అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 23

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

మానవజన్మ లభించడం ఒక వరం. దాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవడం వివేకవంతుల లక్షణం. ఏదో ఒక రోజు ఈ బొందిలో ప్రాణం కాస్తా ఎగిరిపోతుంది. ఈ అశాశ్వతమైన కాయం కోసమే మనిషి నానా తాపత్రయాలు పడుతున్నాడు. ఇంద్రియ సుఖాల కోసం అదేపనిగా వెంపర్లాడుతున్నాడు. తెలిసి తెలిసీ ఈ కూపంలో ఇరుక్కుంటూనే ఉన్నాం. మమ్ములను ఈ విషయవాంఛలకు లోను చేస్తున్నావని మళ్ళీ నిన్నే నిందిస్తున్నాం. నీవే నా దైవానివని, కరుణతో కైవల్యమిచ్చే వాడవని ఎన్నటికీ గుర్తించలేకపోతున్నాను. ఇతర ప్రాణుల కంటే మిన్న అయిన ఈ మానవ జన్మను సత్కార్యాలు, సదాలోచనలతో సార్థకం చేసుకోవాలి. సుఖాలు అనేవి ఎండమావుల వంటివి, తుచ్ఛమైనవి అని మనిషి అనుకోడు. మోహాగ్నితో దహించుకుపోతాడు. నిజ గతి ఎన్నటికీ గ్రహించలేడు. విషయ వాంఛల్లో మునిగిన అతడు శ్లేష్మంలో చిక్కిన ఈగ లాగా విలవిల్లాడతాడు. విషయలోలత విషమమైనది. మనిషి బయటి శత్రువులను తెలుసుకోగలడు. తన లోపలే దాగి ఉన్న అంతశ్శత్రువులను తెలుసుకోలేడు. అవి మనలను భగవంతుడి సన్నిధికి దూరం చేస్తాయి. అరిషడ్వర్గాలైన కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యాలకు లొంగితే అధోగతి తప్పదు. వాటి మాయలో పడకుండా జాగ్రత్త వహించకపోతే అనర్థాలు వాటిల్లుతాయి. విషయ వాసనలు, వాంఛలు మనిషిని స్థిరంగా ఉండనివ్వవు. చిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. అంతఃకరణ అనే మనసు అధీనంలో పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు, పంచ కర్మేంద్రియాలు వర్తిస్తున్నప్పుడే- మనిషి మోక్షాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించగలడు. కాని, అది దుర్లభమైన విషయం. మనసు తన మాట వినేలా చేయాలని, తాను ఇంద్రియ నిగ్రహంతో ప్రవర్తించేలా అనుగ్రహించాలని అతడు భగవంతుణ్ని వేడుకోవాలి అందుకే నీకు సదా శరణని మొక్కుతున్నాను శ్రీనివాసా! కరుణించు అని ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము ॥కటకట॥
చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు ॥కటకట॥
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె ॥కటకట॥
(రాగం: మలహరి; రేకు సం: 317, కీర్తన 4-96)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
అయ్యయ్యో! ఈ మాయను దాటడం ఎటుల? అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైన దైవ సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీనివాసుని దయ కలిగితే వేరే విషయం కానీ మామూలుగా దాట శక్యమా!

చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము
ఆహా! శ్రీహరీ! ఈ భువిపై స్థిరంగా ఉన్న జీవులు ఎంత చిత్త చాపల్యం కలిగినవారు? వీరికి ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ పరధనం మాత్రమే వీరికి ప్రియము. ఇంట సతి ఉన్నప్పటికీ పరకాంతలమీదనే వీరి ధ్యాస! ఈ భూమిపై పుణ్యకార్యాలు చేయాలంటేనే అందరికీ కష్టం. పాపకార్యాలు వరుసగా చేస్తూఆ విషయంలో మాత్రం ముందుంటారు కదా!

చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు
మనకు తినడానికి తయారుగా అనేక పదార్ధాలు ఉన్నప్పటికీ, మనకు కాని పదార్ధమే ఎక్కువ తీపుగా ఉంటుంది కదా! పొరుగింటి పుల్లగూర రుచి చందాన ఉంటుంది మన నైజం. అలాగే మనం ఎంతో కష్టపడి గురుశుశ్రూష చేసి వేద,వేదాంగాలను చదువుకుని నెమరు వేసుకోవడానికి భగవంతుడిని ధ్యానించడానికి నాలుకపై తయారుగా ఉన్నప్పటికీ, మనం అనకూడని మాటలు పాపపూరిత భాషణలే సదా చేస్తూ ఉంటాము. అవే మనకు ఇష్టంగా ఉండడం మాయకాకపోతే మరి ఏమిటి?
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె
అందరి హృదయక్షేత్రాలలో స్థిరంగా నెలకొని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఉండగా, తేలికగా అనుగ్రహం కలుగుతుందని వెళ్ళి చిల్లరదేవుళ్ళను చేరి ఇష్టప్రీతి కొలవడం ఎందుకు? తగిన సమయంలో గురువుగారి శిష్యరికం చేసి ఆయన ఆశీర్వాదం పొందవలెను గదా! అలా చేసినట్లైతే మనకు అనేక సమస్యలు నశించి ధన్యులవడం తధ్యము అని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: కటకట = మనం బాధపడే సమయంలో వాడే పదం. అయ్యో! ఏమి పరిస్థితి ఇది? అనుకోవడం; గడచుట = దాటుట; ఘటన = ఏదైనా అనుకోకుండా జరగడం; ఇరవగు = సుస్థిరము; పలు = ఎక్కువ; ధర = ఈ భూమిపై; సొరిది = వరుస, క్రమము; అనంతము = అంతము లేనివి; కడు = ఎక్కువ; పానిన = ఇష్టపడి స్వీకరించడం; దుర్భాషమాటలు = చెడ్డమాటలు, దుర్భాష అన్నా మాటలు అన్నా ఒకటే అర్ధం. అన్నమయ్య దుర్భాషమాటలు అని ప్రయోగించడంలో ఔచిత్యం కనరాలేదు; సదరపు దివిజులు = తేలికగా అనుగ్రహం ఇచ్చే చిల్లరదేవుళ్ళు; చవులు = ఇష్టులు; శ్రీగురుయానతి = గురువు అనే పదం ఆయన బహుశ: సాధారణ గురువును గురించి కాక అహోబల మటస్థాపకుడు, అన్నమయ్య గురువు అయిన ఆదివన్ శఠకోపయతి గురించి వుండవచ్చు. పొదిగొని = గుంపుగూడు.
*****

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 22

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఈ లౌకిక ప్రపంచమంతా మాయామయం. ఈ మాయను మానవుడు సులభంగా దాటగలడా? భగవద్గీతలో భగవానుడు….దైవసంబంధమైనదియు, త్రిగుణాత్మకమైనదియునగు ఈ మాయ దాటుటకు కష్టసాధ్యమైనది. అయితే నన్ను ఎవరు శరణు బొందుచున్నారో వారీమాయను సులభంగా దాటగలరు అంటున్నాడు. భగవంతునిచే కల్పించబడిన యోగమాయ, సత్త్వం – రజస్సు – తమస్సనే మూడు గుణాల రూపంలో ఉన్నది. ఇది జీవులకు దాటరానిది. ఈ మూడు గుణములను జయించగలిగినవాడే ఈ మాయను దాటగలడు. అటువంటి సామ్యావస్థ భగవంతుని శరణుజొచ్చిన వారికే సాధ్యపడుతుంది. ఇతరుల కెవ్వరికి సాధ్యం కాదు. కనుక భగవంతుని శరణుజొచ్చి మాయ మేలిముసుగులో నుంచి మనం బయటపడాలి. ఏదో ఒక అద్భుత సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీహరి కృప కలిగితే చెప్పలేము కానీ అన్యులకు ఇది దుస్సాధ్యం అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము ॥కటకట॥
చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు ॥కటకట॥
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె ॥కటకట॥
(రాగం: మలహరి; రేకు సం: 317, కీర్తన 4-96)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
అయ్యయ్యో! ఈ మాయను దాటడం ఎటుల? అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైన దైవ సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీనివాసుని దయ కలిగితే వేరే విషయం కానీ మామూలుగా దాట శక్యమా!

చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము
ఆహా! శ్రీహరీ! ఈ భువిపై స్థిరంగా ఉన్న జీవులు ఎంత చిత్త చాపల్యం కలిగినవారు? వీరికి ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ పరధనం మాత్రమే వీరికి ప్రియము. ఇంట సతి ఉన్నప్పటికీ పరకాంతలమీదనే వీరి ధ్యాస! ఈ భూమిపై పుణ్యకార్యాలు చేయాలంటేనే అందరికీ కష్టం. పాపకార్యాలు వరుసగా చేస్తూఆ విషయంలో మాత్రం ముందుంటారు కదా!

చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు

మనకు తినడానికి తయారుగా అనేక పదార్ధాలు ఉన్నప్పటికీ, మనకు కాని పదార్ధమే ఎక్కువ తీపుగా ఉంటుంది కదా! పొరుగింటి పుల్లగూర రుచి చందాన ఉంటుంది మన నైజం. అలాగే మనం ఎంతో కష్టపడి గురుశుశ్రూష చేసి వేద,వేదాంగాలను చదువుకుని నెమరు వేసుకోవడానికి భగవంతుడిని ధ్యానించడానికి నాలుకపై తయారుగా ఉన్నప్పటికీ, మనం అనకూడని మాటలు పాపపూరిత భాషణలే సదా చేస్తూ ఉంటాము. అవే మనకు ఇష్టంగా ఉండడం మాయకాకపోతే మరి ఏమిటి?

చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె

అందరి హృదయక్షేత్రాలలో స్థిరంగా నెలకొని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఉండగా, తేలికగా అనుగ్రహం కలుగుతుందని వెళ్ళి చిల్లరదేవుళ్ళను చేరి ఇష్టప్రీతి కొలవడం ఎందుకు? తగిన సమయంలో గురువుగారి శిష్యరికం చేసి ఆయన ఆశీర్వాదం పొందవలెను గదా! అలా చేసినట్లైతే మనకు అనేక సమస్యలు నశించి ధన్యులవడం తధ్యము అని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: కటకట = మనం బాధపడే సమయంలో వాడే పదం. అయ్యో! ఏమి పరిస్థితి ఇది? అనుకోవడం; గడచుట = దాటుట; ఘటన = ఏదైనా అనుకోకుండా జరగడం; ఇరవగు = సుస్థిరము; పలు = ఎక్కువ; ధర = ఈ భూమిపై; సొరిది = వరుస, క్రమము; అనంతము = అంతము లేనివి; కడు = ఎక్కువ; పానిన = ఇష్టపడి స్వీకరించడం; దుర్భాషమాటలు = చెడ్డమాటలు, దుర్భాష అన్నా మాటలు అన్నా ఒకటే అర్ధం. అన్నమయ్య దుర్భాషమాటలు అని ప్రయోగించడంలో ఔచిత్యం కనరాలేదు; సదరపు దివిజులు = తేలికగా అనుగ్రహం ఇచ్చే చిల్లరదేవుళ్ళు; చవులు = ఇష్టులు; శ్రీగురుయానతి = గురువు అనే పదం ఆయన బహుశ: సాధారణ గురువును గురించి కాక అహోబల మటస్థాపకుడు, అన్నమయ్య గురువు అయిన ఆదివన్ శఠకోపయతి గురించి వుండవచ్చు. పొదిగొని = గుంపుగూడు.

*****

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 21

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఈ సృష్టిలోని సమస్త జీవరాసులను, బ్రహ్మాండాలను సృష్టించేది పరంధాముడే కదా! ఆ శ్రీహరి సృష్టించిన పదార్ధాలనే.. అంటే… అది లడ్డయినా..వడలయినా..చక్కెర పొంగలయినా… స్వామికి “నైవేద్యం సమర్పయామి” అంటూ నివేదిస్తూ ఉంటాము. ఎంత విచిత్రమో కదా! సమస్తo సృష్టించే ఆ దివ్య లీలా మానుష విగ్రహధారికి ఆ పదార్ధాలనే మనం తయారు చేసిన వస్తువుల్లాగా గొప్పకు పోతూ స్వామికి పెడుతూ ఉంటాము. నీ సొమ్మ్ము నీకే ఇవ్వడం..పైగా అదేదో మా సృజన అయినట్టు సంబరపడ్డమూ…. నాకు చాలా సిగ్గుగా ఉంది సుమా! “నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే…ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీనయ్యా!” అంటున్నాడు ఈ కీర్తనలో అన్నమయ్య. ఆ వివరమేమిటో తెలుసుకుందాం.

కీర్తన:
పల్లవి: నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే
ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీ నయ్యా!
చ.1. ఆలుబిడ్డలఁగని యటు దన మగనికి
సీలాన సమర్పణము నేయవలె నటయ్యా,
తాలిమి బుణ్యాలు సేసి దైవమా నే నీకు
యే లీల సమర్పించే విందుకే నవ్వు వచ్చీనయ్యా! ॥ నీవే ॥
చ.2. అంకెల గన్నకొడు కటు దమ తండ్రికిని
తెంకి నీ వాడవని తెలుపఁగవలె నటనయ్యా,
నా లోపల నున్న లక్ష్మీశ నే నీకు
పొంకపు నీ బంటనన్న బునరు క్తయ్యీ నయ్యా! ॥ నీవే ॥
చ.3. తన నీడ యద్దములోఁ దానె యటు చూచి
పనివడి ఊరకే భ్రమయువలె నటయ్యా,
అనుగు శ్రీ వేంకటేశ! ఆతుమలోనున్న నిన్ను
గని మని శరణంటిఁ గడఁ బూజించనేలయ్యా! ॥ నీవే ॥
(రాగం: గుండక్రియ; ఆ.సం.సం.2; 188వ రేకు; కీ.సం.444)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: నీవే సేసిన చేత నీవే చేకొనుటింతే
ఈవల నీ సొమ్ము నీకే యియ్య సిగ్గయ్యీ నయ్యా!
పరంధామా! శ్రీనివాసా! నేను చేసే పనులనీ కూడా నీ ప్రేరణ వలన కలిగినవే కదా! నీ వస్తువులను నీవే తీసుకుంటున్నావు. కానీ యితరులు నీకు ఇవ్వవలసిన పని ఉన్నదా! మేము నీకు ఇవ్వడం నీవు గ్రహించడం అంతా ఒట్టి మాయ. అది నైవేద్యమైనా….కైంకర్యమయినా…..నిలువుదోపిడి అయినా అన్నీ నీవే సృష్టిస్తున్నావు. నీ సొమ్మును నీకే సమర్పించవలసి వస్తున్నందుకు నాకు చాలా సిగ్గుగా ఉన్నది నారాయణా! ఏమిటిది? అంటూ స్వామికి తన మాటలు నివేదన చేస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.1. ఆలుబిడ్డలఁగని యటు దన మగనికి
సీలాన సమర్పణము నేయవలెనటయ్యా,
తాలిమి బుణ్యాలు సేసి దైవమా నే నీకు
యే లీల సమర్పించే విందుకే నవ్వు వచ్చీనయ్యా!
భార్య సంసారము చేసి తన ప్రాతివ్రత్యం నిరూపించుకుంటే చాలదా! మరలా బిడ్డలను కనడం అనేది ఎందుకు? ఒక వేళ బిడ్డలు కలిగినా వారంతా ఆయనకు చెందినవారే కదా! ఈ బిడ్డలను నీకు సమర్పిస్తు న్నాను అని ఆమె భర్తకు ప్రత్యేకముగా చెప్పవలెనా? దేవా! అదేరీతిలో… నేను సాగించే పుణ్యకార్యములన్నీ కూడా నీ ప్రేరణతోనే చేస్తున్నాను అన్న విషయం నీకు తెలిసినదే కదా! ఆ కార్యాలు అన్నీ కూడా నీకు చెందినవే తప్ప నావి కానే కావు. నీవు నాకు ఇచ్చిన పుణ్యాలను మరల నీకే నేనెట్లు సమర్పింపగలను? నా సంకల్పాలను కార్యరూపం ధరించేందుకు ఊతము నువ్వే కదా! నీవి నీకే ఇచ్చే ఈ మా వింత చేష్టలకు నాకు నవ్వు గలుగుతున్నదయ్యా! అంటున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2. అంకెల గన్నకొడు కటుదమ తండ్రికిని
తెంకి నీ వాడవని – తెలుపఁగవలె నటనయ్యా,
నా లోపల నున్న లక్ష్మీశ నే నీకు
పొంకపు నీ బంటనన్న – బునరుక్తయ్యీ నయ్యా!
తండ్రిగారి వద్ద ఉన్న కొడుకు అస్తమానం ఆయనతో నేను నీ కొడుకును అంటూ పలుమార్లు చెప్పుకోవలసిన పని ఏముoది? నా హృదయములో సదా కొలువై నన్నేలుతున్న లక్ష్మీపతీ! నేను నీకు పొందికైన సేవకుడనని మళ్ళీ పదే పదే వేరుగా చెప్పుకొనవలసిన అవసరం ఉంది అంటారా? అలా చెప్పుకోవడం పునరుక్తి దోషమే కదా!

చ.3. తన నీడ యద్దములోఁ – దానె యటు చూచి
పనివడి ఊరకే – భ్రమయువలె నటయ్యా,
అనుగు శ్రీ వేంకటేశ! – ఆతుమలోనున్న నిన్ను
గని మని శరణంటిఁ – గడఁ బూజించనేలయ్యా!
స్వామీ! శ్రీనివాసా! ఇది ఎలావుందో తెలుసా? నా నీడను అద్దములో చూచుకొని నేనే ఎవరో మరొకరు ఆ అద్దంలో ఉన్నారని భ్రమపడడం లా ఉంది. ఇది తగునా ? ఓ శ్రీహరీ! శ్రీ వేంకటేశ్వరా! నా అత్మలో నీవున్నావు. అది సత్యం. నిన్ను జూచి పరమానంద భరితుడనై నీకు నేను శరణాగతుడనైనాను అన్నది నిజం. మరల మళ్ళీ ప్రత్ర్యేకించి నీవెక్కడో ఉన్నావని తలుస్తూ నీకు పూజపునస్కారాలు చేయవలెనా? నేనే నువ్వు! నువ్వే నేను! కనుక ఆ అవసరం ఉన్నదా? అంటూ అన్నమయ్య జీవులు ఎన్నటికీ స్వతంత్రులు కారనీ, అన్నీ దేవుని ప్రేరణతో జరిగేవేననీ, అందరి హృదయకమలాలలో ఉన్న శ్రీహరి ఆ పరమాత్ముడొక్కడే! కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ సద్భావనతో సేవించి జీవులు తమ జీవితాలని సార్ధకము గావించుకొనాలని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు:
సీలాన = శీలనిరూపణ;
తాలిమి = క్షమ, ధైర్యము;
అంకెల = వశము;
తెంకి = స్థానము, సుస్థిరము;
లంకె = లంకియయొక్క రూపాంతరము, లెంక, సేవకుడు;
పొంకపు బంటు = పొందికగల శిష్యుడు; పునరుక్తి = ఒకే మాట మళ్ళీ చెప్పడం;
పనివడి = తెలిసి తెలిసీ, కావాలని;
అనుగు = ముఖ్యుమైనటువంటి.

