమూలమా

          మాయా ప్రపంచంలో అనేక లంపటాలతో, గుదికొయ్యలవలె తగులుకొన్న బంధాలతో బాధలు పడి, పడి మిక్కిలి అలసిపోయాను నన్ను కాపాడు. సంసార భవ బంధాలలో చిక్కుకొని అరిషడ్వర్గాలనే కామ, క్రోధ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలతో అలసిపోయాను.నా అలసట పోగొట్టి చేరదీసి రక్షించరాదా స్వామీ!

 

.2. యెంతకైనా నాసలచే యేగేగి వేసరితి

నంత కోప గావవే వో ఆదిమూలమా

సంతలచుట్టరికాల జడిసితి నిక గావు

అంతరాత్మ నాపాలిఆదిమూలమా

          శ్రీనివాసా! ఆదిమూలమా! నా ఆశలను తీర్చుకోవడానికి ఇంతకాలం పరుగులు పెట్టి పెట్టి అలసిపోయాను. ఇప్పుడు ఓపికతో కావవలసిన బాధ్యత నీదే! నాకున్న బంధుత్వాలు, చుట్టరికాలు సంతలో దర్శనమిచ్చే వ్యక్తుల లాంటివే! ఏదో కొద్దిసేపు పరామర్శించి మాయమయేవే! శాశ్వతం కాదని నాకు తెలుసు. వారెవ్వరూ ఆపదలలో నన్ను ఆదుకోవడానికి ముందుకు రారు. అన్నిటికీ నీవే దిక్కు. నన్ను కరుణించి సద్గతులు ప్రసాదించే బాధ్యత నీదే సుమా!

 

.3. రంటదెప్పుటింద్రియాల రవ్వైతి గావవే వో

అంటినశ్రీవేంకటాద్రిఆదిమూలమా

గెంటక ముమ్మాటికిని నీకే శర

ణంటి గావవే వో ఆదిమూలమా

స్వామీ! నా పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉందో తెలుసా! ఇంద్రియాల సుడిగుండంలొ పడి సుళ్ళు తిరుగుతూ రవ్వ రవ్వలుగా చిన్న చిన్న ముక్కలుగా విడిపోయాను. సుఖదు:ఖాలకు, ఇంద్రియ సుఖాలకు బానిసనయ్యాను. ఇప్పుడు త్రికరణశుద్ధిగా నిన్ను శరణు కోరుతున్నాను. నన్ను నీ పాదాల వద్దనుండి గెంటివెయ్యకుండా కైవల్యం ప్రసాదించు స్వామీ అని దీర్ఘ శరణాగతి కోరుతున్నాడు అన్నమయ్య.   

           

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: విభుడు = భర్త, కర్త; ఆదిమూలము = ముఖ్యమైన తల్లివేరు; లంపటము = పలువిధములైన కష్టాలు; అలరించి = కాపాడి; యేగేగి = వృధా పరుగులు; సంతల చుట్టరికాలు = సంతలలో, వ్యాపార కూడళ్ళలో కొనేవారు, అమ్మేవారు తాత్కాలిక సంబంధం పెట్టుకుని పని అవగానే ఎవరి దారిన వారు వెళ్ళే చుట్టరికాలు; జడిసితి = భయపడ్డాను; రంటదెప్పుటింద్రియాలు = కలయికవేళలు, ఇందిర్యాల సుడిగుండం అనే అర్ధంలో; ముమ్మాటికి = మూడు విధాల అనగా మనసా, వాచా, కర్మణా అనే అర్ధంలో; శరణంటి = నీవే తప్ప ఇతర గత్యంతరం లేదు అని చెప్పడం.    

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 39

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఒక దొంగకు ఒక పాపాత్మునికి తల్లియైన స్త్రీ ఎవరికీ తన మొహం చూపలేక ఒంటరిగా మసలుతున్న రీతిని మనం గత జన్మలనుండి తెచ్చుకున్న పాపపుణ్యాలు రహస్యంగా ఖర్చవుతూనే ఉంటాయి అని ప్రభోదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో.

కీర్తన:
పల్లవి: ముచ్చుగన్నతల్లి చేరి మూలకు నొదిగినట్టు
తెచ్చినసంబళమెల్ల దీరుబో లోలోనె ||ముచ్చు||

చ.1.దప్పముచెడినవానితరుణి కాగిట జేరి
అప్పటప్పటికి నుస్సురనినయట్టు
వొప్పయినహరిభక్తివొల్లని వానియింటి
కుప్పలైనసంపదలు కుళ్ళుబో లోలోనె ||ముచ్చు||

చ.2.ఆకలిచెడినవాని అన్నము కంచములోన
వోకిలింపుచు నేల నొలికినట్లు
తేకువైనహరిభక్తి తెరువుగాననివాని
వేకపుసిరులు కొంపవెళ్ళుబో లోలోనె ||ముచ్చు||

చ.3.వొడలుమాసినవాని వొనరుజుట్టములెల్ల
బడిబడినే వుండి పాసినయట్టు
యెడయక తిరువేంకటేశు దలచనివాని
అడరుబుద్ధులు పగలౌబో లోలోనె ||ముచ్చు||
(రాగం: శ్రీరాగం, సం.1. సంకీ.240)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: ముచ్చుగన్నతల్లి చేరి మూలకు నొదిగినట్టు
తెచ్చిన సంబళమెల్ల దీరుబో లోలోనె

తల్లి కుమారులను కంటుంది గానీ వారి కర్మ ఫలములను కనలేదు గదా! వారి వారి పూర్వ జన్మ కర్మానుసారం వారి జీవనం సాగుతూ ఉంటుంది. అయితే ఒక దొంగకు జన్మిచ్చానని ఆ తల్లి ఆవేదన పడని రోజంటూ ఉండదు. ఆమె ఆ అవమాన భారంతో బయటి ప్రపంచానికి కనబడకుండానే బ్రతుకు వెళ్ళదీస్తున్న రీతిన మనం గత జన్మనుండి తెచ్చుకున్న పాప పుణ్యాల మూట మనకు తెలియకుండానే రహశ్యంగా ఖర్చు అవుతూ ఉంటుంది కదా అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. దప్పము చెడినవాని తరుణి కాగిట జేరి
అప్పటప్పటికి నుస్సురనినయట్టు
వొప్పయిన హరిభక్తివొల్లని వానియింటి
కుప్పలైన సంపదలు కుళ్ళుబో లోలోనె

దర్పము లేక గొప్పదనము కోల్పోయిన వాని ఇల్లాలు భర్త కౌగిటిలో ఉన్నను ఆమెకు సంతృప్తి అనేది ఉండదు. ఉస్సూరంటూ నిట్టూర్పులు విడుస్తూనే ఉంటుంది. హరిభక్తి లేని వాని యింట ఎంత సంపద ఉన్నప్పటికీ వృధానే! ఉన్నసంపదంతా కుళ్ళిపోతూ ఉంటుంది అనగా వృధా అయిపోతూ ఉంటుంది. దానివలన వానికి గానీ గృహానికి గానీఎ జరిగే మేలు ఏమీ ఉండదు.

