అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 29

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

“అర్ధము పురుషార్ధములలో నుత్తమము. అర్ధవంతుడు న్యాయము దప్పక మరియే ఉపాయము చేతనైనను ద్రవ్యము సంపాదించవచ్చును” అంటాడు పరవస్తు చిన్నయసూరి తన నీతిచంద్రికలో. అలాగే అన్నమయ్య ఆ ధనాన్ని గురించి మరొక విషయం చెప్తున్నాడు. ఆపదలలో ఉపయోగపడకుండా వున్న ధనం ఎవరికోసం? అని ప్రశ్నిస్తున్నాడు ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య. ఆ వివరాలేమిటో ఈ కీర్తనలో చూద్దాం.

కీర్తన:
పల్లవి: అక్కర కొదగని యట్టి అర్ధము
లెక్కలెన్ని యైనా నేమి లేకున్న నేమిరే

చ.1. దండితో దనకు గాని ధరణీసు రాజ్యంబు
యెండె నేమియది పండే నేమిరే
బెండు పడ గేశవుని బేరుకొనని నాలికె
వుండనేమి వుండకుండ నేమిరే ॥ అక్కర ॥

చ.2. యెదిరి దన్ను గానని యడపుల గుడ్డికన్ను
మొదల దెరచెనేమి మూసెనేమిరే
వెదకి శ్రీపతి సేవ వేడుక జేయని వాడు
చదివెనేమి చదువు చాలించె నేమిరే ॥ అక్కర ॥

చ.3. ఆవల నెవ్వరు లేని అడవిలోని వెన్నెల
కావిరి గాసెనేమి కాయకున్న నేమిరే
శ్రీవేంకటేశ్వరుని జేరని ధర్మములెల్ల
తోవల నుండెనేమి తొలగిన నేమిరే ॥ అక్కర ॥
(రాగము: ముఖారి; ఆ.సం.రేకు: 92; సం.1, కీ.456)

పల్లవి: అక్కర కొదగని యట్టి అర్ధము
లెక్కలెన్ని యైనా నేమి లేకున్న నేమిరే
మానవులారా! వినండి మనదగ్గర ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ మనకు అవసరమైనప్పుడు అది మనకు అక్కరకు రావాలి కదా! అలా కానప్పుడు ధనం ఎంతవున్నా ఉపయోగశూన్యమే కదా! అసలు లేకపోయినప్పటికీ ఉపయోగం ఏమీ ఉండదు అని అర్ధాన్ని గూర్చిన గొప్ప సత్యాన్ని ప్రబోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. దండితో దనకు గాని ధరణీసు రాజ్యంబు
యెండె నేమియది పండే నేమిరే
బెండు పడ గేశవుని బేరుకొనని నాలికె
వుండనేమి వుండకుండ నేమిరే
దేశాన్ని పరిపాలించే చక్రవర్తికి లేక మహారాజుకు ధనం దండిగా ఉండాలి. అలా కాకపోతే ఆ రాజుగారికి ఏమి ఉపయోగం ఉండదు కదా! బలహీనుడైన మానవుడు కేశవుని నామం జపించి రక్షణ పొందాలి అలా కాని నాడు ఆ నాలుక ఉంటే ఏమిటి? లేకపోతే ఏమిటి? చెప్పండి అంటున్నాడు.

చ.2. యెదిరి దన్ను గానని యడపుల గుడ్డికన్ను
మొదల దెరచెనేమి మూసెనేమిరే
వెదకి శ్రీపతి సేవ వేడుక జేయని వాడు
చదివెనేమి చదువు చాలించె నేమిరే
విరోధులను ఎదిరించడానికి కండ్లు కావాలి. దానికి ఉపయోగించనటువంటి కన్నులు ఉంటే ఏమిటి? లేకపోతే ఏమిటి? అలాగే శ్రీపతిని కన్నులతో వెదకి వెదకి పట్టుకుని సేవించగలగాలి. అలా చేయని వాడు ఎన్ని శాస్త్రాలు చదివినా ఉపయోగం ఏమిటి? చెప్పండి అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.3. ఆవల నెవ్వరు లేని అడవిలోని వెన్నెల
కావిరి గాసెనేమి కాయకున్న నేమిరే
శ్రీవేంకటేశ్వరుని జేరని ధర్మములెల్ల
తోవల నుండెనేమి తొలగిన నేమిరే
ఎటువంటి మనుష్య సంచారంలేని అడవిలో ఎంత పున్నమి వెన్నెలలు కాస్తే మాత్రం ఉపయోగం ఏమిటి? ఎవరికి ఉపయోగం? ఆ వెన్నెల చీకటిని తొలగించినా ఏమీ ఎవరికీ ఉపయోగం ఉండదు కదా! మానవుడు ఏ ధర్మ శాస్త్రాలు చదివినా పురాణాలు చదివినా దానికి పరమార్ధం ఏమిటి? చదివినది ఏ చదువైనప్పటికీ అది శ్రీవేంకటేశ్వరుని దరికి జేరే మార్గం నేర్పాలి. అలా కానప్పుడు మన జీవనంలో ఎన్ని వేదాలు, ధర్మాలు, శాస్త్రాలు పురాణాలు చదివితే నేమిటి? చదవకపోతే నేమిటి? అన్నీ వృధానే కదా! అని ఉద్బోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: అక్కరకొదగని = అవసరార్ధం ఉపయోగ పడని; అర్ధము = ధనము; ధరణీశుడు = రాజు; దండి = ఎక్కువగా; యెండెనేమి = లేకపోవడం; పండెనేమి = ఉంటే ఏమిటి?; బెండుపడు = ఏ ఆధారంలేనటువంటి; బేరుకొను = పేరు స్మరించడం; అడపుల = కన్నుపెట్టి చూడడం; కావిరి = నలుపు, చీకటి అన్న అర్ధంతో వాడబడినది; తోవల = మానవుని జీవన రహదారిలో.
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 27

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

సంసార పూరితులైన జనావళికి ఈ మాయను దాటి కైవల్యం పొందడానికి శ్రీహరి ఒక్కడే దిక్కు మరి ఇంక వేరే దారి లేనే లేదు అంటున్నాడు అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో.

కీర్తన:
పల్లవి: శ్రీపతి యొకడే శరణము మాకును
తేప యితడె మఱి తెరగేది

చ.1. ఆసలు మిగులా నాతుమ నున్నవి
యీసులేని సుఖ మెక్కడిది
చేసినపాపము చేతుల నున్నది
మోసపోనిగతి ముందర నేది ॥ శ్రీపతి॥

చ.2. కోపము గొందుల గుణముల నున్నది
యేపున నిజసుఖ మిక నేది
దీపనాగ్ని తో దిరిగెటి దేహము
పై పై విరతికి బట్టేది ॥ శ్రీపతి॥

చ.3. పంచేంద్రియముల పాలిటబడు ఇది
యించుక నిలుకడ కెడ యేది
యెంచగ శ్రీ వేంకటేశ్వరు డొకడే
పంచినవిధులను పాలించుగాక॥ శ్రీపతి॥
(రాగము: లలిత; ఆ.సం.రేకు:299; సం.3, కీ.573)