-0o0-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 20

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


అన్నమయ్య శ్రీవేంకటేశ్వరునికి చేసుకునే విన్నపం ఈ కీర్తనలో మానవజీవితం, భ్రమలు మాయలతో గడచిపోవడం గురించి చేసే నివేదన. ఈ లోకంలో జన్మంచిన ప్రతి మానవుడు ఎలా సుఖంగా.. సంతోషంగా జీవించాలా? అనే ఆలోచనతోనే గడుపుతారు. కానీ అసలు నేనెవరిని? ఈ ప్రపంచం ఏమిటి? దీన్ని ఎవరు సృష్టించ్చారు? ఈ జీవులంతా ఎవరు? మరణించాక ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? అని అలోచించడంలేదు. ఈ సృష్టికి లోనై మిమ్ములను గమనిచలేని స్థితిలో ఉన్నాము. మీరే కరుణజూపి మమ్ము కడతేర్చాలి అని అన్నముడు చేసే నివేదన ఇది.
కీర్తన:
పల్లవి: ఏమి సేయగలవాడ నిదివో నేను
నీమరుగు చొచ్చితిగా నీ చిత్తమికను
చ.1. పుట్టినవాడను నేను భోగించే వాడను నేను
గట్టిగా నిప్పుడు నాకు గర్తవు నీవు
పట్టరాదు జవ్వనము పాయరాదు సంసారము
యిట్టివెల్ల నీ మాయ యేమీ ననరాదు ||ఏమి||
చ.2. కడు గాంక్షలు నాసొమ్ము కర్మములు నాసొమ్ము
నడమ నంతర్యామివి నీకు నీవు
వుడివోవు కోరికలు వొదుగదు కోపము
కడదాకా నీ మహిమ కాదనరాదు ||ఏమి||
చ.3. భావించలేనివాడను ప్రకృతిలోని వాడను
శ్రీవేంకటేశ దయసేసితివి నీవు
తోవదప్పదు జ్ఞానము తొలగదు వివేకము
దేవుడవు నీమర్మము తెలియగరాదు ||ఏమి||
(రాగం: ఆహిరి; ఆ.సం.సం.3; 235వ రేకు; కీ.సం.200)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఏమి సేయగలవాడ నిదివో నేను
నీమరుగు చొచ్చితిగా నీ చిత్తమికను
ఓ కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవమా శ్రీవేంకటేశ్వరా! నేను ఏమి చేయగలను? ఇదిగో నేను నీ ఆశ్రయం కోసం వచ్చాను. ఇక అంతా నీ ఇష్టం. మా పాపాలు పుణ్యాలు అన్నీ మీకే అర్పిస్తున్నాం. ఆదుకొని మమ్ము కడతేర్చు స్వామీ అని అన్నముడు స్వామి కడ విలపిస్తున్నాడు కన్నీరు మున్నీరుగా.

చ.1. పుట్టినవాడను నేను భోగించే వాడను నేను
గట్టిగా నిప్పుడు నాకు గర్తవు నీవు
పట్టరాదు జవ్వనము పాయరాదు సంసారము
యిట్టివెల్ల నీ మాయ యేమీ ననరాదు.
ఈ భూమిపై జన్మించినది నేను. కర్మానుఫలమైనా సుఖాస్వాదనైనా అనుభవిస్తున్నదీ నేనే! కానీ ఇప్పుడు నీ మరుగుచొచ్చాను. ఇప్పుడు నన్నుఆదుకునే కర్తవు నీవే! యవ్వనమదము పట్టరానిదన్న విషయము ఎరుగుదును. సంసార బంధములు త్రోసిపుచ్చి జీవించలేను అన్నదీ వాస్తవమే! ఇదంతా జగన్నాటకసూత్రధారిగా నీవాడించే మాయానాటకమని ఎరుగుదును. ఏమి అనగలను? మీరు భగవద్గీతలో చెప్పినట్టు… చేసేవాడివీ… చేయించే వాడివి… అన్నీ తమరే కదా! ఆ మాయలను గూర్చి నేను ఏమని నిందించగలను? ఎవరిని నిందించగలను?

చ.2. కడు గాంక్షలు నాసొమ్ము కర్మములు నాసొమ్ము
నడమ నంతర్యామివి నీకు నీవు
వుడివోవు కోరికలు వొదుగదు కోపము
కడదాకా నీ మహిమ కాదనరాదు
అంతులేని కోరికలతో అలమటిస్తున్నాను. ఆ కోరికలు నెరవేరడానికి నేను పడే పాట్లు చేసే పనులు అన్నీ నా కర్మములే అని నాకు తెలుసు. కానీ ఈ విషయంలో నా తప్పొప్పులను ఎంచే నాధులు మాత్రం మీరే! కోర్కెలు అనంతాలు. అవి ఏమాత్రం తగ్గిపోవు. అవి తీరనప్పుడు నాకు కలిగే దు:ఖాతిశయము కూడా నా అధీనంలో ఉండదు. కడ దాకా ఈ ఆశలపోరాటం గెలుపోటములు మానవులుగా పుట్టినందుకు తప్పవు. అలాగే ఇవన్నీ చేయించే నీ మహిమనూ కాదనలేను.

చ.3. భావించలేనివాడను ప్రకృతిలోని వాడను
శ్రీవేంకటేశ దయసేసితివి నీవు
తోవదప్పదు జ్ఞానము తొలగదు వివేకము
దేవుడవు నీమర్మము తెలియగరాదు
నీవు సృష్టించిన ఈ సమస్త ప్రకృతికి ఆధీనుడై జీవం గడిపేవాడను నేను. నీ మాయాజాలం , నీ మహిమలు నేను వూహింపలేను, భావింపలేను. నా పూర్వజన్మల సుకృతం కొద్దీ నన్ను దయచూశావు. చాలు స్వామీ చాలు. నేను ఈ దారి ఎన్నటికీ వీడను గాక వీడను. నావివేకం విస్తరిస్తూ ఉంటుంది. ఆత్మజ్యోతి ఆరిపోదు. శ్రీవేంకటేశ్వరా! నీ రహస్యాలు తెలుసుకోవడం సామాన్యులకు దుస్సాధ్యం.

ముఖ్యమైన అర్ధాలు: మరగు = ఆశ్రయము; చిత్తము = ఇష్టము, మనసు; పట్టరాదు = ఆపరాదు; పాయరాదు = విడచిపోలేని స్థితి; ఉడివోవు = తగ్గిపోయేవి కావు; ఒదగదు = నా అధీనంలో జరిగే విషయం కాదు; మర్మము = మాయ, రహస్యము.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 19

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


ఒకరోజు అల్లరికృష్ణయ్య ఎక్కడా కనుపించడంలేదు. మళ్ళీ ఏమి తగాదాలు, గొడవలు తీసుకోస్తాడోనని హడలిపోతూ యశోదమ్మ బాలకృష్ణునికై వెదకింది. కృష్ణయ్య అలా మోచేతిపై తలవాల్చి పడుకుని వుండగా రహస్యంగా తల్లి తొంగి చూచింది. నిద్రలో ఉన్నాడు నల్లనయ్య. నోరు కొంచెం తెరుచుకుని ఉంది. ఆనోట్లో సర్వలోకాలు..సూర్య చంద్రులూ, గ్రహసంతతీ కనిపించాయి. యశోదమ్మ హడలిపోయింది. అప్రయత్నంగా చేతులు జోడించి నిలబడింది. అంతలో క్రిష్ణయ్య లేవనే లేచాడు. “అమ్మా!” అన్నాడు. అన్నమయ్య ఇలాంటి జనశృతులను అధారం చేసుకొని ఎన్నో కీర్తనలను రాశాడు. భక్తపోతన కూడా ఇలాంటి కధలను అల్లి భాగవతంలో “వీడటే రక్కసి విగతజీవగ జన్నుబాలుద్రావిన మేటి బాలకుండు/ వీడటే నందుని వెలదికి జగమెల్ల ముఖమందు జూపిన ముద్దులాడు/ వీడటే మందలో వెన్నలు దొంగిలి దర్పించి మెక్కిన దావరీడు/వీడటే యెలయించి వ్రేతల మానంబు సూరలాడిన లోకసుందరుండు” అంటూ నందనందనుని కొనియాడాడు. ఈవారం అన్నమయ్య యశోదమాతగా మారి దర్శించిన శ్రీనివాసుని లీలావిలాసాలను చదివి తరిద్దాం.
కీర్తన:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె॥
చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె ||ఎవ్వ||
చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె ||ఎవ్వ||
(రాగం: శంకరాభరణం; ఆ.సం.సం.3; 255వ రేకు; కీ.సం.316)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె.

ఎవరికీ కనుపించని అగోచరుడైన విష్ణుమూర్తిని యశోద ఎంత ప్రేమతో తిలకిస్తోందో చూడండి. ఆ పవళించినవాడు సామాన్యుడా! సాక్షాత్ విశ్వసృష్టి కర్తయైన బ్రహ్మకు తండ్రి. ఈ విధంగా బాలుడై నా యింటవెలసినాడు. ఎంత అందంగా నిద్రిస్తున్నాడో! యశోదమ్మ సంభ్రమాశ్చర్యాలతో చేష్టలుడిగి నిలుచుండిపోయింది.

చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె.
ఈ పరంధాముడు మహా మహా యోగీశ్వరుల మదిలో కూడా కట్టుబడనట్టివాడు. అలాంటివాడు ఇక్కడి యశోదమ్మ చేత ఒక రోకలికి కట్టుబడ్డాడు. సకల చరాచర దేవతలు వేడినా తన పాదం చూపని శ్రీహరి, ఒక బండిని తన పాదంతో తన్నినాడు. శకటాసురుని సంహారం వలన శకటాసురునికి వేయి జన్మల పాపం బ్రద్దలై స్వర్గారోహణాభాగ్యం కలిగిందని ఆ అదృష్టాన్ని కొనియాడుతున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
దేవదానవులచేత మందరపర్వతంతో సముద్రాన్ని చిలికించి అమృతాన్ని దేవతలకు పంచిపెట్టగలిగిన శ్రీహరి. ఆయన ఇక్కడకు వచ్చి వెన్న దొంగిలించడం ఏమిటి? దేవదానవులకు చిక్కనటువంటి ఈ నారాయణుడు, పరాత్పరుడు ఈ రేపల్లెలోని గోపికలకు చిక్కడం ఏమిటి? ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె
ఇందుగలడందులేడని చెప్పలేనటువంటి ఈ లోకేశ్వరుడు ఈ రేపల్లెలో ఆటలాడడం ఏమిటి? అలాంటి శ్రీకృష్ణ పరమాత్మే ఇక్కడ శ్రీవేంకటాద్రిపై శ్రీనివాసునిగా నిలిచాడు. రండి మ్రొక్కి తరించండని అన్నమయ్య సందేశం.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: తనియ, మొనసి = కోరి, తనంతటతాను అనే అర్ధంలో; తమి = యిష్టప్రీతిగా; గుమురు = గుమికూడిన్న, మందలుగా;

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 18

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

జీవన సంగ్రామంలో పరుగులు పెడుతున్నాం. ఎందుకో తెలియదు. పరుగులే పరుగులు. ఈ ఉరుకులు పరుగులు అనేవి, జంతువులకే తప్ప, మానవులకు కాదు. ఒక మానవునిగా, సమాజ నిర్బంధతలకు, బలహీనతలకు లొంగకుండా ఎవరికి కావలసిన మార్గాన్ని వారు విఙ్ఞతతో సమకూర్చుకోవచ్చు. మనిషి తన జీవితకాల జీవనసౌందర్యాన్ని తిరస్కరిస్తున్నాడని, ఒక ఆనందమయ జీవన విధానానానికి తెరలు దించి, దారిమూసివేసి పక్క దారి పడుతున్నాడని, ధన భోషాణంలో దూరి తలుపు గడియ వేసుకుంటున్నాడని గ్రహించలేని స్థితిలో ఉన్నాడు. ఎన్నాళ్ళీ పరుగులు? శరీరం ఒకనాటికి పడిపోతుందని గ్రహించండి అంటున్నాడు అన్నమయ్య. “పారేటి జీవులు” అనే అద్భుత ప్రయోగంతో ప్రారంభం జేసి జనులకు ఉపదేశం చేస్తున్నాడు అన్నమయ్య. అదేమిటో విందాం.
పారేటి జీవులు అంటే మానవకోటి, ఎందుకో తెలియని పరుగులు…. స్త్రీకోసం, భూమి కోసం, ఎన్ని తరాలు తిన్నా తరగని సంపదకోసమేనా? పరుగులు. అంతులేని భ్రమకు లోనై చేసే పనులు ఇవి. నేను, నావాళ్ళు, నా సంపద ఇవే మాటలు. అశాశ్వతమైన ఈ తోలుతిత్తి దేహంకోసం, అన్నీ వదిలేస్తున్నాడు. అవసరమైన మార్గాన్ని ఆలశ్యంగా తెలుసుకుంటున్నాడు. చమురు ఆవిరై, దీపం కొడి గట్టాక అంతా శూన్యం. ముందుగా మేల్కొని “నారాయణా!” అని ఒక్కసారి మనసారా ప్రార్ధిస్తే చాలు. పాపపంకిలమైన ఈ జీవితం సుమార్గం పడుతుంది. నారాయణా! గోవిందా! నీ నామం ఒక్కసారి మంత్రించి భూలోకంపై వదలి జనుల భ్రమ తొలిగించలేవా? జన్మ రాహిత్యాన్ని జయించే మార్గం సుగమం చెయ్యలేవా తండ్రీ! అని ఆవేదన చెందుతున్నాడు అన్నమయ్య.
పారేటి జీవుల భ్రమలు తొలిగి మనమెవరమో…ఆ నారాయణుడెవరో తెలుసుకోగలుగుతారు. స్వామీ శ్రీవేంకటేశ్వరా! అనుగ్రహించు.

కీర్తన:
పల్లవి: నారాయణుడ! నీ నామము మంత్రించి వేసి
పారేటి ఈ జీవుల భ్రమ విడిపించవే ॥పల్లవి॥

చ.1 మదనభూతము సోకి మగువలు బురుషులు
అదన విరిదలలై యంగమొలలై
పెదవి నెత్తురు వీర్చి పెనుగోళ్ళ జించుకొంటా
కొదలు కుత్తికలను గూసేరు జీవులు ॥ పారేటి ॥

చ.2 పంచభూతములు సోకి భ్రమసి యజ్ఞానులై
పొంచి హేయములు మన్నుబూసు కొంటాను
అంచెల వీడెపురస మందునిందు గిరియుచు
యెంచి ధనము పిశాచాలిట్లైరి జీవులు ॥ పారేటి ॥

చ. 3 తమితోడ మాయాభూతము సోకి బహుజాతి
యెముకలు దోలు నరాలిరవు చేసి
నెమకి శ్రీవేంకటేశ నిన్ను జేర కెక్కడైన
తాము దా మెరగరింతటా జూడు జీవులు
(రాగం: సామంతం; ఆ.సం. సం.3; 286 వ రేకు; కీ.సం.494)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: నారాయణుడ! నీ నామము మంత్రించి వేసి
పారేటి ఈ జీవుల భ్రమ విడిపించవే
ఓ శ్రీవేంకటేశ్వరా! ఒక్కసారి నీ నారాయణ మంత్రాన్ని మంత్రించి జీవులపై వదలినట్లైతే జీవన వ్యాపారాలలో, అనేక మోహాలలో, అనేక అనవసర వ్యాసంగాలతో ఉండే మనుష్యులు తమ తమ భ్రమలను వీడి నీశరణు వేడి కైవల్యం పొందరా! కానివ్వండి…. నారాయణమంత్రరాజాన్ని వదలండి అని జీవులజీవితోద్ధరణకై అన్నమయ్య స్వామిని శరణువేడి ప్రార్ధిస్తున్నాడు.
చ.1. మదనభూతము సోకి మగువలు బురుషులు
అదన విరిదలలై యంగమొలలై
పెదవి నెత్తురు వీర్చి పెనుగోళ్ళ జించుకొంటా
కొదలు కుత్తికలను గూసేరు జీవులు
ఓ శ్రీనివాసుడా! ఈ జీవులకు మదనభూతం సోకింది. తత్కారణంగా పురుషులు, స్త్రీలు వివశులై విచక్షణ నశించి దిగంబరులై, పెదవులలో రక్తము చిమ్మే దాకా, గోళ్ళతో శరీరంపై గోట్లు పడేదాకా రక్కుకుంటూ, అతిశయించిన మదనోత్సాహంతో అవతలి వారి కుత్తుకలు తెగే వరకూ తెగిస్తున్నారు. దంతక్షతాలు నఖక్షతాలు అనే శృంగార క్రీడ బరితెగించినదని, బజారున పడిందని..వాపోతూ… నిరశిస్తున్నాడు అన్నమయ్య. ఎంత ఘోరం! ఎంత దారుణం! ఎంత దౌర్భాగ్య స్థితి.