చ.2. ఆకలిచెడినవాని అన్నము కంచములోన
వోకిలింపుచు నేల నొలికినట్లు
తేకువైనహరిభక్తి తెరువుగాననివాని
వేకపుసిరులు కొంపవెళ్ళుబో లోలోనె
ఆకలిచెడిన వాడు తిన్న అన్నం కంచంలోనే కక్కుకుంటాడు. వాడికి వేళకు తిననందువల్ల అన్నం లోనకు వెళ్ళదు. అన్న హితవు ఉండదు. శ్రీహరిని కానని వానికి ఇంటిలో ఎంత సిరిసంపదలున్నా వాడెంత కోట్లకు పడగెత్తిన ఆగర్భ శ్రీమంతుడైనా వృధానే! వాడికి శ్రీహరి ధ్యాస కలగనంత వరకూ ఎన్ని సంపదలున్న వృధానే అంటున్నాడు.

చ.3. వొడలుమాసినవాని వొనరుజుట్టములెల్ల
బడిబడినే వుండి పాసినయట్టు
యెడయక తిరువేంకటేశు దలచనివాని
అడరు బుద్ధులు పగలౌబో లోలోనె

అన్నివిధముల చెడిపోయి సర్వబ్రష్టుడైన వానిని చుట్ట పక్కాలు ప్రక్క ప్రక్కనే ఉన్నా కూడా దూరంగా ఉంచుతారు గదా! అలాగే శ్రీవేంకటేశ్వరుని తలచని వానికి వాని బుద్ధియే వానికి శతృవౌతుంది అంటున్నాడు. శ్రీనివాసుని స్మరణ చేయని వానికి వాని బుద్ధే వాడికి మరణశాసన మౌతుందని ప్రబోధనం చేస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు ముచ్చు = దొంగ; సంబళము = ఆహారము; దప్పము = దర్పము, గౌరవము, గొప్పదనము; కాగిట జేరి = కౌగిట చేరి; ఉస్సురనినయట్టు = ఉసూరుమని బ్రతుకు వెళ్ళబుచ్చినట్లు; కుళ్ళుబోలేలేనె = కుళ్ళిబోతుంది గదా అన్న అర్ధంలో; ఓకిలింపు = వాంతి, క్రక్కుట; తేకువ = ధైర్యము, మెలకువ; తెరువు = మార్గము, దారి; వేకపు సిరులు = గర్భ సిరులు, ఆగర్భ శ్రీమంతులు అన్న అర్ధంలో వాడిన మాట; ఒడలు మాసిన వాడు = సర్వ విధముల అధోగతి పాలైన వాడు; ఒనరు = కలిగియున్న; బడి = వెంబడి; పాయుట = వదలిపెట్టుట; యెడయక = ఎడఁబాటులేక; అడరు = వర్ధిల్లు, వ్యాపించు, కలుగు.
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 38

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఎవరికి ఎవరు దిక్కు? వచ్చేటప్పుడు భూమిపైకి ఒంటరిగా వస్తున్నాము. వెళ్ళేటప్పుడు ఒంటరిగానే వెళ్తున్నాం. ఎవరికి ఎవరు? ఈ బంధాలన్నీ అశాశ్వతం. అక్కడా ఇక్కడా ఆ శ్రీనివాసుడే మనకు దిక్కుయై రక్షిస్తున్నాడన్న విషయం మరవకండి అని ప్రభోదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో.

కీర్తన:
పల్లవి: ఎవ్వరు గల రెవ్వరికి
ఇవ్వల నవ్వల నితఁడే కాక ॥పల్లవి॥

చ.1. ముద్ద సేసినటు మొదలఁ గడుపులోఁ
బెద్దగాఁ దాఁ బెరుగునాఁడు
ఒద్దనెవ్వరుండిరొకరైనా
ఒద్దికైన బంధుఁడొకఁడేకాక ॥ఎవ్వ॥

చ.2 వరతఁ బోవునట్టి వడిసంసారపు
తెరలఁ దగిలి తాఁ దిరుగునాఁడు
వెరవకుమని భావించువారెవరు
తరితోడ నీతఁడె కాచుఁగాక ॥ఎవ్వ॥

చ.3 ఉడుకఁ బెట్టినట్టి వుడివోయిన నరకాల
నుడుకుచుఁ దానుండునాడు
తడవువారెవ్వరంతటఁ దన్ను
కడవేగ వేంకటపతిగాక ॥ఎవ్వ॥
(రాగం: దేశాక్షి, సం.4. సంకీ.580)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఎవ్వరు గల రెవ్వరికి
ఇవ్వల నవ్వల నితఁడే కాక

ఎవరికైనా ఎవరున్నారు దిక్కు. ఏ లోకాలలో ఉన్నా ఇక్కడా – అక్కడా, ఇహ పరాలలో రక్షించే దిక్కు కేవలం శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు మాత్రమే అంటూ ఇతడే మనకు దిక్కు అంటున్న్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1 ముద్ద సేసినటు మొదలఁ గడుపులోఁ
బెద్దగాఁ దాఁ బెరుగునాఁడు
ఒద్దనెవ్వరుండిరొకరైనా
ఒద్దికైన బంధుఁడొకఁడేకాక
మొదట తల్లి గర్భంలో ఉన్నపుడు ముద్దగా ఒంటరిగానే ఉన్నాము. ఆ జీవి పెరిగి పెద్దదై, తల్లి ప్రసవించడానికి సిద్ధమైనపుడు ఎవరు దిక్కుగా నిలుస్తున్నారు? మావాడు అంటూ బందువర్గంలోని వారెవరైనా మనలను ఆ తల్లి గర్భంలోనుండి బయటకు దీయగలరా? పురుటినొప్పులపడే తల్లిని సంరక్షించి బిడ్డను క్షేమంగా బయటపడేసేదెవరు? అంతా ఆ శ్రీవేంకటేశ్వరుడే సుమా!

చ.2 వరతఁ బోవునట్టి వడిసంసారపు
తెరలఁ దగిలి తాఁ దిరుగునాఁడు
వెరవకుమని భావించువారెవరు
తరితోడ నీతఁడె కాచుఁగాక
పెద్ద పెద్ద అలలతో ప్రవహించే ఈ సంసారపు నదిలో పడి అలలవంటి కష్టనష్టాలకు తగిలి కొట్టుమిట్టాడుతున్నప్పుడు భయపడకు అని వెన్ను చరిచేదెవరు? మిమ్ములను ఆ అలలబారి పడకుండా ఒక నావ వలె రక్షించే దెవరు? ఆ పరంధాముడే కదా!

చ.3 ఉడుకఁ బెట్టినట్టి వుడివోయిన నరకాల
నుడుకుచుఁ దానుండునాడు
తడవువారెవ్వరంతటఁ దన్ను
కడవేగ వేంకటపతిగాక