పల్లవి: శ్రీపతి యొకడే శరణము మాకును
తేప యితడె మఱి తెరగేది

పూర్వం విదేహరాజుకు ఈ మాయను దాటి కైవల్యం పొందడానికి వచ్చిన సందేహ నివృత్తికై హరి అనే ముని ఇలా వివరించాడు “సర్వభూత మయుడైన సరసిజాక్షు డాతడే, తన యాత్మ యందుండు ననేడు వాడు, శంఖ చక్ర ధరుడంచు జానెడు వాడు, భక్తి భావాభిరతుండు వోభాగవతుండు” అని చెప్తూ ఇంకా ఆ శ్రీమహా విష్ణువు “వర్ణాశ్రమ ధర్మంబుల నిర్ణయ కర్మల జెడక నిఖిల జగత్సంపూర్ణుడు హరి యను నాతడే, వర్ణింపగ భాగవతుడు వసుధాధీశా!” అని చెప్పగా విదేహుని సందేహం తీరింది. కాని హరి నామ స్మరణం, ఆ కథామృత సేవనం కావాలనిపించి మళ్ళీ యిలా అడిగాడు. “గజరాజ వరదు గుణములు, త్రిజత్పావనము లగుటదేట డంగాసుజన మనో రంజనముగా విజితేన్ద్రియ వినగనాకు వేడుక పుట్టెన్” అని ఆ విషయం ఏమిటో చెప్పమని అడిగాడు. అప్పుడు “అంతరిక్షుడు” అనే మౌనివర్యుడు పరబ్రహ్మ మనగా, పరతత్త్వ మనగా బరమ దయాళువగు నీశ్వరుడన, గృష్ణు దన జగద్భరితుడు నారాయణుండు దా వెలుగొందున్” అని చెప్పి అవ్యక్త నిర్గుణ పరబ్రహ్మంలో తనకు విపర్యయం గా జన్మించిన జ్ఞానమే “మాయ” యనీ చెప్తాడు. ఆ మాయ చేతనే ఆయన ఈ జగత్తును నిర్మిస్తాడు. ఆయన మాత్రం నిశ్చింతుడు. మాయ కూడా ఆత్మలో లీన మవుతుంది. “పంచ భూతాదిక జీవులను సృష్టించేది ఆ మాయయే! లయించేదీ అదే” అన్నాడు మహర్షి. మరి ఆ మాయను దాటే ఉపాయం చెప్పమన్నాడు రాజు. దానికి “ప్రబుధుడు” అనే మహర్షి “శరీరమే నిత్యం అనే భావనతో జీవులు దుఖంలో మునిగిపోతారు. తమ్ము తాము తెలుసుకోరు. అనిత్యమైన పాంచభౌతిక దేహంకోసం అనేక అగచాట్లు పడుతూ ఉంటారు. విరక్తి మార్గం అవలంబించరు. సద్గురువును పొంది భూతదయ, హరికదామృతపానం, బ్రహ్మచర్య, సాధు సంగమం, సజ్జన మైత్రి, వినయ,శుచిత్వ, క్షమ, మౌనం, వేదార్ధ వివేచనం, అహింస, ద్వంద్వవిసర్జనం చేసి ఈశ్వరుని సర్వగతునిగా భావించాలి .గృహారామక్షేత్ర కళత్రపుత్రా విత్తాదులను శ్రీహరికి అర్పణ చేయాలి. పరమాత్మను తప్ప దేనినీ చూడ రాదు” అని వివరించి సందేహ నివృత్తి చేస్తారు మహర్షులు.
ఇలా ఎన్నివిధాల మనం వేద వేదాంగాలను వెదకినప్పటికీ హరికదామృతపానం, సాధుసంగమం, సజ్జన మైత్రి, వినయ,శుచిత్వ, క్షమ, మౌనం, వేదార్ధ వివేచనం, అహింసలే కైవల్యానికి పరమావధులని తెలుస్తోంది. వాటిలో అతి సులభమైనది హరికీర్తనము. ఆయన్ను కీర్తిస్తూ ఆయన శరణు పొందితే చాలు. మనకు వేరే మరే మార్గమూ అవసరం లేదు. కైవల్యము సిద్ధించి తీరుతుంది అని నమ్మికతో నివేదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. ఆసలు మిగులా నాతుమ నున్నవి
యీసులేని సుఖ మెక్కడిది
చేసినపాపము చేతుల నున్నది
మోసపోనిగతి ముందర నేది

మనకు ఆత్మలో ఎన్నో ఆశలు, మోహాలు సహజంగా దేహంలో మనలను అంటి ఉంటాయి. ఈ మాయా లోకంలో ఈర్ష్య అనేది లేకుండా సుఖమయ జీవనం సాగించడం దుర్లభం. ఆ ఈర్ష్యా గుణం వలననే మనం మన చేతులతో ఎన్నో పాపాలు చేస్తూ గొప్ప ఆపదలను మూటగట్టుకుంటూ ఉంటాము. మోసాలు తిరిగి తిరిగి చేస్తూనే ఉంటాము. ఇక ఈ పాపాల ప్రవాహానికి అడ్డుకట్ట ఎక్కడ? తరుణోపాయం మనకు గోచరించదు.

చ.2. కోపము గొందుల గుణముల నున్నది
యేపున నిజసుఖ మిక నేది
దీపనాగ్ని తో దిరిగెటి దేహము
పై పై విరతికి బట్టేది

మనకు ఆశాపాశాలు, వ్యామోహాలు ఉన్నంతవరకూ ఈ కోపం అనేది పోదు. ఇలా కృఒధంతో రగిలిపొయ్యే వారికి సుఖం ఉపశమనం అసలు ఉండదు కదా! జఠరాగ్ని(వైశ్వానరము) వంటి అరిషడ్వర్గాలతో కూడిన దేహంతో తిరిగే జీవులకు దేహం ఎప్పుడూ రగిలిపోతూ మసిలిపోతూనే ఉంటుంది. అప్పుడప్పుడూ తాత్కాలికంగా “కుక్క దాలిగుంట” తీరుగా తాత్కాలిక విరక్తి కలిగినప్పటికీ మళ్ళీ కొంత సమయం తర్వాత అన్నీ షరా మామూలుగానే వచ్చేస్తాయి దేహంలోకి. ఈ పై పై విరక్తులకు తగ్గి పరబ్రహ్మను గూర్చి స్థిరంగా ఆలోచించే సమయం వస్తుందా?

చ.3. పంచేంద్రియముల పాలిటబడు ఇది
యించుక నిలుకడ కెడ యేది
యెంచగ శ్రీ వేంకటేశ్వరు డొకడే
పంచినవిధులను పాలించుగాక

బ్రతుకంతా కన్ను, ముక్కు, నాలుక, చెవి, చర్మము అనే పంచేంద్రియముల అధీనంలో ఉంటుంది. నిత్యం క్రొత్త క్రొత్త సుఖాలను ఆశించే జీవులకు నిలకడ లేకుండా అంతులేని వ్యామోహాన్ని పిపాసను కలుగజేస్తూ ఉంటాయి. దీనికి అసలు కారణం ఏమిటి? తరుణోపాయం ఏమిటి? అనే విషయం తెలుసుకోవలసి ఉంది. మనం అన్నివిధాలా యెంచి నిలకడగా కాస్తా సుబుద్ధితో ఆలోచించి చూసినట్లైతే శ్రీవేంకటేశ్వరుడొక్కడే దిక్కు. ఆయన మనకు పంచి ఇచ్చిన విధులను సక్రమంగా నిర్వర్తించడమే మన విధి అని చెప్తున్నాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: శరణము = దిక్కు, ఆదుకునే నాధుడు; తేప = తెప్ప, ఏదైన దాటు సాధనము; ఆతుమ = ఆత్మ; ఈసు = ఈర్ష్య; గొందుల గుణములు = సంక్షోభించే గుణములు; ఏపున = ఎక్కువగా; దీపనాగ్ని = జఠరాగ్ని(వైశ్వానరము); విరతి = విరక్తి; ఇంచుక = కొంచెము; ఎంచగ = అన్నివిధముల చూడగా; పంచిన = మనకు ఇవ్వబడిన సుకర్మములు అనే అర్ధంతో ఇవ్వబడిన మాటగా యెంచదగును.
విశేషము: అన్నమయ్య ఇక్కడ ఒక వింత మాట “దీపాగ్ని” అని వాడడం జరిగింది. దీనిని అర్ధం కొంతమంది “బడబాగ్ని” గా భావిస్తే కొంతమంది “జఠరాగ్ని” గా భావించడం జరిగింది. సకల జీవుల దేహాలలో జఠరాగ్నినై ఆహారాన్ని జీర్ణం చేసే వాడు భగవంతుడు. దేహాన్ని గురించి అన్నమయ్య చెప్తూ ఉన్నప్పుడు “జఠరాగ్ని” అనే అర్ధం తీసుకోవడమే సమంజసంగా భావిస్తున్నాను. “అనియానతిచ్చె కృష్ణుడర్జునితో – విని యాతని భజించు వివేకమా|” అన్న కీర్తనలో కూడా అన్నమయ్య “దీపనాగ్నినై జీవదేహముల యన్నములు – తీపుల నరగించేటి దేవుడనేను” అంటాడు. అందువల్ల జఠరాగ్ని సరియైన అర్ధం అనుకుంటున్నాను. (విజ్ఞులు దీనిపై వ్యాఖ్యానిస్తే మరింత ప్రయోజనకరం)
-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 26

 

 

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

 

భగవంతుని కరుణను గ్రహించలేక పోయాను. ఏవేవో అవసరం లేని వాటికి వెంపర్లాడాను. బాధలు కలిగినప్పుడల్లా, కోపం వచ్చినప్పుడల్లా నోటిదూల తీరేంతవరకూ ఎదురుగా ఎవరుంటే వాళ్ళను దూషించడమే పనిగా పెట్టుకున్నాను. ఇంతకాలం నా బ్రతుకు అడవి గాచిన వెన్నెల అయింది కదా అని ఆవేదన చెందుతూ కీర్తించిన గొప్ప ఆధ్యాత్మిక కీర్తన.