చ.2. పంచభూతములు సోకి భ్రమసి యజ్ఞానులై
పొంచి హేయములు మన్నుబూసు కొంటాను
అంచెల వీడెపురస మందునిందు గిరియుచు
యెంచి ధనము పిశాచాలిట్లైరి జీవులు
ఓ పరంధామా! ఈ సృష్టిలోని పంచభూతములు వీరిని పూర్తిగా వశపరచుకొన్నవి. బయటపడలేని భ్రమలలో మునిగి కన్నుమిన్ను గానక కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు. ఎంత హేయమో చూసారా! ఒడలికి మట్టిని పూసుకుని వెర్రి ఆనందంపొందేవాడు ఒకడు. తాంబూల సేవనమే ముఖ్యం అని తలుస్తూ ఆ రసాస్వాదనే జీవిత పరమార్ధం అనుకునేవారు మరికొందరు. జీవులందరికీ ధనపిశాచము పట్టింది. ఉఛ్చనీచాలు పుడమిలో నశించాయి. ధనసంపాదనకు ఏపనికైనా సిద్ధపడుతున్నారు. ఇక మీరు నారాయణ మంత్రం వదలవలసినదే!
చ.3. తమితోడ మాయాభూతము సోకి బహుజాతి
యెముకలు దోలు నరాలిరవు చేసి
నెమకి శ్రీవేంకటేశ నిన్ను జేర కెక్కడైన
తాము దా మెరగరింతటా జూడు జీవులు
ఓ పరాత్పరా! పరంధామా! విపరీతమైన ధనదాహం, కామదాహం కారణంగా జీవులకు మాయా భూతం సోకింది. తద్వారా “తానెవరో!” తెలిసికోలేని స్థితికి దిగజారాడు. నేను అంటే ఎముకలు…తోలు… ఇదే… ఇదే నాజాతి…ఇదే నేనంటే అనే భ్రమ సోకింది. ప్రతిజీవి పరమాత్మ స్వరూపమనే విషయం విస్మరణకు గురి అయినది. అందువల్ల అరిషడ్వర్గాల వలలో చిక్కాడు. జననమరణ చక్రంలో పడి తిరుగుతున్నాడు. వేల సంవత్సరాలు ఇదే తంతు కొనసాగుతోంది. దీని నుంచి “నారాయణ మంత్రం” ప్రసాదించి జీవులను బయటపడవేయ వలసినదిగా ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.
.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు:
పారేటి జీవులు = జీవనయానంలో పరుగులుపెట్టే మనుష్యులు; మదనభూతము= మన్మధుడు జీవులను పట్టుకోవడం వలన కలిగే దురవస్థ; విరిదలు = ఎడబాటు (ఇక్కడ విచక్షణ నశించినది అన్న అర్ధం తీసుకోవాలి); అంగమొలలు = దిగంబరులు, వివస్త్రలు; వీర్చి = చిమ్ము; కొదలి = అతిశయము, గొప్ప; కుత్తుకలు = గొంతులు; వీడెపురసము = తమలపాకు రసము; తమి = ఆసక్తి; ఇరవు = నిలయము, స్థానము; నెమకు = వెదకు, అన్వేషించు.
విశేషము: ఇందులో అన్నమయ్య “పారేటి జీవులు” అని ఒక అద్భుత ప్రయోగం చేశాడు. “ఎదుట ఎవ్వరు లేరు ఇంతా విష్ణుమయమే” అన్న కీర్తనలో చేరి “పారేటి” నదులు శ్రీపాద తీర్థమే! అనడం వేరు. ఇక్కడ పారేటి అనడం వేరు. ఇక్కడ జీవన సంగ్రామం, పెనుగులాట, వదలలేని దుస్థితి. ప్రవాహంలో ఎలా పడితే అలా దారీ తెన్నూ గానక కొట్టుకుపోయే జీవులపై ప్రయోగించిన అందమైన పదం.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 17

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


మానవ జన్మ ఎక్కువ కాలం నిలిచి వుండదు. లభించిన కాలాన్ని అంటే జీవించియున్న కాలాన్ని సక్రమంగా వాడుకోవాలి. “దుర్లభో మానుషోదేహః” శరీరం లభించడమే చాలా కష్టం, “దేహినాం క్షణ భంగురః” లభించినది ఒక క్షణమంత కూడా ఉండదు. “మిన్నిన్ నిలయిల మన్ను ఇఱాక్కెగళ్” అని చెబుతారు నమ్మాళ్వార్. ఇది మెరుపు కంటే కూడా ప్రమాదకరమైనది. మెరుపు ఎట్లా ఐతే పోయేదో, ఆ వెలుతురును పట్టించుకోం, అట్లానే శరీరం పోయేది అని తెలిసి కూడా దానికోసం ఎన్ని తప్పుడు పనులు చేస్తున్నారే! పోయేదే అని ఖచ్చితంగా మనకు తెలిసినా కేవలం శరీరంకోసం బ్రతుకుతున్నాం అంటే ఇది ఎంత ప్రమాదమైనదో గుర్తించాలి. తెలియని శత్రువువంటిది అని చెబుతాడు నమ్మాళ్వార్. శ్రీవైష్ణవ మతమునకు చెందిన పండ్రెండుమంది ఆళ్వార్ల యొక్క “నాలాయిర దివ్య ప్రబంధము”లో నున్న భావనలకు అన్నమయ్య అగ్రస్థానం ఇవ్వడం జరిగింది. గురువుల యొద్ద నేర్చిన వేదాంతము, ఆళ్వారుల చరిత్రలు, భాగవత, విష్ణుపురాణములలో, నారద, శాండిల్యాది భక్తి సూత్రములలోనూ వివరింపబడిన ఆధ్యాత్మికత అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనా రచనకు ప్రేరణ అని చెప్పవచ్చు.

మనం ఎన్నో జన్మలలో ఒక సారి మాత్రమే మనిషిగా జన్మిస్తామని తెలిస్నప్పటికీ దైవాన్ని గురించి ఆలోచించి తగినట్లు బతుక గలుగుతున్నామా? “తత్రాపి దుర్లభం మన్యే వైకుంఠ ప్రియదర్శనం” మానవ జన్మలభించడమే గొప్ప అంటే, అట్లాంటి మానవ జన్మలో దైవాన్ని గుర్తించి బ్రతకడం, ఆ దేవదేవునికి దగ్గరకావడం ఎంత గొప్ప. మానవులు ఎన్ని జన్మలెత్తినా, సంసారం అనే సముద్రంలో తీరం కనిపించక, దాని పరిధి ఇదీ అని తెలియక జీవుడు నిరంతరం తపించవలసిందే. అందుకే సంసార జలధిని దాటడానికి ఒక నౌక కావాలి. ఆ నౌక మన చేయి పట్టి ముక్తివైపు నడిపించగలదు. ఇంతకీ ఆ నౌక ఎక్కడ దొరుకుతుంది? అన్నమయ్య ” హరిభక్తి ఓడ” గురించి చెప్తున్నాడు వినండి.

కీర్తన:
పల్లవి: హరిభక్తివోడ యెక్కినట్టివారలే కాని
తరఁగు మొరఁగులను దాఁటలే రెవ్వరును ॥పల్లవి॥
చ.1 నిండుఁ జింతాజలధికి నీళ్లు దనచిత్తమే
దండి పుణ్యపాపాలే దరులు
కొండలవంటి కరళ్లు కోరికె లెందు చూచినా
తండుముండుపడేవారే దాఁటలే రెవ్వరును ॥హరి॥
చ.2 ఆపదలు సంపదలు అందులోని మకరాలు
కాఁపురపు లంపటాలే కైయొత్తులు
చాపలపు గుణములే సరిఁజొచ్చే యేరులు
దాపుదండ చేకొని దాఁటలే రెవ్వరును ॥హరి॥
చ. 3 నెలవై వుబ్బుసగ్గులే నిచ్చలుఁబోటునుఁ బాటు
బలువైన యాశే బడబాగ్ని
యెలమి శ్రీవేంకటేశుహితులకే కాల్నడ
తలఁచి యితరులెల్ల దాఁటలే రెవ్వరును ॥హరి॥
(రాగం: గుండక్రియ; ఆ.సం. సం.2; 110 వ రేకు; కీ.సం.56)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: హరిభక్తివోడ యెక్కినట్టివారలే కాని
తరఁగు మొరఁగులను దాఁటలే రెవ్వరును
ఓ మానవులారా! ఈ సంసారం ఒక పెద్ద జలధి. దీన్ని దాటడం అంత సులభంకాదు. హరిభక్తి అనే ఓడ మాత్రమే ఈ సాగరాన్ని దాటించగల శక్తిని కలిగియున్నది. అయితే అందరూ ఆ ఓడను పట్టుకుని యెక్క గలరు కానీ తద్వారా జరామరణాలను దాటగలవారెవ్వరునూ లేరు. అంటే భక్తి ఉన్నంత మాత్రాన సరిపోదు. పరిపూర్ణ భక్తి అనేది అవసరం. ఆ భక్తి భగవంతునితో నిరంతరం పెనవేసుకుని పోయేది అవిభక్తమైనదీ అయిఉండాలి. కష్టం వచ్చినప్పుడు భగవంతుని ప్రార్ధించడం లేనప్పుడు మిన్నకుండుట గాక ఆ పరమాత్మతో విదదీయలేని అనుబంధాన్ని నవవిధ భక్తిమార్గాల ద్వారా ఏర్పరుచుకోకపోతే నావలోనుండి పడిపోయి మళ్ళీ మళ్ళీ ఈ జననమరణ చక్రంలో పడి పరిభ్రమించే స్థితి వస్తుంది అని చెప్తున్నాడు.
చ.1. నిండుఁ జింతాజలధికి నీళ్లు దనచిత్తమే
దండి పుణ్యపాపాలే దరులు
కొండలవంటి కరళ్లు కోరికె లెందు చూచినా
తండుముండుపడేవారే దాఁటలే రెవ్వరును
ఆ పరంధాముడు మనలను పుట్టుకతోనే సంసారమనే ఒక పెద్ద మహాసముద్రంలో పడవేశాడు. ఈ జలధిలో ఉన్న నీరు మనుషుల చిత్తాలే! దీనికి ఒక ఒడ్డున పుణ్యం ఉంటే మరో ఒడ్డున పాపం ఉంటుంది. మానవుల కోర్కెలు మరి కొండలవంటి అలలు గా ఉంటాయి. ఇందులో పడి అందరూ తన్మయావస్థ చెందే వారే తప్ప దాటగలవారెవరూ లేరు. అంటే ఈ జలధిని దాటాలంటే మానవునికి భగవంతునిపై అచంచల భక్తి విశ్వాసాలు కావాలి అని అర్ధం.
చ.2. ఆపదలు సంపదలు అందులోని మకరాలు
కాఁపురపు లంపటాలే కైయొత్తులు
చాపలపు గుణములే సరిఁజొచ్చే యేరులు
దాపుదండ చేకొని దాఁటలే రెవ్వరును
ఈ భయంకర మహాజలధిలో మొసళ్ళు ఉన్నాయి. అవి క్షణక్షణం మానవులకు మరణహేతువైన ఆపదలను కొని తెస్తూ ఉంటాయి. అవన్నీ ప్రాణాలను హరించేవి అయినా కేవలo తాత్కాలికమైన ఆపదలని భ్రమసి జీవనయానం సాగిస్తున్నాడు మానవుడు. స్త్రీ చేతిలో కలిగే కాపురపు లంపటాలే శాశ్వతమని భావిస్తున్నాడు. అవి చిత్త చాంచల్యాన్ని కలిగించి మంచి చెడులకు బేధం తెలీకుండా చేస్తుంటాయి. అలాంటి స్థితిలో ఉన్నవారెవరూ మంచి చెడులు తెలుసుకుని సంసార సాగరాన్ని సులభంగా దాటగలేరని చెప్తున్నాడు.
చ.3. నెలవై వుబ్బుసగ్గులే నిచ్చలుఁబోటునుఁ బాటు
బలువైన యాశే బడబాగ్ని
యెలమి శ్రీవేంకటేశుహితులకే కాల్నడ
తలఁచి యితరులెల్ల దాఁటలే రెవ్వరును
ఈ సంసార సాగరంలో ఉన్న హెచ్చు తగ్గులు నిరంతరం మనకు జలనిధిలో ఆటుపోట్లవలె తప్పవు కదా! మనకు ఒక్కో సమయంలో కోరరాని కోర్కెలు కలిగించేవి బడబాగ్నులు. ఇంత భయంకరమైన సంసార జధి మాత్రం శ్రీవేంకటేశ్వరుని నమ్మి కొలిచే వారికి మాత్రమే దాటగలరు వారికి మాత్రమే పాదములు కూడా మునగని చిన్న గుంట రీతిగా తోస్తుంది, అన్యులు దాటగలేనిది. అంటే భగవంతుని త్రికరణశుద్ధిగా నమ్మినవారికి మహోగ్రజలనిధిని సైతం అంత చిన్న గుంటతో సమానంగా భావించగలుగుతారని అర్ధంతో చెప్పాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: తరగు మొరగు = హెచ్చు తగ్గులు అని అర్ధం, కానీ జరామరణాలు అనే అర్ధంతో వాడినట్లు తోస్తున్నది; కరళ్ళు = అలలు; తండుముండు = తొట్రుపాటు, తడబడు, దుందుడుకుగా ముందు వెనుక అలోచించక చేసే పనులు; మకరము = మొసలి; లంపటము = బంధనము, శ్రమ; కై = చెయ్యి (తమిళం); చాపలపు = అస్థిరపు; దాపుదండ = తోడునీడ; ఉబ్బుసగ్గులు = హెచ్చుతగ్గులు; బడబాగ్ని = నీటిలో పుట్టు అగ్ని; కాల్నడ = కాలినడక.
విశేషము: ఇందులో అన్నమయ్య “కాల్నడ” అని ఒక గొప్ప ప్రయోగం చేశాడు. భాస్కర శతకంలో ఒక పద్యంలో “రాజకుమారుడైన రఘురాముడు కాల్నడ గాయ లాకులున్ భోజనమై తగన్వినికి బోయి చరింపడె మున్ను భాస్కరా!” అన్నాడు. అంటే శ్రీరాముడు వనవాసం చేస్తూ కాయలు, ఆకులను ఆహారంగా చేసుకుని పాదచారియై తిరుగలేదా!. కాల్నడ అంటే కాలినడకన తిరిగే పాదచారి అని అర్ధం. అలాగే శ్రీవేంకటేశ్వరుని నమ్మిన వానికి ఈ భయంకరమైన జలనిధి కాలినడకన దాటగలిగేది అని చెప్పడం అక్కడ కవి సమయం అని నా భావన.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 16