మరణించాక నరక కూపాలలో మనలను మంటలపై ఉడకబెడుతున్నారు. ఆ మంటలలో ఉడికిపోతూ రక్షించమని ప్రార్ధించిననాడు మనలను రక్షించేది ఎవరు? మనలను తన చేతులలోకి తీసుకుని ఓదార్చేది ఎవరు? శ్రీవేంకటేశ్వరుడే కాక ఇంకెవరు? జనులారా ఇప్పటికైనా తెలివి తెచ్చుకొనండి. ఆ శ్రీవారి పాదాల చెంత చేరి ప్రార్ధించండి? శరణు శరణు అని ప్రార్ధించండి చాలు. అంతా ఆయనే చూసుకుంటాడు అని ప్రబోధనం చేస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు ఇవ్వల నవ్వల = ఇక్కడా – అక్కడా; ముద్ద సేసినటు = అమ్మ కడుపులోని పిండము; ఒద్దనెవ్వరు = దగ్గరగా ఉన్నదెవరు; ఒద్దికైన = మంచి మనసుగలిగిన వాడు; వరత = ఏరు, ఒక పెద్ద నీటి ఆవాసము; తెరలలో = మాయలలో; తిరుగునాడు = పడి కొట్టుకుంటున్న రోజులలో; వెరవుకుమని = భయపడవద్దు అంటూ; తరి తోడ = ఒక ఓడ, నావ, మబ్బు, పొగ వలె; ఉడుకబెట్టినట్టి = నరకంలో పాపులను మంటలతో రక్తంలో ఉడకబెట్టడం; తడవు వారు = నిన్ను చేతులలో తీసుకుని తడిమే వారు; కడ = చివరకు; వేగ = శ్రీఘ్రంగా.
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 37

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


ఈ త్రిభువనాలలో శ్రీహరిని మ్రొక్కని వారెవరు? మునులు, ఋషులు నీకై ఎన్నో సంవత్సరములు కఠోర దీక్షతో తపమాచరించారు. కొందరు సప్త ఋషులలో స్థానం సంపాదించారు. కొందరిని రకరకాల పరీక్షలకు గురి చేస్తావు. కొందరిని వెంటనే అక్కున చేర్చుకుని కైవల్యం ప్రసాదిస్తావు. ఏదైనా వారి జన్మ కర్మలు పరిపక్వం కానిదే మోక్షం రాదు గదా స్వామీ! మానవులనే కాదు జగత్తులో ఉన్న అన్ని జంతువుల ఎడ ప్రేమ చూపిస్తావు. నీవు జగత్పాలకుడవు శ్రీనివాసా! అంటూ ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: తగు మునులు‌ ఋషులు తపములు సేయఁగ
గగనము మోచియుఁ గర్మము దెగదా ॥పల్లవి॥

చ.1 ధరణీధర మందరధర నగధర
చిరకౌస్తుభధర శ్రీధరా
కరిఁగాచితి కాకముఁ గాచితి నీ-
కరుణకుఁ బాత్రము గలదిదియా ॥తగు॥

చ.2 భవహర మురహర భక్తపాపహర
భువన భారహర పురహరా
కవిసిన వురుతను గద్దను మెచ్చితి-
వివల నీదయకు నివియా గురుతు ॥తగు॥

చ.3 శ్రీవేంకటపతి శేషగరుడపతి
భూవనితాపతి భూతపతి
గోవుల నేలితి కోఁతుల నేలితి
పావనపుఁ గృపకుఁ బాత్రము లివియా ॥తగు॥
(రాగం: ధన్న్యాసి, సం.2. సంకీ.315)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: తగు మునులు‌ ఋషులు తపములు సేయఁగ
గగనము మోచియుఁ గర్మము దెగదా
మునులు, ఋషులు ఎన్నో సంవత్సరాలనుండి తపమాచరించగా మోక్షం ప్రసాదించావు. ఆకాశాన్ని ఎత్తగలిగిన, అంటగలిగిన సామర్ధ్యం ఉన్నవారైనా వారి వారి జన్మ కర్మ బంధం పరిపక్వం కానిచో వారికి కైవల్యం ప్రసాదించవు.

చ.1 ధరణీధర మందరధర నగధర
చిరకౌస్తుభధర శ్రీధరా
కరిఁగాచితి కాకముఁ గాచితి నీ-
కరుణకుఁ బాత్రము గలదిదియా
ఈ భూమండలాన్ని పాలించే నాధా! మందరపర్వతం ఎత్తినవాడా! అత్యంత అరుదైన కౌస్తుభమనే ఆభరణమును ధరించిన శ్రీధరా! ఏనుగును రక్షించావు. కాకినీ రక్షించావు. నీ కరుణకు పాత్త్రము గాని జీవి ఈ సృష్టిలో ఉన్నదా!

చ.2 భవహర మురహర భక్తపాపహర
భువనభారహర పురహరా
కవిసిన వురుతను గద్దను మెచ్చితి-
వివల నీదయకు నివియా గురుతు
ఓ శ్రీనివాసా! జనన మరణాలు లేనివారిగా చేయగల శక్తియుతుడా! మురాసురుని చంపిన ధీరుడా! ఈ భూమండలంపై ఉన్న జీవుల భారం వహించే వాడా! త్రిపురాసురుని జయించిన వాడా! నీకొరకు తపించిన ఉడుతను, గ్రద్దను మెచ్చి కైవల్యం ఇచ్చావు. నీదయకు గుర్తులు ఇవేనా స్వామీ!

చ.3 శ్రీవేంకటపతి శేషగరుడపతి
భూవనితాపతి భూతపతి
గోవుల నేలితి కోఁతుల నేలితి
పావనపుఁ గృపకుఁ బాత్రము లివియా
శ్రీవేంకటేశ్వరా! శేషవాహనం పైన శయనిస్తూ, గరుడవాహనం పైనా పయనిస్తూ, ఈ భూమండలానికి అధిపతిగా ఉన్నావు. సకల చరాచర భూతములను రక్షిస్తున్నావు. గోవులను కాచావు. కోతులతో తిరిగావు. నీ పావనమైన కృపకు అన్నీ నోచుకున్నాయి స్వామీ!

ముఖ్యమైన అర్ధాలు మోచు = తాకు, అంటు; కర్మము = కర్మ బంధములు; మందర ధర = మందర పర్వతాన్ని వీపుపై మోసినవాడా!; నగధర = గోవర్ధనగిరిని ఎత్తినవాడా!; కౌస్తుభధర = అత్యంత విలువైన కౌస్తుభ మణిని ధరించిన వాడా!; కరి = ఏనుగు; కాకము = కాకి; భవహర = భవబంధాలను ద్రెంచి జన్మలేకుండా చేసేవాడా!; మురహర = మురాసురుడిని సంహరించిన వాడా!; పురహర = త్రిపురాసురులను సంహరించిన వాడా!; వురుతను = ఉడుతను; గద్దను = గ్రద్దను; గురుతు = తార్కాణము; శేషపతి = ఆది శేషుడనే వాహనంపై పవళించే వాడా!; గరుడపతి = గరుడవాహనంపై విహరించే వాడా! పాత్రము = నీ కృపకు దగినవి.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 36

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

 

మానవుడు కన్ను, ముక్కు, చెవి, చర్మము, నోరు అనే పంచేంద్రియాలకు లోబడి వ్యవహరిస్తుంటాడు. కాలం గడిచే కొద్దీ వీటిపై వ్యామోహం పెరుగుతూ ఉంటుంది. వాటికి బానిసలై వ్యవహరిస్తాం. కానీ వీటిని ఎలా జయించాలి?  అని కీర్తనలోవాపోతున్నాడు అన్నమయ్య.