 

కీర్తన:

పల్లవి: ఇంతగాలమాయను యేడనున్నారో వీరు

వింతలై యడవిఁ గా సే వెన్నెలాయ బ్రదుకు  

 

.1.యేలేవారి దూరితి యెడరు వుట్టినవేళ

కాలమును దూరితిని కలఁగేవేళ

తాలిమిలేని వేళ తగుఁగర్మము దూరితి

యేలాగని కాచేవారి నెవ్వరిఁ గానము  ఇంత॥

 

.2.దైవమును దూరితి తమకించినట్టివేళ

కావించి నన్నే దూరితిఁ గాఁగినవేళ

సోవగాఁ గోపపు వేళ చుట్టాల దూరితిమి

యీవలఁ దోడైనవారి నెవ్వరిఁ గానము ఇంత॥

 

.3.పుట్టుగు దూరితిమి పోరానియట్టివేళ

కట్టఁగడ నెందువంకఁ గానమైతిమి

జట్టి శ్రీవేంకటేశుఁడు శరణంటేనే కాచె

యిట్టె యింతటివారు యెవ్వరును లేరు

(రాగము: రాయగౌళ; .సం.రేకు:260; సం.3, కీ.344)

 

పల్లవి: ఇంతగాలమాయను యేడనున్నారో వీరు

వింతలై యడవిఁ గా సే వెన్నెలాయ బ్రదుకు  

ఇన్నాళ్ళూ నాతో తిరిగి, నాతో బంధం పెంచుకొని నాతో ఉన్నవాళ్ళంతా ఏమయ్యారు? హయ్యో వేంకటేశ్వరా! నా బ్రతుకంతా అడవి గాచిన వెన్నెల చందాన తయారయింది కదా! ఏమి చెయ్యాలి.

 

 

.1.యేలేవారి దూరితి యెడరు వుట్టినవేళ

కాలమును దూరితిని కలఁగేవేళ

తాలిమిలేని వేళ తగుఁగర్మము దూరితి

యేలాగని కాచేవారి నెవ్వరిఁ గానము

ఏదైనా కష్టం వచ్చి నేను భంగపడినప్పుడల్లా నావల్లనే అవన్నీ జరిగాయని గుర్తించలేక, తెలుసుకోకుండా యజమానులను ఇష్టానుసారం నిందించాను. కష్టాలు చుట్టుముట్టిన వేళల్లో హయ్యో! నాకు కాలం కలిసి రావడంలేదే అని వాపోయాను. నేను ధైర్యం కోల్పోయిన వేళల్లో నా కర్మ ఇలా కాలిందని నన్ను నేనే నిందించుకున్నాను. ఏదో విధంగా నన్ను రక్షించే వారిని కనీసం గుర్తించనైనా గుర్తించలేకపోయాను భగవంతుడా ఏమిటీ మాయ?

 

 

.2.దైవమును దూరితి తమకించినట్టివేళ

కావించి నన్నే దూరితిఁ గాఁగినవేళ

సోవగాఁ గోపపు వేళ చుట్టాల దూరితిమి

యీవలఁ దోడైనవారి నెవ్వరిఁ గానము

ఏదైనా సమస్యలు వచ్చినప్పుడు ఇవన్నీ దేవుడే కలిగించాడని దైవ దూషణ చేశాను. ఒక్కోసారి ఏమీ చేత గాక నన్ను నేనే ఆత్మనింద కూడా చేసుకున్నాను. కోపాన్ని నిగ్రహించుకునే శక్తిలేక ఎదురుగా కొడుకులు, మనుమలు చుట్టాలు అందర్నీ ఎవరు కనిపిస్తే వారిని ఇష్టం వచ్చినట్టు నిందించాను. నాకు తోడు నీడగా నిలబడే వాడొకొడుంటాడని కనీసం గుర్తించనైనా లేదు కదా! ఓ భగవంతుడా! నన్ను ఎంత మాయలో భ్రమింపజేశావయ్యా!

 

 

.3.పుట్టుగు దూరితిమి పోరానియట్టివేళ

కట్టఁగడ నెందువంకఁ గానమైతిమి

జట్టి శ్రీవేంకటేశుఁడు శరణంటేనే కాచె

యిట్టె యింతటివారు యెవ్వరును లేరు

 

ఇప్పుడు అన్ని ముగిసిపోయాయి. పోరాని కాలం సంప్రాప్తమయింది. కష్టాలలో నలిగే వేళ ఆసన్నమయింది. నా పుట్టుక ఎందుకు? ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే తిట్టడానికి ఇప్పుడు ఎవ్వరూ కనబడడంలేదు. కానీ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు ఎంత దయాళువు? శరణు అని ఒక్కమాట అనగానే నన్ను పూనికతో వెంటనే నిశ్చయించి రక్షించాడు. ఇంత ఘనమైన భగవంతుడు ఎక్కడా మనకు కనిపించడు. అట్టి శ్రీనివాసుని శక్తిని గమనించి భక్తితో శరణు కోరండి అని ఉద్బోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

 

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: ఇంత కాలమాయను = ఇంత కాలం గడచినది; అడవిగాసే వెన్నెలాయె బ్రదుకు =  అడవిలో వచ్చిన వెన్నెల లాగా జీవితం ఎందుకూ పనికిరానిదైపోయిందని చెప్పడం;  ఎడరు = భంగం కలగడం, ఆపద కలగడం; కలగు = కష్టనష్టముల కాలము; కాగు = బాధపడు, తపించిపోవు; తాలిమి = ధైర్యము, కాచే వారు = కాపాడు వారు; తమకించు = బాధలలో చలించిపోవు; సోవగా = ఆగ్రహము రాగా; తోడైనవారు = అండదండగా ఉండేవారు; పోరానియట్టివేళ = సకలబాధలలో ఉన్నప్పుడు; కట్టగడ = చిట్టచివరకు.

 

విశేషము:  ఈ కీర్తనలో సరదాగా అన్నమయ్య “జట్టి శ్రీవేంకటేశ్వరుడు” అన్నాడు. జట్టి అనగా ఖరీదు కట్టడం అనీ, ఏదో ఒక వెల కట్టడం, మూల్యము, రొక్కము  అని అనేక అర్ధాలు నిఘంటువులలో ఉన్నాయి. కానీ జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే ఇక్కడ… శరణు అనగానే వెనువెంటనే నిర్ణయం (కాపాడాలనే నిశ్చయంతో) తీసుకుని కాపాడాడు అని చెప్తున్నాడు అనిపిస్తోంది. కనుక “జట్టి” అంటే నిర్ణయం లేక నిశ్చయం అనే అర్ధం తీసుకొని వాడిన పదం అనిపిoచక మానదు. (విజ్ఞులు దీనిపై వ్యాఖ్యానిస్తే మరింత ప్రయోజనకరం)

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 25

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఊరకనే ఉన్న శాస్త్ర గ్రంధాలన్నీ చదవడం ఎందుకు అందులో ఉన్నదంతా బుర్రలోకి ఎక్కించుకుని బాధపడడం ఎందుకు అని వ్యంగ్యంగా బోధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య ఈ గీతంలో. ఇక్కడ మనం ఒక సంఘటనను గుర్తుచేసుకోవ్చ్చు. ఆదిశంకరులు ఓ రోజు దారిలో నడచి వెళ్తూ ఉండగా ఒక పండితుడు “డుకృంకరణే” అంటూ సంస్కృత వ్యాకరణం వల్లె వేస్తూ కనిపించాడు. మహాత్ములకున్న సహజమైన కనికరం వల్ల శంకర భగవత్పాదులు అతడ్ని సమీపించి ఇలా అన్నారు.”భజగోవిందం భజగోవిందం గోవిందం భజమూఢమతే! సంప్రాప్తే సన్నిహితే కాలే నహి నహి రక్షతి డుకృంకరణే!” ఇదే మాటలు మనం రామాయణంలో కూడా వినవచ్చు. మారీచుడు రావణుడితో చెప్పినట్లు ’కాలం కలిసిరాకపోతే పనికొచ్చే మాటలు ఎవరైనా చెప్పినప్పుడు మనకి నచ్చదు. నచ్చినా మనం వినలేం.’ అయితే ఈ పండితుడి పూర్వ జన్మ సుకృతం వల్లో, మరింకే కారణం చేతో శంకరులు చెప్పింది విని ఆయన కాళ్ళ మీద పడ్డాడు. అక్కడే ఉన్న ఓ చదునైన బండరాయి మీద కూర్చుని శ్రీ శంకరులు ఆతనికి మంత్రం, జ్ఞానమార్గం ఉపదేశించి ముందుకి సాగిపోయాడు. కాబట్టి ఎన్ని శాస్త్రాలు చదివామనే విషయం ముఖ్యం కాదు. అరిషడ్వర్గాలను అరికట్టగలిగామా? భగవంతుని సన్నిధి చేరడానికి మనం చేశే ప్రయత్నం ఏమిటనేది ముఖ్యం అంటాడు అన్నమయ్య ఈ గీతంలో.