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

ఓ దేవ దేవా! నీ లీలలు మాకు ఎప్పటికీ కొత్తగానే అనిపిస్తాయి. మాలాంటి సామాన్యులకు నీ మాయలు అర్ధం కానే కావు. పరమాత్మ గురించి తెలుసుకోవడం అంత సులభం కాదు, కేవలం ఆయన గుణాలను కీర్తించటం తప్ప మనం ఏం చెయ్యలేమని అన్నమయ్యకు అర్థం అయ్యింది. ఆ విషయాన్నే చెప్తున్నాడు. మనకు రుక్మాంగద, ధర్మాంగద, హరిశ్చంద్రుడు, గజేంద్రమోక్ష గాధలను ప్రస్తావిస్తూ శ్రీ మహావిష్ణువు గొప్పదనాన్ని చాటుతున్నాడు.` ఆ గాధల ద్వారా పరంధాముని కరుణ “ధర్మం చర – సత్యం వద” అని భావించి జీవించే సత్యవాక్పరిపాలకులమీద, ధర్మాన్నే కాంక్షించే వారిమీద ఏవిధంగా ప్రసరిస్తుందో మనమూ తెలుసుకొందాం. ఆ బాటలో నడిచి జీవితాన్ని సుఖమయం చేసుకుందాం.
నారాయణా అంటే సకల చరాచర వస్తువులకు లోపల బయట వ్యాపించి వాటికి ఆధారమైన స్వామిని కీర్తించడం. అంటే ఆయన లోపల మరియూ బయట సర్వత్రా వ్యాపించి ఉంటాడని. “అయణ” అనే శబ్దం ద్వారా ఆయన అన్ని గుణములు కల్గి, చేయిచాస్తే చాలు భక్తకోటికి సులభంగా అందేట్టు ఉంటాడు కాబట్టి ఆయనకు సౌలబ్యాది గుణాలు అన్నీ ఉంటాయి. లోపల ఉంటాడు కాబట్టి దగ్గరగా ఉంటాడు, పైన కూదా ఉంటాడు కనక అయన పరుడు. అందుచే పరత్వం సౌలభ్యం లాంటి సుగుణాలు కల్గినవాడు. జ్ఞానులు కూడా ఈ నారములలోని వారేకనుక జ్ఞానం కల్గి ఉంటారు. కానీ మనకు అంత జ్ఞానం సిద్ధించేదెలా? ఆయనలో పరత్వం ఉంది, సౌశీల్యం ఉంది, వీటన్నిటినీ తనవనుకునే స్వామిత్వం ఉంది, వీటి యోగ్యత సకల చరాచర వస్తువులకు లోపల బయట వ్యాపించి వాటికి ఆధారమైన వాడిని మనం నారాయణ అంటాం. లోపల ఉంటాడు కాబట్టి దగ్గరగా ఉంటాడు, పైన కూడా ఉంటాడు కనక అయన పరుడు. పరత్వం సౌలభ్య గుణాలు కల్గినవాడు. జ్ఞానులు కూడా ఈ నారములలోని వారేకనుక తాను జ్ఞానం కల్గి ఉంటారు. మరి మనలాంటి అజ్ఞానులకు దారి ఏది? ఆయనలో పరత్వం ఉంది, సౌశీల్యం ఉంది, వీటన్నిటినీ తనవనుకునే స్వామిత్వం, సర్వజ్ఞత్వం, పూర్ణత్వం అన్నీ కలగలపి శ్రీలనిచ్చే శ్రీనివాసుడు ఆయన.
కీర్తన:
పల్లవి: నాటికి నాడు గొత్త నేటికి నేడు గొత్త
నాటకపు దైవమవు నమో నమో!

చ.1 సిరుల రుక్మాంగదు చేతి కత్తిధార దొల్లి
వరుస ధర్మాంగదుపై వనమాలాయ
హరినీ కృప కలిమి నట్లనే అరులచే
కరి ఖడ్గ ధార నాకు గలువ దండాయ || నాటికి ||

చ.2. మునుప హరిశ్చంద్రు మొనకత్తిధార దొల్లి
పొనిగి చంద్రమతికి బూవు దండాయ
వనజాక్ష నీ కృపను వరశత్రులెత్తినట్టి
ఘన ఖడ్గధార నాకు గస్తూరి వాటాయ || నాటికి ||