 

కీర్తన:

పల్లవి: ఎట్టు గెలుతు బంచేంద్రియముల నే

బట్టరానిఘనబలవంతములు

 

.1. కడునిసుమంతలు కన్నులచూపులు

ముడుగక మిన్నులు ముట్టెడిని

విడువక సూక్ష్మపువీనులు యివిగో

బడిబడి నాదబ్రహ్మము మోచె           ఎట్టు

 

.2. అదె తిలపుష్పంబంతనాసికము

కదిసి గాలి ముడెగట్టెడని

పొదిగి నల్లెడే పొంచుక నాలికె

మొదలుచు సర్వము మింగెడిని        ఎట్టు

 

.3. బచ్చెనదేహపుపైపొర సుఖమే

యిచ్చ బ్రపంచం బీనెడిని

చెచ్చెర మనసిది శ్రీవేంకటేశ్వరు

దచ్చి తలచగా దరిచెరెడిని                 ఎట్టు

(రాగం: కన్నడగౌళ, సం.3. సంకీ.47)

 

 

 

విశ్లేషణ:

పల్లవి: ఎట్టు గెలుతు బంచేంద్రియముల నే

బట్టరానిఘనబలవంతములు.

హయ్యో! శ్రీనివాసా! నేను పంచేంద్రియాలను ఎలా జయించగలను? ఇవి పట్టి బంధించ వీలుకాకున్నది. ఇవి నానాటికీ నన్ను వశం చేసుకుని ఆడిస్తూ ఉన్నవి.

 

.1. కడునిసుమంతలు కన్నులచూపులు

ముడుగక మిన్నులు ముట్టెడిని

విడువక సూక్ష్మపువీనులు యివిగో

బడిబడి నాదబ్రహ్మము మోచె  

కన్నులు చిన్నవైనా చాలా గొప్ప వాడిగా ఉన్నవి. వీటి పస ఏమాత్రం తగ్గక ఆకాశాన్ని తాకుతూ ఉన్నాయి. చెవులు ఎంత సూక్ష్మమైన చిన్న శబ్దజ్ఞానాన్నైనా విడిచిపెట్టడంలేదు. వెంటనే అందిస్తున్నవి. ఇవి నాదబ్రహ్మమైన సర్వేశ్వరుని అంశగలవైనప్పటికీ వాటికి ఇష్టం వచ్చిన శబ్దాన్ని మాత్రమే అవి గ్రహిస్తున్నవి. భగన్నామము విన ఇచ్చగించుటలేదు అని అన్యాపదేశంగా చెప్పడం.

 

.2. అదె తిలపుష్పంబంతనాసికము

కదిసి గాలి ముడెగట్టెడని

పొదిగి నల్లెడే పొంచుక నాలికె

మొదలుచు సర్వము మింగెడిని

ముక్కు చూడడానికి నువ్వు పుష్పమంత ఉంటుంది. ముక్కు గాలిని కూడా పన్నువలె కట్టించుకొంటూ ఉంటుంది. దానికి దగ్గరలో ఉన్న నాలుక పని చెప్పనక్కరలేదు. తనకు ఇచ్చ వచ్చినదానినల్ల ఎప్పుడూ మింగ్రుతూనే ఉంటుంది.

 

.3. బచ్చెనదేహపుపైపొర సుఖమే

యిచ్చ బ్రపంచం బీనెడిని

చెచ్చెర మనసిది శ్రీవేంకటేశ్వరు

దచ్చి తలచగా దరిచెరెడిని

ఇక రంగు రంగుల దేహముందికదా! ఇది పై పొరలో మాత్రమే స్పర్శజ్ఞానం కలిగి ఉంటుంది. కానీ దాని సుఖలాలత్వము, సుఖేచ్ఛ చూడాలంటే ప్రపంచాన్నే ప్రసవించేదానిలా ప్రవర్తిస్తూ ఉంటుంది. ఐదు ఇలా ఇష్టరీతిలో ప్రవర్తిస్తుండగా ఇక మనస్సు వాటికి సదా దాసోహమంటూ సహాయం చేస్తూ ఉంటుంది. కానీ మనస్సు శ్రీవెంకటేశ్వరుని ప్రయత్నపూర్వకంగా ధ్యానించి దగ్గరైతే అంతకు మించిన ఫలమేమున్నది అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు   బట్టరాని = పట్టుకోవీలుగాని, బంధించలేని; బలవంతములు = బలీయమైనవి, విడిఫించుకోవీలులేని; ఇసుమంత = చాలా చిన్నవైన, ఇసుకరేణువంత; ముడుగక = సంకోచించక, ముట్టెడివి = తాకెడివి; వీనులు = చెవులు; మోచు = తాకు; తిలపుష్పము = నువ్వుపూవు (నాసికను నువ్వు పూవుతోను, సంపెంగ పూవుతోను పోల్చుట పరిపాటి); కదిసి  = దగ్గరగు; ముడిగట్టు  = అతిజాగ్రత్తగా దాచు; మొదలు  = కదులు; బచ్చెన  = పూత,వర్ణము; ఈనుట  = ప్రసవించుట; చెచ్చెర  = తొందరగా.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 35

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 35

 

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

కీర్తనలో అన్నమయ్య వాదన బహు చిత్రవిచిత్రంగా ఉంటుంది. మనిషి యొక్క పాపపుణ్యాలకు కారణమైనది మనసు. మనస్సును నియంత్రించేది భగవంతుడే కదా!  అలాంటప్పుడు పాప పుణ్యాలను చేయించే బుద్ధిని  తప్పు మానవులది ఎలా అవుతుంది?  అందువల్ల ఆయన్నే అడగాలి. మనం చనిపోయాక మన పాపపుణ్యాల చిట్టా చిత్రగుప్తునిచే            చదివించి యమధర్మరాజు శిక్షించే పద్ధతిని ప్రశ్నిస్తున్నాడు అన్నమయ్య. చిత్తగించండి.

కీర్తన:

పల్లవి: అతని నడుగవో చిత్రగుప్త నాయందలి యౌఁగాము లన్నియును

అతఁడే మీ కుత్తరము చెప్పెడిని యన్నిటికిని మముఁ దడవకుమీ

 

.1. కరచరణాదులు నాకుఁ గల్పించిన యతఁడే

గరిమల నా వుభయకర్మసంఘములకుఁ దాఁ గర్తా

సరుగఁ బ్రాణము లొసఁగి చైతన్య మతఁడే

పరగఁగ నాయపరాధంబులు పరిహరించఁ గర్తా          అత॥

 

.2. రమణతో ననుఁ బుట్టించి రక్షించే యతఁడే

అమరఁగ నన్ను వహించుక నా వళుకంతయుఁ దీర్చఁగఁ దాఁ గర్తా

ప్రమదమున నాయంతరాత్మయై పాదుకొన్నయతఁడే

మమతల మీలోకము చొరకుండా మాటలాడుకొనఁ దానే కర్తా          అత॥

 

.3. యెప్పుడుఁ బాయక దాసునిఁగా నేలుకొన్న యతఁడే

తప్పక యిహముఁ బరమునిచ్చి వొరులు దడవకుండఁ జేయగఁ గర్తా

చెప్పఁగ నాపాలి దేవరా శ్రీవేంకటేశుఁ డతఁడే

అప్పణిచ్చి మిము సమ్మతి సేయుచు నటు మముఁ గావఁగఁ దానే కర్త         అత॥

(రాగం: లలిత, సం.2. సంకీ.294, రాగిరేకు 161-2)

 

విశ్లేషణ:

 

పల్లవి: మనిషిచేసే మంచిచెడులన్నిటికీ మనస్సే కారణం. మనస్సును నియంత్రించేది భగవంతుడే కదా! మనిషి మరణించాక యమధర్మరాజు చిత్రగుప్తునిచే మన మంచి చెడ్డల చిట్టా విప్పి చదివించి శిక్షలు వేయడం ఏమి న్యాయం? శ్రీవెంకటేశ్వరుడు మన బుద్ధులను నియంత్రిస్తున్నాడు కనుక ఆయననే అడగాలి విషయాలు మమ్ము విచారించవద్దు అనే క్రొత్త వాదన వినిపిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