కీర్తన:
పల్లవి: ఊరకే వెదకనేల వున్నవి చదువనేల
చేరువనె ఉన్నదిదె చెప్పరాని ఫలము

చ.1. కోపము విడిచితేనె పాపము దానే పోవు
దీపింప సుజ్ఞానము తెరు విదివో
లోపల మనిలుడై లోకము మెచ్చు కొరకు
పైపై గడిగితేను పావనుడౌనా ॥ ఊరకే ॥

చ.2. ముందరి కోరికవోతే ముంచిన బంధాలు వీడు
కందువ నాశ మానితే కైవల్యము
బొందిలోన నొకటియు భూమిలోన నొకటియు
చిందువందు చిత్తమైతే చేరునా వైకుంఠము ॥ ఊరకే ॥

చ.3. కాంతల పొందొల్లకుంటే ఘన దు:ఖమే లేదు
అంతరాత్మ శ్రీవేంకటాద్రీశుడు
అంతట మాటలె యాడి హరిశరణనకుంటే
దొంతినున్న భవములు తొలగునా వివేకికి॥ ఊరకే ॥
(రాగం: సామంతం; రేకు సం: 334, కీర్తన; 4-196)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఊరకే వెదకనేల వున్నవి చదువనేల
చేరువనె ఉన్నదిదె చెప్పరాని ఫలము

ఓ భక్తులరా వినండి. ఊరకే ఎన్నెన్నో గ్రంధాలను చదవడం వాటిని ఒంటపట్టించుకోవడం బాధపడడం ఇవన్నీ ఎందుకు? మీకు చెంతనే ఉన్న గొప్ప విషయాన్ని మీరు గ్రహించలేకపోతున్నారు. చూడండి. శ్రీవేంకటేశ్వరుని ప్రార్ధించండి. కైవల్యమును పొందండి అని చెప్తున్నాడు.

చ.1. కోపము విడిచితేనె పాపము దానే పోవు
దీపింప సుజ్ఞానము తెరు విదివో
లోపల మనిలుడై లోకము మెచ్చు కొరకు
పైపై గడిగితేను పావనుడౌనా

కోపమును విడవండి. అరిషడ్వర్గాలను జయించే మార్గం ఆలోచించండి. కోపము విడినట్లైతే అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి కదా! అప్పుడు గొప్పదైన జ్ఞానం దనతట అదే ప్రకాశిస్తుంది. మనసులో ఎన్నో కషలు, కార్పణ్యాలు, అసూయాద్వేషాలు అనే మలినాలను పెట్టుకుని వూరకే పైపైన కడుక్కుంటే పాపాలు సమసిపోతాయా? పావనుడివైపోతావా? లోపలి మలినాలు తొలగాలంటే శ్రీనివాసుని పాదాలు పట్టుకోండి అదే మీకు ముక్తి దోవ అని చెప్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2. ముందరి కోరికవోతే ముంచిన బంధాలు వీడు
కందువ నాశ మానితే కైవల్యము
బొందిలోన నొకటియు భూమిలోన నొకటియు
చిందువందు చిత్తమైతే చేరునా వైకుంఠము

ముందరి కోరికలు పోగొట్టుకొనండి. రాబోయే కాలంలో అలా ఉండాలి ఇలా ఉండాలి అంతులేని ధనం సంపాదించాలి అనే ధ్యాసను విడనాడండి. నరకానికి దారి తీసే మీ మీ బంధాలను వదలించుకోండి. అలాంటి ఆశలు నాశనమైతే తప్ప మీకు కైవల్యం లభించడు. మొదట ఈ లోకంలో ఉన్న కాంక్షలను విడిచిపెట్టేయండి. మనసులో ఒకటి ఉంటుంది. లోకం కోసం ఒకటి మాట్లాడుతూ ఉంటాము. ఇలాంటి చెదరిపోయిన మనస్సుతో మనం ఎప్పటికైనా వైకుంఠం చేరగలమా? ఆలోచించండి. త్రికరణశుద్ధిగా ఉండమని ప్రబోధన.

చ.3. కాంతల పొందొల్లకుంటే ఘన దు:ఖమే లేదు
అంతరాత్మ శ్రీవేంకటాద్రీశుడు
అంతట మాటలె యాడి హరిశరణనకుంటే
దొంతినున్న భవములు తొలగునా వివేకికి

స్త్రీ వ్యసనమే సర్వ దు:ఖాలకు కారణము. అదే ముఖ్యమైన దు:ఖకారణ హేతువు. మొదట దానిని విడనాడండి. అంతరాత్మలో శ్రీనివాసుని ప్రతిష్టించుకోండి. అన్ని విషయాలు ఆయన గురించి చెప్పుకుంటూ చివరకు ఆయనను శరణు పొందకపోతే ఒక కుండపై ఒక కుండ బోర్లించినట్ట్లున్న ఈ జన్మ పరంపరలు మనుష్యులకు తొలిగిపోతాయా? వివేకులై ఆలోచించండి. శ్రీవేంకటేశ్వరుని శరణని జన్మ రాహిత్యాన్ని పొందండి అని వినూతనంగా పిలుపునిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: చేరువ = చెంత, సమీపంలో; దీపించు = ప్రకాశించు, ప్రసిద్ధమై యుండు; సుజ్ఞానము = మంచి జ్ఞానము, అవసరమైన విద్య; మనిలుడై = కల్మషము గల అన్న అర్ధం తో చెప్పబడినదని నా భావన. పావనుడు = పాపము బొందని వాడు; ముందరి కోరిక = భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన కోరికలు; ముంచిన = పాపకర్మలతో నిండిన; కందువ = మాలిన్యముగల, పాపపూరితములైన; బొంది = మనిషి లోపల; చిందువందు = చెల్లచెదురుగా ఉండు; ఒల్లకుంటే = వదలిపెట్టకపోతే; దొంతినున్న భవములు = మనకు సంప్రాప్తించబోయే జన్మలను కుండలు ఒకదానిపై ఒకటి బోర్లించి ఉన్న స్థితో పోల్చి చెప్పడం.
విశేషము: అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో “మనిలుడై” అన్న పదాన్ని ఉపయోగించాడు. మనిలుడు అనే పదానికి నిఘంటువులలో అర్ధం కనబడలేదు. బహుశ: మలినుడు అనే అర్ధంలో వాడి ఉండవచ్చు. ఇంకాస్తా లోతుగా చూస్తే మనికుడు అనే పదానికి రూపాంతరమా అనిపిస్తూ ఉన్నది. జి.యన్.రెడ్డి గారి

నిఘంటువులో పరవశుడు, పరవశ్యుడు, పరాధీనుడు అనే అర్ధాలు ఉన్నై. అన్నమయ్య “మనికుడై” అనేదానికి “మనిలుడై” అని కూడా అని వుండవచ్చు. అంటే పరాధీనుడైన మనసుగల వాడిని లోకము మెచ్చదు అని చెప్పడం అన్నముని భావన అయిఉండవచ్చునని కూడా అనిపిస్తూ ఉన్నది.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 24

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మిక కీర్తనల్లో చాలా భాగం పల్లవి కొరకరాని కొయ్య. పైకి ఒక అర్ధం గోచరిస్తూ అంతరార్ధం తరచి తరచి చూస్తే గానీ తెలియరాని పరిస్థితి. ఊహ చాలా గొప్పగా ఉంటుంది. అర్ధం మాత్రం చాలా గోప్యంగా ఉంటుంది. జీవితం అన్నది జీవి తెలిసి ఎంచుకున్నది కాదు. అది “సంభవించింది” మాత్రమే! పుట్టినప్పుడు మన శరీరం చాలా చిన్నది, ఇప్పుడిలా పెరిగి పెద్దదైంది. అంటే ఖచ్చితంగా ఈ శరీరం మనం సేకరించుకున్నదే. దేన్నైతే మనం “నా శరీరం” అంటామో, అది మనం తిన్న ఆహార సేకరణ. అలాగే దేన్నైతే మీరు “నా మనస్సు” అంటారో అది భావాల సేకరణ. మన శరీరం మొదట అణురూపంలో సృష్టించబడుతుంది. అలాగే మన మనసు కూడా భావాల సేకరణ మాత్రమే. ఎప్పుడైతే మనం అనుభవాన్నే మనమనుకుంటామో, మనం కానిదానితో మనల్ల్ని గుర్తించుకుంటామో, అప్పుడు మన గ్రహణశీలత పూర్తిగా వక్రీకరింపబడుతుంది. మనం బైటనుంచి సేకరించుకున్న శరీరాన్ని మనం అని భావించిన క్షణం, మన మనస్సుపై పడిన ముద్రలను మనంగా భావించిన క్షణం, జీవితాన్ని ఉన్నదున్నట్టుగా చూడలేము. మనుగడకి ఏవిధంగా అయితే అవసరమో, ఆవిధంగానే జీవితాన్ని చూస్తారు తప్ప, అది నిజంగా ఎలా ఉందో అలా చూడలేము. అప్పుడు అనేక మాయలలో చిక్కి జననమరణ చక్రపరిభ్రమణంలో ఉండిపోతాము అంటున్నాడు అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో. ఈ దేహం ఎప్పటికైనా నశించిపోయేదే అన్న స్పృహ ఉండాలి. ఈ చక్ర పరిభ్రమణలో పడి మనిషి మళ్ళీ మళ్ళీ అదే తప్పులు చేస్తూ ఉన్నాడు. దీనికి విముక్తి ఏమిటి? అన్నమయ్య ఈ కీర్తనలో చూద్దాం.
కీర్తన:
పల్లవి: అణుమాత్రపుదేహి నంతే నేను
మొణిగెద లేచెద ముందర గానను