చ.3. చలపట్టి కరిరాజు శరణంటే విచ్చేసి
కలుషము బెడబాపి కాచినట్టు
అలర శ్రీవేంకటేశ ఆపదలిన్నియు బాపి
యిల నన్ను గాచినది యెన్న గతలాయ || నాటికి ||
(రాగం శంకరాభరణం; ఆ.సం. సం.2; 115వ రేకు; కీ.సం.85)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: నాటికి నాడు గొత్త నేటికి నేడు గొత్త
నాటకపు దైవమవు నమో నమో!
ఓ దేవదేవా! నీవు నాటకాల దేవుడివి, జగన్నాటక సూత్రధారివి, నీ లీలలు కనుగొనడం చాలా క్లిష్టతరం. అవి ఏనాటికి ఆనాడు కొత్తే! నిన్నటికి నిన్న కొత్త. ఈ నాటికి ఈ నాడు కొత్త. నమో నమో (నమస్కారం చేస్తూ పలికేమాట. నమోనమః అనడం) దేవాతి దేవా! పరంధామా! నిత్య నూతనంగా సాక్షాత్కరిస్తూ ఉంటాయి నాకు నీ లీలలు అంటున్నాడు అన్నమయ్య.
చ.1 సిరుల రుక్మాంగదు చేతి కత్తిధార దొల్లి
వరుస ధర్మాంగదుపై వనమాలాయ
హరినీ కృప కలిమి నట్లనే అరులచే
కరి ఖడ్గ ధార నాకు గలువ దండాయ
నీ భక్తుడైన రుక్మాంగద మహారాజు తన కర్తవ్య పాలనలో తన స్వంత కుమారుడైన ధర్మాంగదుని, ధర్మనిరతుడై శిరఛ్చేధానికి సిద్ధపడ్డాడు. ఆ భక్తుని ధర్మదీక్షకు మెచ్చి నీవు ఆ కత్తిధారను ఒక తులసిమాలగా మార్చివేశావు. ఆ విధంగా నీ కృప పొందిన నేను నీ కరఖడ్గధార నాకు కలువదండగా మారితీరుతుంది అని తన నమ్మికను భగవంతుని యెదుట నివేదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.
చ.2. మునుప హరిశ్చంద్రు మొనకత్తిధార దొల్లి
పొనిగి చంద్రమతికి బూవు దండాయ
వనజాక్ష నీ కృపను వరశత్రులెత్తినట్టి
ఘన ఖడ్గధార నాకు గస్తూరి వాటాయ
సత్య సంధత వల్ల కలిగే లాభమూ, ఎన్ని కష్టములు వచ్చిననూ తొణకని బెణకని సత్యవాక్పరిపాలకుడైన హరిశ్చంద్రుని కధ గురించి చెప్తున్నాడు అన్నమయ్య. సుతుడు మరణించినా, భార్యతల తనే స్వయంగా నరకవలసిన సందర్భం వచ్చినా వెనుకాడని ధీరుడు హరిశ్చంద్రుడు. హే! భగవాన్! సత్యదీక్షకు మెచ్చి ఎత్తిన కత్తిధారను పూదండవలె మారిపోయేట్టు చేశావు. వనజాక్షా! నీ కరుణ ఉంటే చాలదా! శతృవుల కరవాలాలు సైతం నాకు కస్తూరి పూతలవుతాయి అనే “సంపూర్ణశరణాగతి” తత్త్వాన్ని మనకు ప్రభోదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.
చ.3. చలపట్టి కరిరాజు శరణంటే విచ్చేసి
కలుషము బెడబాపి కాచినట్టు
అలర శ్రీవేంకటేశ ఆపదలిన్నియు బాపి
యిల నన్ను గాచినది యెన్న గతలాయ
గజేంద్ర మోక్షం గురించి చెప్తూ “నీవు తప్ప వేరే గతిలేదు రక్షించు” అని కోరగా నీవు హడావుడిగా వచ్చి మొసలిని చక్రంచే దునిమి ఏనుగును రక్షించలేదా? ఆవిధంగా కరిరాజ వరదుడవు గాలేదా? ఆ విధంగా.. శ్రీవేంకటేశ్వరా! నన్ను నీవు గాచినది సైతమూ ఈ యిలలో కధలుగా నిలిచిపోతాయి రక్షించు స్వామీ! కాపాడు మోక్షమివ్వు అని వేడుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధములు : నాటకపు దేవుడు = జగన్నాటక సూత్రధారి; నాడు = నిన్న, నేడు = ఈరోజు; నమో = వందనములు, నమస్కారములు; ఖడ్గధార = పదునైన కత్తియొక్క అంచు; వనమాల = తులసి దండ; మొనకత్తిధార = వాడియైన కత్తి మొన; వనజాక్ష = పద్మముల వంటి కన్నులు గలవాడు; కస్తూరి వాటు = కస్తూరి పూత లేక అచ్చు; చలపట్టి = కోపగించి; కలుషము = పాపము; అలరిన = వికశించిన; బాపి = పోగొట్టి; గాచు = రక్షించు; కతలాయ = కధలు గాధలుగా మారినవి.
విశేషాంశములు:
విశ్వామిత్రుడు ఇంద్ర సభలో “ఈ లోకములో సత్య నిష్ఠ వీడని వారు ఎవ్వరైనా ఉన్నారా?” అనే విషయం నిరూపించదలచగా, షట్చక్రవర్తులలో ఒకరైన హరిశ్చంద్రుడు అనేక బాధలను పడినా సత్యదీక్ష వీడడు. చివరలో విశ్వామిత్రుడు సృష్టించిన దొంగలు సొమ్ములపహరించి చంద్రమతిపై పడవేసి మాయమగుదురు. దొంగలను వెంబడించు రాజభటులు ఆమెనే దొంగగా, హంతుకురాలిగా భావించి రాజు వద్దకు కొనిపోగా, ఆమెను దోషిగా నిర్ధాకరించి శిరచ్చేదము శిక్షగా విధించును. ఆమెను వధించు బాధ్యత కాటికాపరి కావున హరిశ్చంద్రున వద్దకు కొనితెత్తురు. ఆమెను రాజాజ్ఞ ప్రకారము పధించబోవగా, విశ్వామిత్రుడు వచ్చి ప్రలోభ పెట్టును. కానీ, స్ధిరచిత్తుడైన హరిశ్చంద్రుడు చంద్రమతిని వధింపబోవగా, పార్వతీ పరమేశ్వరులు ప్రతక్ష్యమై హరిశ్చంద్రుని సత్యసంధతకు ప్రసన్నులగుదురు. విశ్వామిత్రుడు ఇది హరిశ్చంద్రుని సత్యసంధతను లోకులకు ఎరిగించుటకు పరీక్షించితినని పలికి తన తపఃఫలమును హరిశ్చంద్రునికి ధారపోయును.
ఇక్కడి విశేషం ఏమిటంటే చివరలో పార్వతీపరమేశ్వరులు ప్రత్యక్షమై హరిశ్చంద్రునికి సత్యసంధత కొనియాడడం జరిగింది. అన్నమయ్య ఈ గాధను శ్రీవేంకటేశ్వరుని పరంగా చెప్పడం “శివకేశవులకు బేధమే లేదు” అని చెప్పడంగా భావించ వచ్చు. శివాయ విష్ణురూపాయ శివరూపాయ విష్ణవే శివస్య హృదయం విష్ణుః విష్ణోశ్చ హృదయగ్o శివః|| శివ కేశవుల అభేదాన్ని ఈ శ్లోకం తెలుపుతున్నట్లే అన్నమయ్య మనకు శ్రీవేంకటేశ్వరునికి పరమశివునికి బేధంలేదని భక్తకోటికి తెలియజేస్తున్నాడు.
-o0o-

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 14, 15

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య.

అన్నమయ్య ఎన్నో కీర్తనలలో దశావతార వర్ణన బహు చిత్ర విచిత్రంగా చేశాడు. ఈ క్రింది కీర్తనలో పదిరూపులై పలు పలు విధములుగా ధర్మాన్ని రక్షించావు అలాంటి నీకు మమ్ము రక్షించడం కష్టమా! చెప్పు పరంధామా అంటూ దశావతారాలను స్తుతిస్తున్నాడు అన్నమయ్య. చేసిన వర్ణన చేయకుండా కొత్త కొత్త రీతులలో దశావతార వర్ణన చేయడం అన్నమయ్య కే సాధ్యం.
కీర్తన:
పల్లవి: ఇట్టె మమ్ము రక్షించుట ఏమి దొడ్డ నీకు నేడు
బట్ట బాయిటనే నీవు పదిరూపులైతివి
చ.1. చదువుల చిక్కు దిద్ది చక్కగ జేసితివి
మొదలు గుంగిన కొండ మోచి యెత్తితి
పొదిగి చేపట్టి తెచ్చి భూమి వుద్ధరించితివి
అదనున బ్రహ్లాదునట్టె మన్నించితివి || ఇట్టె మమ్ము ||
చ.2. అడుగులు మూటనే అఖిలము గొలచితి
బడిబడినే రాచపగ నీగితి
బెడిదపు లంక విభీషణు నేలించితివి
అడరి పాండవుల దిక్కై నిలిచితివి || ఇట్టె మమ్ము ||
చ.3. త్రిపుర కాంతల గుట్టు ధీర బోధించితివి
వుపమ గలికి రూపై ఉన్నాడవు
ఇపుడు శ్రీవేంకటేశ ఏలితివి లోకాలెల్ల
యెపుడు మానుతులకు నిరవైతివి || ఇట్టె మమ్ము ||
(ఆ.సం. సం.2-198వ రేకు. కీ.సం.503)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఇట్టె మమ్ము రక్షించుట ఏమి దొడ్డ నీకు నేడు
బట్ట బాయిటనే నీవు పదిరూపులైతివి
స్వామీ! మమ్ము రక్షించడం నీకు ఏమీ గొప్ప సమస్య కానే కాదు. ఆనాడు అంతమంది రాక్షసులు ఉన్నప్పుడు వారిని దునిమి బాహాటంగానే దుష్ట శిక్షణ, శిష్ట రక్షణ గావిం చి మమ్ము రక్షించావు గదా! ఈ కలియుగంలో కూడా మా దీనాలాపాలు విని మమ్ము రక్షించేందుకే గదా శ్రీవేంకటేశ్వరుని రూపు దాల్చావు అంటూ ప్రార్ధించడం ఈ పల్లవిలోని సారాంశం.
చ.1. చదువుల చిక్కు దిద్ది చక్కగ జేసితివి
మొదలు గుంగిన కొండ మోచి యెత్తితి
పొదిగి చేపట్టి తెచ్చి భూమి వుద్ధరించితివి
అదనున బ్రహ్లాదునట్టె మన్నించితివి
ఆనాడు చదువుల చక్కదిద్దితివి అనగా వేదాలను అపహరించిన సోమకుని మత్స్యావతారం ఎత్తి సంహరించి, వేదాలను, మమ్ము రక్షించావు గదా! తర్వాత కూర్మావతారం ధరించి మందర పర్వతాన్ని ఎత్తి నీ మూపుపై మోసి, క్షీర సాగర మధనానికి సహాయపడ్డావు కదా! భూమిని పొదివి చేపట్టి వరాహావతారంలో మమ్ము కాపాడి ఉద్ధరించినది నీవే కదా! అదను చూసి నరసింహావతారంలో ప్రహ్లాదుని రక్షించావు కదా.. అంటూ ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.
చ.2. అడుగులు మూటనే అఖిలము గొలచితి
బడిబడినే రాచపగ నీగితి
బెడిదపు లంక విభీషణు నేలించితివి
అడరి పాండవుల దిక్కై నిలిచితివి
వామనావతారంలో మూడే మూడు అడుగులతో ఈ త్రిభువనలాను గొలిచితివి. పరశురామావతారంలో రాజులపై నీ పగను వారిని సంహరించి చెల్లించుకొన్నావు. రామావతారంలో గొప్ప లంకాద్వీపాన్ని విభీషణుకిచ్చి ఆయనచే పాలింపజేశావు. నీవు పూనుకొని నిలబడి శ్రీకృష్ణావతారంలో పాండవులకు అండగా నిలిచి కురుక్షేత్ర మహా సంగ్రామంలో దుష్టశిక్షణ గావించావు.
చ.3. త్రిపుర కాంతల గుట్టు ధీర బోధించితివి
వుపమ గలికి రూపై ఉన్నాడవు
ఇపుడు శ్రీవేంకటేశ ఏలితివి లోకాలెల్ల
యెపుడు మానుతులకు నిరవైతివి
పురాణ బుద్ధావతారంలో త్రిపురాసురుల భార్యల మానమపహరించావు. పోల్చలేనటువంటి కల్క్యావతారం రూపు ధరించావు. ఇపుడు అఖిల లోకాలకూ శ్రీవేంకటేశ్వరునిగా ఏలుతున్నావు. ఇపుడు మా ప్రార్ధనలకు నెలవై ఉన్నావు. ఇన్ని సత్కార్యాలు అసాధ్యాలు సాధించిన నీవు మమ్ము రక్షించి కాపాడలేవా! స్వామీ! చెప్పండి అంటూ ముగిస్తాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధములు : దొడ్డ = గొప్ప; బట్టబాయిట = బట్టబయట, బాహాటంగా; మోచి ఎత్తు = వీపుపై మోసి ఎత్తుట; అడుగులు మూట = మూడు అడుగులతో; బడిబడి = వెంట వెంటనే; బెడిదపు = గొప్ప; అడరి = పూనుకొని; నుతులు = ప్రార్ధనలు; ఇరవు = స్థానము, నెలవు.
విశేషాంశములు: ఒకసారి త్రిపురకాంతలు తమతమ భర్తల ఆయుష్షు పెంపుకై పూజలు, నోములు నోచడం కోసం వెళ్తూ ఉండగా దారిలో విష్ణుమూర్తి బుద్ధావతారములో (పౌరాణిక బుద్ధుడు) వారికి దిగంబరుడిగా దర్శనమిచ్చాడు.కామపీడితులైన త్రిపురకాంతలు ఆ విరహం తట్టుకొనలేక ఆయన్ను గట్టిగా కౌగలించుకొన్నారు. పరపురుష స్పర్శ కలిగినందున వారికి మానభంగము అయింది.