 

.1. కరచరణాదులు నాకుఁ గల్పించిన యతఁడే

గరిమల నా వుభయకర్మసంఘములకుఁ దాఁ గర్తా

సరుగఁ బ్రాణము లొసఁగి చైతన్య మతఁడే

పరగఁగ నాయపరాధంబులు పరిహరించఁ గర్తా

నాకు కాళ్ళు చేతులు సర్వ అంగములను ఇచ్చినది భగవంతుడే కదా! నా కర్మలకు సైతము ఆయనే కర్త కదా! నా సంచిత, ఆగామి కర్మలన్నీ ఆయన అధీనమే కదా! నా ప్రాణములను నిత్య చైతన్యవంతం కలిగించేది సర్వేశ్వరుడే కదా! మరి నా అపరాధములు పరిహరించే కర్తవ్యం కూడా ఆయనదే కదా! నా పాపములను పరిహరణ చేయకుండా నన్నే పాపిగా దోషిగా నిలబెట్టడం ఏమిటి దేవా? ఇందులో నా దోషం ఇసుమంతైననూ లేదు.

 

.2. రమణతో ననుఁ బుట్టించి రక్షించే యతఁడే

అమరఁగ నన్ను వహించుక నా వళుకంతయుఁ దీర్చఁగఁ దాఁ గర్తా

ప్రమదమున నాయంతరాత్మయై పాదుకొన్నయతఁడే

మమతల మీలోకము చొరకుండా మాటలాడుకొనఁ దానే కర్తా

          నను చక్కగా పుట్టించేది, రక్షించేది శ్రీహరే కదా! నాకు సంబంధించిన మంచి చెడ్డలను చూసుకునే బాధ్యత వహించినట్టే కదా! నాకు సంబంధించిన అన్ని వ్యవహారములకు ఆయనే కర్తయై ఉన్నాడు. నా అంతరాత్మలో నెలకొన్న పరంధాముడే మీతో మాట్లాడు కుంటాడు. సరైన ధర్మం ఏమిటో అధర్మం ఏమిటో ఆయంకు తెలియనివి కాదు కదా! అన్నిటికినీ ఆయనే కర్త అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

 

.3. యెప్పుడుఁ బాయక దాసునిఁగా నేలుకొన్న యతఁడే

తప్పక యిహముఁ బరమునిచ్చి వొరులు దడవకుండఁ జేయగఁ గర్తా

చెప్పఁగ నాపాలి దేవరా శ్రీవేంకటేశుఁ డతఁడే

అప్పణిచ్చి మిము సమ్మతి సేయుచు నటు మముఁ గావఁగఁ దానే కర్త

 

 

            పరంధాముడు మమ్ము ఎన్నడూ విడచిపెట్టడు. మా మంచిచెడ్డలన్నీ ఆయనే కాచుకుని ఇహపర సుఖాలను ప్రసాదిస్తాడు.ఇతరులు బాధలనందకుండా తనను నమ్ముకున్న భక్తులు దు:ఖించకుండా చూసుకునే కర్త ఆయనే కదా! నా పాలి దైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు మిమ్ములను సద్భుద్దిగల వారుగా చేస్తాడు. తానే అన్నిటికీ కర్తృత్వం వహించి మీరు తనకు దాసులుగా ఆత్మార్పణము చేసే విధంగా చూసుకొంటాడు. కనుక శ్రీహరిని త్రికరణసుద్ధిగా నమ్మితే పై విధంగా అన్నివిధాలా మనలను రక్షిస్తాడు మోక్షగాములను చేస్తాడు అని ప్రబోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

 

ముఖ్యమైన అర్ధాలు    ఔగాములు  = మంచిచెడ్డలు; తడవకుమీ! = వెదకవద్దు సుమా! అనగా మాకు సంబంధం లేని విషయంలో మా జోళికి రావద్దు అని చెప్పడంకరచరణాదులు = కాళ్ళు, చేతులు మొదలైన అవయవములు; ఉభయ కర్మములు = సంచిత,ఆగామి అనే కర్మలు; సరుగ = వర్ధిల్లు, వృద్ధిపొందు; పరగు = ప్రసరించు; పరిహరణ = ఛేదనము, విచ్ఛేదనము, సంభేదము; రమణ = మనోజ్ఞత, అందము; వళుకు = తగవు, కయ్యము, పోట్లాట; ప్రమదముఆనందము, సంతోషము; పాదుకొన్న = నెలకొన్న; పాయక = విడువక; సమ్మతిజేయు = అంగీకరించు, ఆమోదించు; అప్పణ = ఉత్తరువు, సెలవు.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 34

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

అన్నమయ్య శ్రీనివాసునికి ప్రశ్నల వర్షం కురిపిస్తున్నాడు. స్వామీ నీలీలలు మాకు ఎన్నటికీ అర్ధం కావు. ఒకడు నిన్ను నిరంతరం కీర్తిస్తూనే ఉంటాడు. కానీ మరొకనికి సులభంగా కైవల్య పధం దక్కుతుంది. కొందరు భక్తులను అష్టకష్టాల పాలు చేస్తావు. మరొకరికి చిటికెలో సద్గతులు కలిగిస్తావు. ఏమిటి నీ మాయ మా లాంటి సామాన్యులు ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలి అంటూ అడుగుతున్నాడు.

కీర్తన:

పల్లవి: పాటెల్లా నొక్కచో నుండు; భాగ్య మొక్కచోనుండు
యీటు వెట్టి పెద్దతనా లెంచబనిలేదు

చ.1. సరవి గలకాలము జదువుచుండు నొకడు
గరిమ నీ క్రుప నిన్ను గను నొకడు
ధర బ్రయాసముతోడ దపముసేయు నొకడు
శరణుచొచ్చి నీకు జనవరౌ నొకడు॥ పాటెల్లా ॥

చ.2. వొక్కడు మోపుమోచు నొక్కడు గొలువు సేయు
వొక్కడు పొగడీ త్యాగ మూరకే యందు
వొక్క డాచారము సేయు నొక్కడూ మోక్షముగను
యెక్కడా నీకల్పన సేయవచ్చును ॥ పాటెల్లా ॥

చ.3. భావించ నటుగాన ఫలమెల్లా నీ మూలము
యేవలనైనా నీవు యిచ్చితేగద్దు
జీవులు నిన్నెఋఅగక చీకటి దవ్వగనేల
శ్రీవేంకటేశ్వర నిన్ను సేవించేదే నేరుపు ॥ పాటెల్లా ॥
(రాగం: రామక్రియ, సం.2. సంకీ.182, రాగిరేకు 141-4)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: పాటెల్లా నొక్కచో నుండు; భాగ్య మొక్కచోనుండు
యీటు వెట్టి పెద్దతనా లెంచబనిలేదు
అన్నమయ్య పదాలు కానీ ఉపమానాలు కానీ ఒకంత కొరుకుడు పడవు ఎందుకంటే ఒక పదానికి అనేక అర్ధాలు ఉంటాయి. తాను ఏ అర్ధంలో వాడాడో చాలా నిశితంగా పరిశీలిస్తే గానీ బోధ పడదు. నానాపాట్లు,పొట్టకూటికి తిప్పలు పడేవాళ్ళు ఒకరైతే, ధన ధాన్యాలు భోగ భాగ్యాలు మరోచోట ఉంటాయి. అలాంటి సమయాల్లో తొందరపడి ఎవరి గొప్పదనాన్ని కానీ ఎవరి లేమి తనాన్ని గురించి గానీ విమర్శించ తగదు. శ్రీనివాసుని ప్రతి కార్యానికి ఓ అర్ధం ఉంటుంది ఒక పరమార్ధం ఉండి తీరుతుంది. అదేమిటో తెలుసుకోలేము అదే విష్ణు మాయ అంటునాడు అన్నమయ్య.