చ.1. తగు సంసారపు తరగలు నీ మాయ
నిగమముల యడవి నీ మాయ
పగలునిద్రలువుచ్చే భవములు నీ మాయ
గగనపు నీమాయ గడపగ వశమా! ॥అణుమాత్రపు॥

చ.2. బయలు వందిలి కర్మ బంధములు నీ మాయ
నియమపు పెనుగాలి నీ మాయ
క్రియనిసుకపాతర కెల్లొత్తు నీ మాయ
జయమంది వెడలగ జనులకు వశమా?॥ అణుమాత్రపు॥

చ.3. కులధనములతో జిగురుగండె నీ మాయ
నిలువు నివురగాయ నీ మాయ
యెలమితో శ్రీవేంకటేశ నీకు శరణని
గెలుచుట గాక యిది గెలువగ వశమా? ॥ అణుమాత్రపు॥
(రాగం: సామంతం; రేకు సం: 260, కీర్తన 3-347)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: అణుమాత్రపుదేహి నంతే నేను
మొణిగెద లేచెద ముందర గానను
శ్రీనివాసా! అణుమాత్రపు కణంతో జన్మించాను నేను. అణువుతో సమానమైనవాడను. ఈ సంసార చక్రంలో పడి ముణుగుతున్నాను లేస్తున్నాను. అనగా పుడుతూ ఉన్నాను. మరలా జన్మిస్తూ ఉన్నాను. ఏది కొస ఏది మొదలు అనే అంతరం తెలియక కొట్టుమిట్టాడుతున్న వాడను. ముందు ఏమి జరుగుతుందో తెలీదు. తర్వాత ఏమి అవుతుందో తెలీదు. ఇదీ నా పరిస్థితి స్వామీ!

చ.1. తగు సంసారపు తరగలు నీ మాయ
నిగమముల యడవి నీ మాయ
పగలునిద్రలువుచ్చే భవములు నీ మాయ
గగనపు నీమాయ గడపగ వశమా!
ఈ సంసారమనే మహాసముద్రంలో వువ్వెత్తున లేచే తరంగాలు నీ మాయ. ఈ మహారణ్యంలో పెనువృక్షాలలాగా వేదవేదాంగాలు అర్ధంకాని పరిస్థ్తిలో ఉన్నవి ఇదీ నీ మాయే! రాత్రి పగళ్ళు, నశించేటువంటి ఈ పుట్టుక నీ మాయ. ఆకాశం ఎంత అగమ్యగోచరమో నీ మాయ అంతే ! ఏమీ అర్ధం కాదు. దీన్ని దాటడం సామాన్యులమైన మా వశమా?

చ.2. బయలు వందిలి కర్మ బంధములు నీ మాయ
నియమపు పెనుగాలి నీ మాయ
క్రియనిసుకపాతర కెల్లొత్తు నీ మాయ
జయమంది వెడలగ జనులకు వశమా?
స్వామీ! మేము చేతగాని అనేక అవక తవక పనులు చేస్తూ మళ్ళీ మళ్ళీ ఈ కర్మ బంధాలలో తగులుకుంటూనే ఉన్నాము. నీ నియమానుసారం సంచరించే గాలి ఒక్కోసారి ప్రళయకాల సదృశమై పెనుగాలిగా మారడం నీ మాయ కాదా? సర్వస్వం పెళ్లగించి ఇసుక పాతరలో పూడ్చి పెట్టేయడం నీ మాయ కాదా? నిన్ను ఎదిరించి జయించడం ఎవరికి తరము? మాలాంటి వారికి ఈ ఆటుపోట్లను తట్టుకొని నిలబడే శక్తి ఉంటుందా చెప్పండి అని ప్రార్ధిస్తున్నాడు.

చ.3. కులధనములతో జిగురుగండె నీ మాయ
నిలువు నివురగాయ నీ మాయ
యెలమితో శ్రీవేంకటేశ నీకు శరణని
గెలుచుట గాక యిది గెలువగ వశమా?
స్వామీ మేము గొప్ప కులంలో జన్మించామని కొందరు, గొప్ప కోటీశ్వరులుగా జన్మించామని కొందరు విర్రవీగుతుంటారు. కానీ ఇదంతా నీవు పన్నిన వుచ్చని తెలుసుకోలేని విధంగా మాయలో చిక్కిపోయాము. తెలుసుకోలేకపోతున్నాము. ఇలాంటి మాయా ప్రపంచంలో నివురుగప్పిన మాయతో జీవిస్తున్నాము. శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నీవు మమ్మలను ప్రేమతో చేరదీస్తే ఈ మాయను గెలువగలము కానీ మామూలుగా జయింపవశముగాని మాయ ఇది. కనుక మమ్మలను ఈ మాయలో పడకుండా కాపాడి ముక్తిని ప్రసాదించండి అని అన్నమయ్య ప్రార్ధిస్తున్నాడు.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: మొణిగెద = ముణుగుతాను (ఇక్కడ జన్మించడం అనే అర్ధాన్ని స్ఫురింపజేస్తున్నది, అనేక జీవులలో ప్రవేశించడం) లేచెద = లేవడం అనేది సామాన్యార్ధం, ఇక్కడ మరణించడం అనే అర్ధం తీసుకొనాలి; తరగలు = తరంగాలు, అలలు; నిగమములు = వేదాలు; వుచ్చే భవములు = నశించే గుణం ఉన్న పుట్టుకలు; కదవగ = దాటుటకు; బయలు వందిలి = వ్యర్ధ ప్రయత్నాలు; క్రియనిసుకపాతర కెల్లొత్తు = సమూలంగా పెళ్ళగించి ఇసుక పాతరలో పూడ్చివేయడం; జిగురు గండె = పక్షులను పట్టుకొను సాధన విశేషము, ఉచ్చు; ఎలమి = వికాసము.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 23

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

మానవజన్మ లభించడం ఒక వరం. దాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవడం వివేకవంతుల లక్షణం. ఏదో ఒక రోజు ఈ బొందిలో ప్రాణం కాస్తా ఎగిరిపోతుంది. ఈ అశాశ్వతమైన కాయం కోసమే మనిషి నానా తాపత్రయాలు పడుతున్నాడు. ఇంద్రియ సుఖాల కోసం అదేపనిగా వెంపర్లాడుతున్నాడు. తెలిసి తెలిసీ ఈ కూపంలో ఇరుక్కుంటూనే ఉన్నాం. మమ్ములను ఈ విషయవాంఛలకు లోను చేస్తున్నావని మళ్ళీ నిన్నే నిందిస్తున్నాం. నీవే నా దైవానివని, కరుణతో కైవల్యమిచ్చే వాడవని ఎన్నటికీ గుర్తించలేకపోతున్నాను. ఇతర ప్రాణుల కంటే మిన్న అయిన ఈ మానవ జన్మను సత్కార్యాలు, సదాలోచనలతో సార్థకం చేసుకోవాలి. సుఖాలు అనేవి ఎండమావుల వంటివి, తుచ్ఛమైనవి అని మనిషి అనుకోడు. మోహాగ్నితో దహించుకుపోతాడు. నిజ గతి ఎన్నటికీ గ్రహించలేడు. విషయ వాంఛల్లో మునిగిన అతడు శ్లేష్మంలో చిక్కిన ఈగ లాగా విలవిల్లాడతాడు. విషయలోలత విషమమైనది. మనిషి బయటి శత్రువులను తెలుసుకోగలడు. తన లోపలే దాగి ఉన్న అంతశ్శత్రువులను తెలుసుకోలేడు. అవి మనలను భగవంతుడి సన్నిధికి దూరం చేస్తాయి. అరిషడ్వర్గాలైన కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యాలకు లొంగితే అధోగతి తప్పదు. వాటి మాయలో పడకుండా జాగ్రత్త వహించకపోతే అనర్థాలు వాటిల్లుతాయి. విషయ వాసనలు, వాంఛలు మనిషిని స్థిరంగా ఉండనివ్వవు. చిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. అంతఃకరణ అనే మనసు అధీనంలో పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు, పంచ కర్మేంద్రియాలు వర్తిస్తున్నప్పుడే- మనిషి మోక్షాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించగలడు. కాని, అది దుర్లభమైన విషయం. మనసు తన మాట వినేలా చేయాలని, తాను ఇంద్రియ నిగ్రహంతో ప్రవర్తించేలా అనుగ్రహించాలని అతడు భగవంతుణ్ని వేడుకోవాలి అందుకే నీకు సదా శరణని మొక్కుతున్నాను శ్రీనివాసా! కరుణించు అని ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము ॥కటకట॥
చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు ॥కటకట॥
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె ॥కటకట॥
(రాగం: మలహరి; రేకు సం: 317, కీర్తన 4-96)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
అయ్యయ్యో! ఈ మాయను దాటడం ఎటుల? అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైన దైవ సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీనివాసుని దయ కలిగితే వేరే విషయం కానీ మామూలుగా దాట శక్యమా!

చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము
ఆహా! శ్రీహరీ! ఈ భువిపై స్థిరంగా ఉన్న జీవులు ఎంత చిత్త చాపల్యం కలిగినవారు? వీరికి ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ పరధనం మాత్రమే వీరికి ప్రియము. ఇంట సతి ఉన్నప్పటికీ పరకాంతలమీదనే వీరి ధ్యాస! ఈ భూమిపై పుణ్యకార్యాలు చేయాలంటేనే అందరికీ కష్టం. పాపకార్యాలు వరుసగా చేస్తూఆ విషయంలో మాత్రం ముందుంటారు కదా!

చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు
మనకు తినడానికి తయారుగా అనేక పదార్ధాలు ఉన్నప్పటికీ, మనకు కాని పదార్ధమే ఎక్కువ తీపుగా ఉంటుంది కదా! పొరుగింటి పుల్లగూర రుచి చందాన ఉంటుంది మన నైజం. అలాగే మనం ఎంతో కష్టపడి గురుశుశ్రూష చేసి వేద,వేదాంగాలను చదువుకుని నెమరు వేసుకోవడానికి భగవంతుడిని ధ్యానించడానికి నాలుకపై తయారుగా ఉన్నప్పటికీ, మనం అనకూడని మాటలు పాపపూరిత భాషణలే సదా చేస్తూ ఉంటాము. అవే మనకు ఇష్టంగా ఉండడం మాయకాకపోతే మరి ఏమిటి?
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె
అందరి హృదయక్షేత్రాలలో స్థిరంగా నెలకొని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఉండగా, తేలికగా అనుగ్రహం కలుగుతుందని వెళ్ళి చిల్లరదేవుళ్ళను చేరి ఇష్టప్రీతి కొలవడం ఎందుకు? తగిన సమయంలో గురువుగారి శిష్యరికం చేసి ఆయన ఆశీర్వాదం పొందవలెను గదా! అలా చేసినట్లైతే మనకు అనేక సమస్యలు నశించి ధన్యులవడం తధ్యము అని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: కటకట = మనం బాధపడే సమయంలో వాడే పదం. అయ్యో! ఏమి పరిస్థితి ఇది? అనుకోవడం; గడచుట = దాటుట; ఘటన = ఏదైనా అనుకోకుండా జరగడం; ఇరవగు = సుస్థిరము; పలు = ఎక్కువ; ధర = ఈ భూమిపై; సొరిది = వరుస, క్రమము; అనంతము = అంతము లేనివి; కడు = ఎక్కువ; పానిన = ఇష్టపడి స్వీకరించడం; దుర్భాషమాటలు = చెడ్డమాటలు, దుర్భాష అన్నా మాటలు అన్నా ఒకటే అర్ధం. అన్నమయ్య దుర్భాషమాటలు అని ప్రయోగించడంలో ఔచిత్యం కనరాలేదు; సదరపు దివిజులు = తేలికగా అనుగ్రహం ఇచ్చే చిల్లరదేవుళ్ళు; చవులు = ఇష్టులు; శ్రీగురుయానతి = గురువు అనే పదం ఆయన బహుశ: సాధారణ గురువును గురించి కాక అహోబల మటస్థాపకుడు, అన్నమయ్య గురువు అయిన ఆదివన్ శఠకోపయతి గురించి వుండవచ్చు. పొదిగొని = గుంపుగూడు.
*****

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 22

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఈ లౌకిక ప్రపంచమంతా మాయామయం. ఈ మాయను మానవుడు సులభంగా దాటగలడా? భగవద్గీతలో భగవానుడు….దైవసంబంధమైనదియు, త్రిగుణాత్మకమైనదియునగు ఈ మాయ దాటుటకు కష్టసాధ్యమైనది. అయితే నన్ను ఎవరు శరణు బొందుచున్నారో వారీమాయను సులభంగా దాటగలరు అంటున్నాడు. భగవంతునిచే కల్పించబడిన యోగమాయ, సత్త్వం – రజస్సు – తమస్సనే మూడు గుణాల రూపంలో ఉన్నది. ఇది జీవులకు దాటరానిది. ఈ మూడు గుణములను జయించగలిగినవాడే ఈ మాయను దాటగలడు. అటువంటి సామ్యావస్థ భగవంతుని శరణుజొచ్చిన వారికే సాధ్యపడుతుంది. ఇతరుల కెవ్వరికి సాధ్యం కాదు. కనుక భగవంతుని శరణుజొచ్చి మాయ మేలిముసుగులో నుంచి మనం బయటపడాలి. ఏదో ఒక అద్భుత సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీహరి కృప కలిగితే చెప్పలేము కానీ అన్యులకు ఇది దుస్సాధ్యం అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము ॥కటకట॥
చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు ॥కటకట॥
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె ॥కటకట॥
(రాగం: మలహరి; రేకు సం: 317, కీర్తన 4-96)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
అయ్యయ్యో! ఈ మాయను దాటడం ఎటుల? అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైన దైవ సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీనివాసుని దయ కలిగితే వేరే విషయం కానీ మామూలుగా దాట శక్యమా!

చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము
ఆహా! శ్రీహరీ! ఈ భువిపై స్థిరంగా ఉన్న జీవులు ఎంత చిత్త చాపల్యం కలిగినవారు? వీరికి ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ పరధనం మాత్రమే వీరికి ప్రియము. ఇంట సతి ఉన్నప్పటికీ పరకాంతలమీదనే వీరి ధ్యాస! ఈ భూమిపై పుణ్యకార్యాలు చేయాలంటేనే అందరికీ కష్టం. పాపకార్యాలు వరుసగా చేస్తూఆ విషయంలో మాత్రం ముందుంటారు కదా!

చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు

మనకు తినడానికి తయారుగా అనేక పదార్ధాలు ఉన్నప్పటికీ, మనకు కాని పదార్ధమే ఎక్కువ తీపుగా ఉంటుంది కదా! పొరుగింటి పుల్లగూర రుచి చందాన ఉంటుంది మన నైజం. అలాగే మనం ఎంతో కష్టపడి గురుశుశ్రూష చేసి వేద,వేదాంగాలను చదువుకుని నెమరు వేసుకోవడానికి భగవంతుడిని ధ్యానించడానికి నాలుకపై తయారుగా ఉన్నప్పటికీ, మనం అనకూడని మాటలు పాపపూరిత భాషణలే సదా చేస్తూ ఉంటాము. అవే మనకు ఇష్టంగా ఉండడం మాయకాకపోతే మరి ఏమిటి?

చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె

అందరి హృదయక్షేత్రాలలో స్థిరంగా నెలకొని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఉండగా, తేలికగా అనుగ్రహం కలుగుతుందని వెళ్ళి చిల్లరదేవుళ్ళను చేరి ఇష్టప్రీతి కొలవడం ఎందుకు? తగిన సమయంలో గురువుగారి శిష్యరికం చేసి ఆయన ఆశీర్వాదం పొందవలెను గదా! అలా చేసినట్లైతే మనకు అనేక సమస్యలు నశించి ధన్యులవడం తధ్యము అని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: కటకట = మనం బాధపడే సమయంలో వాడే పదం. అయ్యో! ఏమి పరిస్థితి ఇది? అనుకోవడం; గడచుట = దాటుట; ఘటన = ఏదైనా అనుకోకుండా జరగడం; ఇరవగు = సుస్థిరము; పలు = ఎక్కువ; ధర = ఈ భూమిపై; సొరిది = వరుస, క్రమము; అనంతము = అంతము లేనివి; కడు = ఎక్కువ; పానిన = ఇష్టపడి స్వీకరించడం; దుర్భాషమాటలు = చెడ్డమాటలు, దుర్భాష అన్నా మాటలు అన్నా ఒకటే అర్ధం. అన్నమయ్య దుర్భాషమాటలు అని ప్రయోగించడంలో ఔచిత్యం కనరాలేదు; సదరపు దివిజులు = తేలికగా అనుగ్రహం ఇచ్చే చిల్లరదేవుళ్ళు; చవులు = ఇష్టులు; శ్రీగురుయానతి = గురువు అనే పదం ఆయన బహుశ: సాధారణ గురువును గురించి కాక అహోబల మటస్థాపకుడు, అన్నమయ్య గురువు అయిన ఆదివన్ శఠకోపయతి గురించి వుండవచ్చు. పొదిగొని = గుంపుగూడు.

*****

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 21

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఈ సృష్టిలోని సమస్త జీవరాసులను, బ్రహ్మాండాలను సృష్టించేది పరంధాముడే కదా! ఆ శ్రీహరి సృష్టించిన పదార్ధాలనే.. అంటే… అది లడ్డయినా..వడలయినా..చక్కెర పొంగలయినా… స్వామికి “నైవేద్యం సమర్పయామి” అంటూ నివేదిస్తూ ఉంటాము. ఎంత విచిత్రమో కదా! సమస్తo సృష్టించే ఆ దివ్య లీలా మానుష విగ్రహధారికి ఆ పదార్ధాలనే మనం తయారు చేసిన వస్తువుల్లాగా గొప్పకు పోతూ స్వామికి పెడుతూ ఉంటాము. నీ సొమ్మ్ము నీకే ఇవ్వడం..పైగా అదేదో మా సృజన అయినట్టు సంబరపడ్డమూ…. నాకు చాలా సిగ్గుగా ఉంది సుమా! “నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే…ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీనయ్యా!” అంటున్నాడు ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య. ఆ వివరమేమిటో తెలుసుకుందాం.