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 15

ఆత్మ జ్ఞానము అంటే తనను తాను తెలుసుకోవడమే! ఆదిలోనే జగత్తును గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటే కుదరదు. అది దేహిని చూసి వెక్కిరిస్తుంది. నిన్ను నీవు తెలుసుకో మొదట అంటుంది. మనస్సు యొక్క ఫలితమే ప్రపంచం. ముందు ఆ మనస్సుని తెలుసుకొని ఆ తర్వాత జగత్తును చూడవచ్చు. అప్పుడే అది ఆత్మ కంటే అన్యంగానూ భిన్నంగానూ లేదని తెలుసుకోగలుగుతాము. మనలను మనం సంపూర్తిగా తెలుసుకోవడమే అసలైన జ్ఞానము. మన మనస్సు ద్వారానే మనం పరమాత్మ స్వరూపమని తెలుసుకొని తద్వారా తన్ను తాను తెలుసుకోవటమే పరమ ధర్మం అని ప్రభోదిస్తున్నాడు అన్నమయ్య. అయితే అది తెలియడానికి, ఆత్మసాక్షాత్కారానికి మళ్ళీ ఆ శ్రీహరే దిక్కు మనకు. ఆయనే మనకు సమయం వచ్చినప్పుడు, కర్మ పరిపక్వమైనప్పుడు ప్రతిమానవుడూ తన్ను తాను తెలుసుకునేట్టు చేస్తాడు. ఆ విషయాన్ని “తెలియుట ఎన్నడు దేహి తనంతట” అన్న చక్కని ఆధ్యాత్మిక కీర్తనలో తెలియజేస్తున్నాడు.

కీర్తన:
పల్లవి: తెలియుట యెన్నడు దేహి తనంతట
తెలియగ హరినీ దిక్కే కలది

చ.1. రాపుగ రేపేమూత్రపురీషంబులు
ఆపైనాకటి యలమటలు
కైపుగ నింతట గామ వికారము
మాపు నిద్దురల ముంపులె గలది. ||తెలియుట||

చ.2. కొన్నాళ్ళు బాల్యము కొన్నాళ్ళు కౌమార
మన్నిట గొన్నాళ్ళు యౌవనము
పన్నిన ముదిమియు బైపై గొన్నాళ్ళు
వున్నతి నంతట నుడుగుట గలది ||తెలియుట||

చ.3. జంతువులకు యీ సరవులు నీవే
పొంతల గల్పించి పొదిపితివి
యింతట శ్రీవేంకటేశ్వర నీ కృప
చింతించి కావవే చేకొని నన్ను ||తెలియుట||
(రాగం బౌళి; ఆ.సం. సం.4; 312వ రేకు; కీ.సం.70)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: తెలియుట యెన్నడు దేహి తనంతట
తెలియగ హరినీ దిక్కే కలది
ఈ దేహం అశాశ్వతమనీ ఎప్పుడొ ఒకనాడు ఈ తోలు సంచిని వదిలి వెళ్ళిపోవాలని, ఆత్మ జ్ఞానాన్ని…భగవంతుని గురించి తెలుసుకోవాలి అనే జ్ఞానం ఈ దేహికి ఎన్నటికీ తనంత తనకుగా తెలియనే తెలియదు. శ్రీహరే దిక్కని నమ్మి.. ఆ స్వామి శరణు జొచ్చితేనే ఆజ్ఞనం కలుగుతుందని ప్రగాఢ విశ్వాసంతో అన్నమయ్య ఎలుగెత్తి చాటుతున్నాడు.. ఆధ్యత్మికా వీచికలు విశ్వమంతటా విరజిమ్ముతున్నాడు.
చ.1. రాపుగ రేపేమూత్రపురీషంబులు
ఆపైనాకటి యలమటలు
కైపుగ నింతట గామ వికారము
మాపు నిద్దురల ముంపులె గలది.
ఈ దేహం ధరించి సాధించినదేమిటనే విషయం తెలియజేస్తున్నాడు. ఆగకుండా ఒరిపిడిని కలిగించే మలమూత్ర విసర్జన, ఆకలి దప్పుల ఆవేదనా పరంపర, పరవశత్వం కలిగించే కామ వికారాలు, రాత్రి కాగానే మైమరపించే నిద్ర. ఇవే మనము దేహాన్ని ధరించి పొందుతున్న భోగం ఇదే. పుట్టినదాదిగా గిట్టే వరకూ ఈ వరుసలోనే జీవనం సాగిపోతూ ఉంది.
చ.2. కొన్నాళ్ళు బాల్యము కొన్నాళ్ళు కౌమార
మన్నిట గొన్నాళ్ళు యౌవనము
పన్నిన ముదిమియు బైపై గొన్నాళ్ళు
వున్నతి నంతట నుడుగుట గలది
ఈ దేహంతో నడుస్తూ ఉన్నాము మనం. ఎలా? కొన్నాళ్ళు బాల్యాన్ని, కొన్నాళ్ళు కౌమారాన్ని, మరి కొన్నాళ్ళు యౌవనాన్ని ధరించి అనుభవించాము. ఆ తర్వాత ముదిమి వయసు వస్తుంది. అది కొన్నాళ్ళు చాలా బాధపెడుతుంది. ఈ యాతనలో ఉన్నతి అడుగంటి ఉన్న మతికూడా పోగొట్టుకొని కొండొకచో దైవ దూషణ కూడా ప్రారంభిస్తాము కదా! ఇక ఎప్పుడు తెలుసుకుంటాము ఆత్మ జ్ఞానాన్ని?
చ.3. జంతువులకు యీ సరవులు నీవే
పొంతల గల్పించి పొదిపితివి
యింతట శ్రీవేంకటేశ్వర నీ కృప
చింతించి కావవే చేకొని నన్ను
జంతువులకు జ్ఞానం ఉండదు. ఆహార నిద్రా భయ మైధునాధులు అనే పద్ధతులను వాటికి నీవే కల్పిస్తున్నావు, తద్వారా ఉద్ధరిస్తున్నావు కదా! స్వామీ శ్రీవేంకటేశ్వరా! నా గురించి కూడా కొంచెం అలోచించండి. ఎన్నాళ్ళీ పాడు బతుకు? నీ అనుజ్ఞ లేనిదే మాకు ఆత్మ జ్ఞానం అబ్బుతుందా? నన్ను కూడా చేరదీసి ఆత్మజ్ఞానం ప్రసాదించి కడతేర్చు స్వామీ! అని దీనంగా వేడుకుంటున్నాడు అన్నమయ్య.
ముఖ్యమైన అర్ధములు : దేహి = దేహంలో నివసించే జీవుడు; దిక్కు = శరణ్యము, గతి; రాపుగ రేపు = కఠినంగా కలిగించే ఒరిపిడులు; అలమట = ఆవేదన; కైపు = మత్తు; మంపులు = మైకము; ముదిమి = వయసుపైబడడం; ఉడుగుట = తగ్గిపోవు, నశించు; సరవు = పద్ధతి; పొదుపు = ఉద్ధరించు; చేకొని = చేపట్టి, చేరదీసి.
-o0o-