చ.1. సరవి గలకాలము జదువుచుండు నొకడు
గరిమ నీ క్రుప నిన్ను గను నొకడు
ధర బ్రయాసముతోడ దపముసేయు నొకడు
శరణుచొచ్చి నీకు జనవరౌ నొకడు
స్వామీ నీ చిత్ర విచిత్రాలు చెప్పనళవి కావు. ఒకడు జీవితాంతం వేదవేదాంగాలు, భగవద్గీత క్రమంగా, పారాయణం చేస్తూనే ఉంటాడు. అతనికి ఏమీ ఒరగదు. కానీ మరొకడు చిటికెలో నీకృపకు పాత్రుడౌతాడు. ఒకడు నీ కృపకై ప్రయాసపడి భయంకర అరణ్యాలలో తపస్సు కొనసాగిస్తూ ఉంటాడు. ఇంకొకడు జనం మధ్యనే తిరుగుతూ జనంలో ఉంటూ నీకు శరణు శరణు అంటూ సులభంగా తరిస్తాడు. సులభమైన మార్గాలు ఉండగా కష్టతరమైన మార్గాలు ఎందుకని బోధిస్తున్నావా! ఏమిటి స్వామీ! అని ప్రశ్నిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2. వొక్కడు మోపుమోచు నొక్కడు గొలువు సేయు
వొక్కడు పొగడీ త్యాగ మూరకే యందు
వొక్క డాచారము సేయు నొక్కడూ మోక్షముగను
యెక్కడా నీకల్పన సేయవచ్చును
ఓ శ్రీపతీ! ఒకడు బరువులు మోసుకుంటూ బాధలతో జీవనం సాగిస్తూ ఉండగా మరొకడు రాజు గారి కొలువులో కష్టించి పని చేస్తూ ఉంటాడు. మరొకడు సులభంగా అక్కడే చేరి వారిని పొగిడేస్తూ హాయిగా కాలం గడిపేస్తూ ఉంటాడు. వానికా కష్టమెందుకో తెలియరాదు. వీనికీ సుఖమునకు కారణమూ తెలియరాదు. ఒకడు యజ్ఞ యాగాదులతో పవిత్ర జీవనం గడుపుతూ ఉంటాడు. ఇంకొకడు అవేమీ లేకుండా త్యాగబుద్ధితో పరోపకార పరాయణత్వంతో ఉంటాడు. ఒకడు అతి సులభంగా మోక్ష పధం చేరుకుంటాడు. ఏమిటి స్వామీ నీ కల్పన? అగోచరంగా ఉంది. ఈ వ్యవహారం ఎంత ఆలోచించినా అంతుబట్టనిది కదా!

చ.3. భావించ నటుగాన ఫలమెల్లా నీ మూలము
యేవలనైనా నీవు యిచ్చితేగద్దు
జీవులు నిన్నెఋఅగక చీకటి దవ్వగనేల
శ్రీవేంకటేశ్వర నిన్ను సేవించేదే నేరుపు
స్వామీ! బాగా ఆలోచించి చూసినట్లైతే సుఖఫలమైనా, కష్టఫలమైనా నీవు ప్రసాదించినదే కదా! ఏ జీవికైనా నీవిచ్చినదే దక్కుతుంది. దానికి జన్మ జన్మల కర్మఫలంపై ఆధారపడి ఉంటుందేమో! మరి ఎందుకు ఈ మానవులు దేనికోసమో నిరంతర ఆరాటపోరాటాల మధ్య జీవనం గడుపుతూ ఉంటారు? ఎంత వెర్రితనం వారికి? ఎందుకా అనవసరమైన ప్రాకులాటలు. వారు అవన్నీ వదలి నీ శరణుజొచ్చి నిన్ను సేవించవచ్చుగదా? అదే అవసరమైన కార్యం. వారికి వలసిన నైపుణ్యం. మిగత కార్యాలనీ వృధా వృధా అంటున్నాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు పాటు = శ్రమపడడం; ఈటు = నిరర్ధకం, శూన్యం; సరవి = క్రమము, వరుస; గరిమ = ఘనము, గొప్ప; ధర = భూమి; జనవరి = జనులలో కలిసి తిరుగువాడు, వారిని కనిపెట్టుకుని ఉండే వాడు. (తలవరి అనగా గ్రామములో అందరికీ కాపలా ఉండు వాడు అని అర్ధము); చీకటి త్రవ్వగనేల? = ఉపయోగం లేని పనులు చేసేవారిని అనే మాట. ఆ పనులవలన ఏ ప్రయోజనము చేకూరదు అన్న భావనతో వాడిన మాట.
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 32

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

“బాలస్తావత్‌ క్రీడాసక్తః – తరుణస్తావత్‌ తరుణీ సక్తః – వృద్ధస్తావత్‌ చింతాసక్తః – పరమే బ్రహ్మణి కో పినసక్తః” ఈ దేహాన్ని గురించి, దాని యదార్థ తత్వాన్ని గురించి తెలుసుకోలేని సామాన్యులు జీవితాన్ని ఎలా వ్యర్థం చేసుకుంటున్నారో ఆది శంకరులు తెలిపిన శ్లోకమిది. ‘మోహముద్గరం’ గా పేరొందిన 31 శ్లోకాల ‘భజగోవిందం’లోని ఏడో శ్లోకం యిది. మానవుడు.. బాల్యంలో ఆటపాటల మీద ఆసక్తితో ఉంటాడు. యౌవనంలో స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉంటాడు. వృద్ధాప్యంలో చింతలతో సతమతమౌతుంటాడు. అంతే తప్ప.. పరమోత్కృష్టమైన మానవ జన్మ లభించినా ఆ పరమాత్మ యందు ఆసక్తి చూపేవారెవరూ ఉండరుగదా అని దీని అర్థం. అలాగే అన్నమయ్య “మోక్షమురుచి గానదు ముందర నుండఁగాను” అంటాడు ఈ కీర్తనలో. ప్రతి ఒక్కరి తపనా, తాపత్రయం ఆనందంగా బతికేందుకే.. జీవితమంతా ఆనందంగా ఏలోటు లేకుండా కష్టాలు రాకుండా బతకాలనే అందరూ కోరుకుంటారు. కాని అందరికీ అనుకున్నట్టుగా అన్ని సమకూరి ఆనందంగా ఉండటం అంటే జరగనిపని. అందుకే తమకు దక్కని వాటిపై దేనికైనా రాసిపెట్టి ఉండాలి, అదృష్టం ఉండాలి అని సరిపెట్టుకుంటుంటారు. కాని అదంతా కర్మ సిద్ధాంతంపై ఆధారపడి ఉన్నదని తెలియక అందని వాటికే ఆరాట పడుతూ ఉంటారు. అన్నమయ్య ఆ విషయమే చెప్తున్నాడు ఈ కీర్తనలో చూడండి.