కీర్తన:
పల్లవి: నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే
ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీ నయ్యా!
చ.1. ఆలుబిడ్డలఁగని యటు దన మగనికి
సీలాన సమర్పణము నేయవలె నటయ్యా,
తాలిమి బుణ్యాలు సేసి దైవమా నే నీకు
యే లీల సమర్పించే విందుకే నవ్వు వచ్చీనయ్యా! ॥ నీవే ॥
చ.2. అంకెల గన్నకొడు కటు దమ తండ్రికిని
తెంకి నీ వాడవని తెలుపఁగవలె నటనయ్యా,
నా లోపల నున్న లక్ష్మీశ నే నీకు
పొంకపు నీ బంటనన్న బునరు క్తయ్యీ నయ్యా! ॥ నీవే ॥
చ.3. తన నీడ యద్దములోఁ దానె యటు చూచి
పనివడి ఊరకే భ్రమయువలె నటయ్యా,
అనుగు శ్రీ వేంకటేశ! ఆతుమలోనున్న నిన్ను
గని మని శరణంటిఁ గడఁ బూజించనేలయ్యా! ॥ నీవే ॥
(రాగం: గుండక్రియ; ఆ.సం.సం.2; 188వ రేకు; కీ.సం.444)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే
ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీ నయ్యా!
పరంధామా! శ్రీనివాసా! నేను చేసే పనులనీ కూడా నీ ప్రేరణ వలన కలిగినవే కదా! నీ వస్తువులను నీవే తీసుకుంటున్నావు. కానీ యితరులు నీకు ఇవ్వవలసిన పని ఉన్నదా! మేము నీకు ఇవ్వడం నీవు గ్రహించడం అంతా ఒట్టి మాయ. అది నైవేద్యమైనా….కైంకర్యమయినా…..నిలువుదోపిడి అయినా అన్నీ నీవే సృష్టిస్తున్నావు. నీ సొమ్మును నీకే సమర్పించవలసి వస్తున్నందుకు నాకు చాలా సిగ్గుగా ఉన్నది నారాయణా! ఏమిటిది? అంటూ స్వామికి తన మాటలు నివేదన చేస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. ఆలుబిడ్డలఁగని యటు దన మగనికి
సీలాన సమర్పణము నేయవలెనటయ్యా,
తాలిమి బుణ్యాలు సేసి దైవమా నే నీకు
యే లీల సమర్పించే విందుకే నవ్వు వచ్చీనయ్యా!
భార్య సంసారము చేసి తన ప్రాతివ్రత్యం నిరూపించుకుంటే చాలదా! మరలా బిడ్డలను కనడం అనేది ఎందుకు? ఒక వేళ బిడ్డలు కలిగినా వారంతా ఆయనకు చెందినవారే కదా! ఈ బిడ్డలను నీకు సమర్పిస్తు న్నాను అని ఆమె భర్తకు ప్రత్యేకముగా చెప్పవలెనా? దేవా! అదేరీతిలో… నేను సాగించే పుణ్యకార్యములన్నీ కూడా నీ ప్రేరణతోనే చేస్తున్నాను అన్న విషయం నీకు తెలిసినదే కదా! ఆ కార్యాలు అన్నీ కూడా నీకు చెందినవే తప్ప నావి కానే కావు. నీవు నాకు ఇచ్చిన పుణ్యాలను మరల నీకే నేనెట్లు సమర్పింపగలను? నా సంకల్పాలను కార్యరూపం ధరించేందుకు ఊతము నువ్వే కదా! నీవి నీకే ఇచ్చే ఈ మా వింత చేష్టలకు నాకు నవ్వు గలుగుతున్నదయ్యా! అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2. అంకెల గన్నకొడు కటుదమ తండ్రికిని
తెంకి నీ వాడవని – తెలుపఁగవలె నటనయ్యా,
నా లోపల నున్న లక్ష్మీశ నే నీకు
పొంకపు నీ బంటనన్న – బునరుక్తయ్యీ నయ్యా!
తండ్రిగారి వద్ద ఉన్న కొడుకు అస్తమానం ఆయనతో నేను నీ కొడుకును అంటూ పలుమార్లు చెప్పుకోవలసిన పని ఏముoది? నా హృదయములో సదా కొలువై నన్నేలుతున్న లక్ష్మీపతీ! నేను నీకు పొందికైన సేవకుడనని మళ్ళీ పదే పదే వేరుగా చెప్పుకొనవలసిన అవసరం ఉంది అంటారా? అలా చెప్పుకోవడం పునరుక్తి దోషమే కదా!

చ.3. తన నీడ యద్దములోఁ – దానె యటు చూచి
పనివడి ఊరకే – భ్రమయువలె నటయ్యా,
అనుగు శ్రీ వేంకటేశ! – ఆతుమలోనున్న నిన్ను
గని మని శరణంటిఁ – గడఁ బూజించనేలయ్యా!
స్వామీ! శ్రీనివాసా! ఇది ఎలావుందో తెలుసా? నా నీడను అద్దములో చూచుకొని నేనే ఎవరో మరొకరు ఆ అద్దంలో ఉన్నారని భ్రమపడడం లా ఉంది. ఇది తగునా ? ఓ శ్రీహరీ! శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నా అత్మలో నీవున్నావు. అది సత్యం. నిన్ను జూచి పరమానంద భరితుడనై నీకు నేను శరణాగతుడనైనాను అన్నది నిజం. మరల మళ్ళీ ప్రత్ర్యేకించి నీవెక్కడో ఉన్నావని తలుస్తూ నీకు పూజపునస్కారాలు చేయవలెనా? నేనే నువ్వు! నువ్వే నేను! కనుక ఆ అవసరం ఉన్నదా? అంటూ అన్నమయ్య జీవులు ఎన్నటికీ స్వతంత్రులు కారనీ, అన్నీ దేవుని ప్రేరణతో జరిగేవేననీ, అందరి హృదయకమలాలలో ఉన్న శ్రీహరి ఆ పరమాత్ముడొక్కడే! కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ సద్భావనతో సేవించి జీవులు తమ జీవితాలని సార్ధకము గావించుకొనాలని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు:
సీలాన = శీలనిరూపణ;
తాలిమి = క్షమ, ధైర్యము;
అంకెల = వశము;
తెంకి = స్థానము, సుస్థిరము;
లంకె = లంకియయొక్క రూపాంతరము, లెంక, సేవకుడు;
పొంకపు బంటు = పొందికగల శిష్యుడు; పునరుక్తి = ఒకే మాట మళ్ళీ చెప్పడం;
పనివడి = తెలిసి తెలిసీ, కావాలని;
అనుగు = ముఖ్యుమైనటువంటి.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 20

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


అన్నమయ్య శ్రీవేంకటేశ్వరునికి చేసుకునే విన్నపం ఈ కీర్తనలో మానవజీవితం, భ్రమలు మాయలతో గడచిపోవడం గురించి చేసే నివేదన. ఈ లోకంలో జన్మంచిన ప్రతి మానవుడు ఎలా సుఖంగా.. సంతోషంగా జీవించాలా? అనే ఆలోచనతోనే గడుపుతారు. కానీ అసలు నేనెవరిని? ఈ ప్రపంచం ఏమిటి? దీన్ని ఎవరు సృష్టించ్చారు? ఈ జీవులంతా ఎవరు? మరణించాక ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? అని అలోచించడంలేదు. ఈ సృష్టికి లోనై మిమ్ములను గమనిచలేని స్థితిలో ఉన్నాము. మీరే కరుణజూపి మమ్ము కడతేర్చాలి అని అన్నముడు చేసే నివేదన ఇది.
కీర్తన:
పల్లవి: ఏమి సేయగలవాడ నిదివో నేను
నీమరుగు చొచ్చితిగా నీ చిత్తమికను
చ.1. పుట్టినవాడను నేను భోగించే వాడను నేను
గట్టిగా నిప్పుడు నాకు గర్తవు నీవు
పట్టరాదు జవ్వనము పాయరాదు సంసారము
యిట్టివెల్ల నీ మాయ యేమీ ననరాదు ||ఏమి||
చ.2. కడు గాంక్షలు నాసొమ్ము కర్మములు నాసొమ్ము
నడమ నంతర్యామివి నీకు నీవు
వుడివోవు కోరికలు వొదుగదు కోపము
కడదాకా నీ మహిమ కాదనరాదు ||ఏమి||
చ.3. భావించలేనివాడను ప్రకృతిలోని వాడను
శ్రీవేంకటేశ దయసేసితివి నీవు
తోవదప్పదు జ్ఞానము తొలగదు వివేకము
దేవుడవు నీమర్మము తెలియగరాదు ||ఏమి||
(రాగం: ఆహిరి; ఆ.సం.సం.3; 235వ రేకు; కీ.సం.200)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఏమి సేయగలవాడ నిదివో నేను
నీమరుగు చొచ్చితిగా నీ చిత్తమికను
ఓ కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవమా శ్రీవేంకటేశ్వరా! నేను ఏమి చేయగలను? ఇదిగో నేను నీ ఆశ్రయం కోసం వచ్చాను. ఇక అంతా నీ ఇష్టం. మా పాపాలు పుణ్యాలు అన్నీ మీకే అర్పిస్తున్నాం. ఆదుకొని మమ్ము కడతేర్చు స్వామీ అని అన్నముడు స్వామి కడ విలపిస్తున్నాడు కన్నీరు మున్నీరుగా.