కీర్తన:
పల్లవి: బాపురే నీమాయ భ్రమయించీ జీవులకు
దాపున నున్నదేకాని దవ్వలకుఁ జొరదు

చ.1. మోక్షమురుచి గానదు ముందర నుండఁగాను
సాక్షియై జగమిది చవి చూపఁగా
దీక్షకుఁ జొరదు మరి దేవ నీపై భక్తి లేదు
దక్షులై యాలుబిడ్డలు దండనుండఁగాను॥బాపు॥

చ.2. జ్ఞానమితవు గాదు సంగడి నుండదుగాన
నానాయోనులమేను ననిచుండఁగా
ఆనకమై వైరాగ్యమంట దలవాటులేక
కానఁబడ కర్మములు గాసిఁ బెట్టఁగాను॥బాపు॥

చ.3. మంచిదని నీ తిరుమంత్రము దలఁచుకోదు
పంచేంద్రియములాత్మ బలిశుండఁగా
యెంచుకొని శ్రీవేంకటేశ నీకే శరణని
అంచల నీదాసులైతే నన్నిటా గెలిచిరి॥బాపు||
(రాగం: గౌళ, సం.4.సం.25, రాగిరేకు 344-2)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: బాపురే నీమాయ భ్రమయించీ జీవులకు
దాపున నున్నదేకాని దవ్వలకుఁ జొరదు

ఓ దేవాది దేవా! ఎంతటి మాయలలో మమ్ము ముంచి, భ్రమలకు గురిచేసి, తేలుస్తున్నావయ్యా! శ్రీనివాసా! బాపురే! నాలాంటి సామాన్యులకు ఈ మాయను జయించడం సాధ్యమేనా? అది మా వెన్నంటి నడుస్తున్నది. ఎంత ప్రయత్నించినప్పటికీ దూరంగా వెళ్ళడంలేదు. ఇక మా గతేమిటి? మమ్ము రక్షించే వారెవరు? అంటూ పరి పరి విధాల వాపోతున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. మోక్షమురుచి గానదు ముందర నుండఁగాను
సాక్షియై జగమిది చవి చూపఁగా
దీక్షకుఁ జొరదు మరి దేవ నీపై భక్తి లేదు
దక్షులై యాలుబిడ్డలు దండనుండఁగాను

హాయిగా ఇహలోక సౌఖ్యాలను అనుభవించే వారికి మోక్షము యొక్క రుచి ఎలా తెలుస్తుంది. దీనిలోనే స్వర్గం ఉందనుకుంటూ చరిస్తుంటాము. భార్యవద్ద, బిడ్డలవద్దా మేము సమర్ధులము అన్ని కార్యాలను సాధించగలము అని నిరూపించుకోవడానికే మా జీవితం సరిపోతోంది. ఇక మోక్ష మార్గం త్రొక్కేదెన్నడు? మా మనసు మీ మీద దృష్టి మరల్పదు. మాయ అని తెలిసినా దానిలోనే కొట్టుమిట్టాడుతో జీవితాలను గడిపేస్తున్నాం. ఇదంతా నీ మాయ కాదా స్వామీ! చెప్పండి?

చ.2. జ్ఞానమితవు గాదు సంగడి నుండదుగాన
నానాయోనులమేను ననిచుండఁగా
ఆనకమై వైరాగ్యమంట దలవాటులేక
కానఁబడ కర్మములు గాసిఁ బెట్టఁగాను

ఋణానుబంధరూపేణా పశుపత్ని సుతాలయ: అన్నట్టు ఋణానుబంధంతో మరల మరల జన్మలెత్తుతూ ఉంటాము. మనుష్యులతో సంగడి (జతగా) జీవనం గడుపుతూ ఉంటాము. ఏ యోనికూపం లో జన్మిస్తే ఆ జీవితంపై మమకారం, ఆ జీవితంపై బ్రతకాలనే కాంక్ష తప్ప వేరొకటి కనిపించడంలేదు నాకు. జ్ఞానము, పుణ్యం వంటి మాటలు అసలు రుచించడంలేదు. అనేక కర్మ కాండల వలన మనసు బాధపడుతున్నప్పటికీ వైరాగ్యం అలవడడంలేదు. ఇదంతా కేవలం నీవు సృష్టించే మాయ కాదా స్వామీ! చెప్పండి అని ప్రశ్నిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.3. మంచిదని నీ తిరుమంత్రము దలఁచుకోదు
పంచేంద్రియములాత్మ బలిశుండఁగా
యెంచుకొని శ్రీవేంకటేశ నీకే శరణని
అంచల నీదాసులైతే నన్నిటా గెలిచిరి

జీవితంలో ఒక్క సారి కూడా ఎంత ప్రయత్నించినప్పటికీ నీ తిరుమంత్రరాజమైన “ఓం నమో వేంకటేశాయ” అన్న మంత్రాన్ని ఉఛ్చరించలేకపోవడం ఏమిటి? మాయ కాదా? నా పంచేంద్రియాలు, జ్ఞానేంద్రియాలు.. ఆత్మను అధిగమించి ఉండడంవల్లనే ఇదంతా జరుగుతున్నదని తెలుసు. అయితే ఒకనాడు నన్ను కరుణతో చేరదీసావు. ఇప్పుడు నీవే శరణని ఆశ్రయించాను. నిన్ను గట్టిగా త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్ముకున్నాను. దరిజేర్చే భారం నీదే! “అంచెలంచెలు లేని మోక్షము చాల కష్టమని” నా అరిషడ్వర్గాలను ఒక్కొక్కటిగా జయించుకుంటూ వస్తున్నాను. నీ దాసులు అన్నిటినీ అధిగమించినవారు. తండ్రీ! స్వామీ! నన్నూ నీ దాసుడిగా భావించు. నాగురించి నేనే వేరుగా చెప్పుకోవడం ఎందుకు. కరుణించు. మోక్షం ప్రసాదించు అని ఆర్తిగా వేడుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: బాపురే = ఆహా! అరెరే! అయ్య బాబో! అని ఆశ్చర్యాన్ని ప్రకటించే భావము; దాపున = దగ్గర; దవ్వల = దూరము; జొరదు = వెళ్ళదు; చవి = రుచి; దక్షులు = సమర్ధులు, అన్ని కార్యములను సక్రమంగా నిర్వర్తించగల వారు; దండ = అండదండగా నుండుట; జ్ఞానమితవు గాదు = జ్ఞానము ఇష్టపడటంలేదు; సంగడి = రెండు తాటిబొండులు ౙతగా కట్టిన తెప్ప, జత, సమీపము; గాసిబెట్టు = బాధపెట్టు; బలిశుండగా = ఆధిక్యంతో ఉండగా, వేరొక ధ్యాసను రానీకుండా ఉండడం; అంచెలు = మెట్లు, ఒక వరుసలో మోక్షమార్గాన్ని అధిరోహించడం అంచెలంచెల మోక్షము అంటారు.
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 31

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

భగవంతుని సాన్నిధ్యంలో నిరంతరం నిలిచేందుకు, తరించేందుకు ఒక్కొక్కరిది ఒక్కో మార్గం. వాటిలో ముఖ్యమైన వాటిని నవవిధ భక్తులుగా పేర్కొన్నది భాగవత పురాణం. భగవంతుని లీలలను పాడుతూ, ఆడుతూ మైమరచి… తానను తానే కీర్తించుకుంటున్నానంతగా భగవంతునిలో లీనమవ్వడమే కీర్తనం. భారతదేశంలో భక్తి సామాన్యులకు మరింత చేరువయ్యేందుకు తోడ్పడిన ‘భక్తి ఉద్యమం’లో కీర్తనం ఒక ముఖ్య భాగమై నిలిచింది. భరతఖండంలో మీరా, తుకారాం, చైతన్య మహాప్రభు మొదలుకొని మన తెలుగునాట అన్నమయ్య, రామదాసు, త్యాగయ్య వరకూ భగవంతుని వేనోట కీర్తించి తరించినవారే. తొలి తెలుగు వాగ్గేయకారుడు అన్నమయ్య బాట అందరికీ మార్గదర్శకమైంది. అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో నాలుక పవిత్రం కావాలంటే ఉబుసుపోని పలుకులు, వాళ్ళ మీద వీళ్ళమీద చెప్పుకునే చాడీలు వద్దు అంటున్నాడు. శ్రీవేంకటేశ్వరుని బహువిధాల కీర్తించినప్పుడు మాత్రమే మనిషి జిహ్వ పవిత్రమౌతుంది అంటున్నాడు.

కీర్తన:
పల్లవి: పావనము గావో జిహ్వ బ్రదుకవో జీవుఁడా!
వేవేల కితని నింక వేమాఱునుం బాడి ||పల్లవి||

చ.1.హరినామములే పాడి అతనిపట్టపురాణి
ఇరవై మించినయట్టియిందిరం బాడి!
సరస నిలువంకలాను శంఖచక్రములఁ బాడి!
వరదకటిహస్తాలు వరుసతోఁ బాడి ||పావ||

చ.2.ఆదిపురుషునిఁ బాడి అట్టే భూమిసతిఁ బాడి
పాదములఁ బాడి నాభిపద్మముఁ బాడి
మోదపుబ్రహ్మాండాలు మోచే వుదరముఁ బాడి
ఆదరానఁ గంబు కంఠ మంకెతోఁ బాడి ||పావ||

చ.3.శ్రీవెంకటేశుఁ బాడి శిరసుతులసిం బాడి
శ్రీవత్సము తోడురముఁ జెలఁగి పాడి
లావుల మకరకుండలాలకర్ణములు పాడి!
ఆవటించి యితనిసర్వాంగములుఁబాడి ||పావ||
(రాగం:భూపాళం, సం.2.సం.359, రాగిరేకు 173)

పల్లవి: పావనము గావో జిహ్వ బ్రదుకవో జీవుఁడా!
వేవేల కితని నింక వేమాఱునుం బాడి

“కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు;
శ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ;
సురరక్షకునిఁ జూచు చూడ్కులు చూడ్కులు;
శేషశాయికి మ్రొక్కు శిరము శిరము;
విష్ణు నాకర్ణించు వీనులు వీనులు;
మధువైరిఁ దవిలిన మనము మనము;
భగవంతు వలగొను పదములు పదములు;
పురుషోత్తముని మీఁది బుద్ధి బుద్ధి;

దేవదేవుని చింతించు దినము దినము;
చక్రహస్తునిఁ బ్రకటించు చదువు చదువు;
కుంభినీధవుఁ జెప్పెడి గురుఁడు గురుఁడు;
తండ్రి! హరిఁ జేరు మనియెడి తండ్రి తండ్రి”

అని పోతన మహాశయుడు సెలవిచ్చినట్లు మన జిహ్వను జిహ్వ అని పిలవాలంటే పరమాత్ముని శ్రీనాధుని వర్ణించి తీరాలి లేకపోతే అది నాలుకే కాదు. కేవలం పనికిమాలిన కబుర్లు చెప్పడానికి, తినడానికి మాత్రమే పనికి వస్తుంది. అందుకే అన్నమయ్య కూడా “ఓ జీవుడా! నీ జిహ్వతో శ్రీనివాసుని వేవేల కీర్తించి పావనం కారాదా! నీ నాలుకను పావనం చేసుకోరాదా! అని విన్నవిస్తున్నాడు.

చ.1. హరినామములే పాడి అతనిపట్టపురాణి
ఇరవై మించినయట్టియిందిరం బాడి!
సరస నిలువంకలాను శంఖచక్రములఁ బాడి!
వరదకటిహస్తాలు వరుసతోఁ బాడి

ఓ జిహ్వా! నిరంతరం శ్రీహరి నామాలను కీర్తించు. ఆయన పట్టపురాణి యైన ఇందిరను కీర్తించు. ఆ శ్రీహరి శంఖు చక్రాలను కీర్తించు. ఆయన కటిప్రదేశములో నున్న వరద హస్తాన్ని కీర్తించు. ఆవిధంగా కీర్తించి తరించమని మోక్షప్రాప్తిని పొందమని అన్నముని ఉద్బోధ.

చ.2. ఆదిపురుషునిఁ బాడి అట్టే భూమిసతిఁ బాడి
పాదములఁ బాడి నాభిపద్మముఁ బాడి
మోదపుబ్రహ్మాండాలు మోచే వుదరముఁ బాడి
ఆదరానఁ గంబు కంఠ మంకెతోఁ బాడి

ఆదిపురుషుడైన శ్రీమహావిష్ణువును ప్రార్ధిద్దాం. శ్రీదేవి, భూదేవి సమేతుడై శ్రీదేవి ఆయన పాదములను ఒత్తుతుండగా చూచి తరించి కీర్తిద్దాం. పదునాలుగు భువనభాండమ్ములను ఆనందంతో మోస్తున్న ఆదిదేవుని కీర్తిద్దాం. ఆదరంగా శంఖంవంటి కంఠముగల శ్రీనివాసుని చేరి కీర్తిద్దాం.

చ.3. శ్రీవెంకటేశుఁ బాడి శిరసుతులసిం బాడి
శ్రీవత్సము తోడురముఁ జెలఁగి పాడి
లావుల మకరకుండలాలకర్ణములు పాడి!
ఆవటించి యితనిసర్వాంగములుఁబాడి

శ్రీవేంకటేశ్వరుని మనసారా త్రికరణ శుద్ధితో కీర్తిద్దాం. ఆయన శిరసుపై ఉన్న తులసిమాలను కీర్తిద్దాం. విజృంభించి ఆయన వక్షస్థలంపై గల శ్రీవత్సము అనే పేరుగల పుట్టుమచ్చను కీర్తిద్దాం. ఆదేవదేవుని మకరకుండలములను గాంచి కీర్తించి తరిద్దాం. పొందికగా శోభించే ఆయన సర్వాంగాలను కీతించి తరిద్దాం రండి అని ప్రబోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: పావనము = పవిత్రము; జిహ్వ = నాలుక; వేవేల = కొన్ని వేలసార్లు; ఇరవై = సుస్థిరమైన; మించిన = అతిశయించి నిలిచిన; ఇరువంకల = కుడియెడమలనున్న ఆయుధాలు; వరద కటి హస్తాలు = వరద హస్తము మరియూ కటిహస్తము; అంకె = సామీప్యము, వశము; కంబుకంఠము = శంఖము వంటి మెడ; ఉరము = వక్షస్తలము; మకరకుండలము = మొసలి ముఖము వంటి కర్ణభూషణము; ఆవటించు = పొందుపఱుచు, సేకరించు.

-0o0-