చ.1. పుట్టినవాడను నేను భోగించే వాడను నేను
గట్టిగా నిప్పుడు నాకు గర్తవు నీవు
పట్టరాదు జవ్వనము పాయరాదు సంసారము
యిట్టివెల్ల నీ మాయ యేమీ ననరాదు.
ఈ భూమిపై జన్మించినది నేను. కర్మానుఫలమైనా సుఖాస్వాదనైనా అనుభవిస్తున్నదీ నేనే! కానీ ఇప్పుడు నీ మరుగుచొచ్చాను. ఇప్పుడు నన్నుఆదుకునే కర్తవు నీవే! యవ్వనమదము పట్టరానిదన్న విషయము ఎరుగుదును. సంసార బంధములు త్రోసిపుచ్చి జీవించలేను అన్నదీ వాస్తవమే! ఇదంతా జగన్నాటకసూత్రధారిగా నీవాడించే మాయానాటకమని ఎరుగుదును. ఏమి అనగలను? మీరు భగవద్గీతలో చెప్పినట్టు… చేసేవాడివీ… చేయించే వాడివి… అన్నీ తమరే కదా! ఆ మాయలను గూర్చి నేను ఏమని నిందించగలను? ఎవరిని నిందించగలను?

చ.2. కడు గాంక్షలు నాసొమ్ము కర్మములు నాసొమ్ము
నడమ నంతర్యామివి నీకు నీవు
వుడివోవు కోరికలు వొదుగదు కోపము
కడదాకా నీ మహిమ కాదనరాదు
అంతులేని కోరికలతో అలమటిస్తున్నాను. ఆ కోరికలు నెరవేరడానికి నేను పడే పాట్లు చేసే పనులు అన్నీ నా కర్మములే అని నాకు తెలుసు. కానీ ఈ విషయంలో నా తప్పొప్పులను ఎంచే నాధులు మాత్రం మీరే! కోర్కెలు అనంతాలు. అవి ఏమాత్రం తగ్గిపోవు. అవి తీరనప్పుడు నాకు కలిగే దు:ఖాతిశయము కూడా నా అధీనంలో ఉండదు. కడ దాకా ఈ ఆశలపోరాటం గెలుపోటములు మానవులుగా పుట్టినందుకు తప్పవు. అలాగే ఇవన్నీ చేయించే నీ మహిమనూ కాదనలేను.

చ.3. భావించలేనివాడను ప్రకృతిలోని వాడను
శ్రీవేంకటేశ దయసేసితివి నీవు
తోవదప్పదు జ్ఞానము తొలగదు వివేకము
దేవుడవు నీమర్మము తెలియగరాదు
నీవు సృష్టించిన ఈ సమస్త ప్రకృతికి ఆధీనుడై జీవం గడిపేవాడను నేను. నీ మాయాజాలం , నీ మహిమలు నేను వూహింపలేను, భావింపలేను. నా పూర్వజన్మల సుకృతం కొద్దీ నన్ను దయచూశావు. చాలు స్వామీ చాలు. నేను ఈ దారి ఎన్నటికీ వీడను గాక వీడను. నావివేకం విస్తరిస్తూ ఉంటుంది. ఆత్మజ్యోతి ఆరిపోదు. శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ రహస్యాలు తెలుసుకోవడం సామాన్యులకు దుస్సాధ్యం.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: మరగు = ఆశ్రయము; చిత్తము = ఇష్టము, మనసు; పట్టరాదు = ఆపరాదు; పాయరాదు = విడచిపోలేని స్థితి; ఉడివోవు = తగ్గిపోయేవి కావు; ఒదగదు = నా అధీనంలో జరిగే విషయం కాదు; మర్మము = మాయ, రహస్యము.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 19

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


ఒకరోజు అల్లరికృష్ణయ్య ఎక్కడా కనుపించడంలేదు. మళ్ళీ ఏమి తగాదాలు, గొడవలు తీసుకోస్తాడోనని హడలిపోతూ యశోదమ్మ బాలకృష్ణునికై వెదకింది. కృష్ణయ్య అలా మోచేతిపై తలవాల్చి పడుకుని వుండగా రహస్యంగా తల్లి తొంగి చూచింది. నిద్రలో ఉన్నాడు నల్లనయ్య. నోరు కొంచెం తెరుచుకుని ఉంది. ఆనోట్లో సర్వలోకాలు..సూర్య చంద్రులూ, గ్రహసంతతీ కనిపించాయి. యశోదమ్మ హడలిపోయింది. అప్రయత్నంగా చేతులు జోడించి నిలబడింది. అంతలో క్రిష్ణయ్య లేవనే లేచాడు. “అమ్మా!” అన్నాడు. అన్నమయ్య ఇలాంటి జనశృతులను అధారం చేసుకొని ఎన్నో కీర్తనలను రాశాడు. భక్తపోతన కూడా ఇలాంటి కధలను అల్లి భాగవతంలో “వీడటే రక్కసి విగతజీవగ జన్నుబాలుద్రావిన మేటి బాలకుండు/ వీడటే నందుని వెలదికి జగమెల్ల ముఖమందు జూపిన ముద్దులాడు/ వీడటే మందలో వెన్నలు దొంగిలి దర్పించి మెక్కిన దావరీడు/వీడటే యెలయించి వ్రేతల మానంబు సూరలాడిన లోకసుందరుండు” అంటూ నందనందనుని కొనియాడాడు. ఈవారం అన్నమయ్య యశోదమాతగా మారి దర్శించిన శ్రీనివాసుని లీలావిలాసాలను చదివి తరిద్దాం.
కీర్తన:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె॥
చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె ||ఎవ్వ||
చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె ||ఎవ్వ||
(రాగం: శంకరాభరణం; ఆ.సం.సం.3; 255వ రేకు; కీ.సం.316)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె.

ఎవరికీ కనుపించని అగోచరుడైన విష్ణుమూర్తిని యశోద ఎంత ప్రేమతో తిలకిస్తోందో చూడండి. ఆ పవళించినవాడు సామాన్యుడా! సాక్షాత్ విశ్వసృష్టి కర్తయైన బ్రహ్మకు తండ్రి. ఈ విధంగా బాలుడై నా యింటవెలసినాడు. ఎంత అందంగా నిద్రిస్తున్నాడో! యశోదమ్మ సంభ్రమాశ్చర్యాలతో చేష్టలుడిగి నిలుచుండిపోయింది.

చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె.
ఈ పరంధాముడు మహా మహా యోగీశ్వరుల మదిలో కూడా కట్టుబడనట్టివాడు. అలాంటివాడు ఇక్కడి యశోదమ్మ చేత ఒక రోకలికి కట్టుబడ్డాడు. సకల చరాచర దేవతలు వేడినా తన పాదం చూపని శ్రీహరి, ఒక బండిని తన పాదంతో తన్నినాడు. శకటాసురుని సంహారం వలన శకటాసురునికి వేయి జన్మల పాపం బ్రద్దలై స్వర్గారోహణాభాగ్యం కలిగిందని ఆ అదృష్టాన్ని కొనియాడుతున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
దేవదానవులచేత మందరపర్వతంతో సముద్రాన్ని చిలికించి అమృతాన్ని దేవతలకు పంచిపెట్టగలిగిన శ్రీహరి. ఆయన ఇక్కడకు వచ్చి వెన్న దొంగిలించడం ఏమిటి? దేవదానవులకు చిక్కనటువంటి ఈ నారాయణుడు, పరాత్పరుడు ఈ రేపల్లెలోని గోపికలకు చిక్కడం ఏమిటి? ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె
ఇందుగలడందులేడని చెప్పలేనటువంటి ఈ లోకేశ్వరుడు ఈ రేపల్లెలో ఆటలాడడం ఏమిటి? అలాంటి శ్రీకృష్ణ పరమాత్మే ఇక్కడ శ్రీవేంకటాద్రిపై శ్రీనివాసునిగా నిలిచాడు. రండి మ్రొక్కి తరించండని అన్నమయ్య సందేశం.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: తనియ, మొనసి = కోరి, తనంతటతాను అనే అర్ధంలో; తమి = యిష్టప్రీతిగా; గుమురు = గుమికూడిన్న, మందలుగా;