తేనెలొలుకు తెలుగు-2

రచన: తుమ్మూరి రామ్మోహనరావు

భాషలోని తియ్యదనం తెలియాలంటే కొంచెం వెనక్కి వెళ్లక తప్పదు. నగరాలు ఇంతగా అభివృద్ధి చెందని కాలంలో గ్రామీణ జీవితాల్లోకి తొంగి చూస్తే…
అప్పటి ఆటలు, పాటలు, వేడుకలు, సంబరాలు, జాతరలు, బారసాలలు, వ్రతాలు, నోములు, పెళ్లిళ్లు, పేరంటాలు అన్నీ సాహిత్యంతో ముడిపడి ఉన్నవే.
పుట్టిన దగ్గర్నుంచి పుడకల్లోకి చేర్చేదాకా అన్ని సందర్భాలను సాహిత్యమయం చేశారు మనవాళ్లు.
పుట్టిన పిల్లవాడు ఏడుస్తుంటే ఊరుకోబెట్టడానికి తల్లి
చిన్నగా రాగం తీస్తూ పాట పాడుతుంది. ఏమని. .
.
‘ఏడవకు ఏడవకు చిన్నినాయనా
ఏడిస్తె నీ కళ్ల నీలాలు గారు
నీలాలుగారితే నే చూడలేను
పాలైన గారవే బంగారుకళ్లా’ జో జో

ఆప్యాయత నిండిన అలతి పదాల్లో ఎంత సొగసున్నదో చూడండి. ఏడవకురా నాన్నా ఏడిస్తే నీ కళ్లల్లో నీళ్లు కారుతాయి. నీ కన్నీళ్లు నేను చూడగలనా అనే తల్లి మనసు ఎంత సుందరంగా పాటలో ఒదిగిందో.
ముప్పయి నలభై ఏళ్ల కిందివారు విన్నవే ఇవన్నీ. ఇంట్లో బారసాల, అదే తెలంగాణాలో ఐతే ఇరవైయొక్కటో దినం నాడు పాపనో బాబునో తొట్లెలో వేసి పేరంటాళ్లందరూ తలా ఒక లాలి పాటగాని, జోలపాటగాని పాడటం ఆనవాయితీ. వాటిల్లో

జో అచ్యుతానంద జోజో ముకుందా
లాలి పరమానంద రామ గోవిందా బాగా ప్రసిద్ధి వహించింది.

అలాగే ఇంకాస్త పెద్దైన తరువాత పిల్లవాడికి ఉగ్గు తినిపిస్తూనో, ఏడిచే పిల్లణ్ని ఓదారుస్తూనో ఆరు బయట వెన్నెల్లోకి వెళ్లి

చందమామ రావె జాబిల్లి రావె
కొండెక్కి రావె గోగు పూలుతేవె అంటూ సముదాయించేవారు.

అప్పుడప్పడే నిలబడే పిల్లల్ని అమ్మమ్మనో నానమ్మనో ఆడిస్తూ
తారంగం తారంగం
తాండవకృష్ణా తారంగం
వేణూనాథా తారంగం
వేంకటరమణా తారంగం అని

అరచెయ్యి తిప్పుతూ పాడుతూంటే వాళ్లూ అలాగే తిప్పటం చూసి మురిసిపోయే సన్నివేశాలు ఇప్పుడు అరుదయ్యాయి. ఎందుకంటే ఒకప్పుడు సమిష్టి కుటుంబం ఉండేది. ఇంట్లో ఒకరో ఇద్దరో పెద్ద వయసు వాళ్లు, అలాగే నడీడు వాళ్లు, పడుచు జంటలు, అమ్మాయిలు , అబ్బాయిలు, చిన్న పిల్లలు అందరూ కలిసి ఉండటంతో సందడి ఉండేది, సరదాలుండేవి. వంటలూ, వార్పులూ, వడ్డనలూ, ఉప్పునీళ్ల మోత, మంచినీళ్ల మోత ఇలాంటివన్నీ ఇప్పుడు కనిపించే అవకాశం లేదు. భార్యా భర్తలు ఉద్యోగాలకు, చిన్న పిల్లలుంటే బేబీ కేర్ సెంటర్లకు, పెద్దపిల్లలయితే స్కూళ్లకు, ముసలి వాళ్లు అయితే పల్లెటూళ్లల్లోనో, వృద్ధాశ్రమాల్లోనో ఉండేసరికి ఈ అచ్చట్లూ ముచ్చట్లూ కనుమరుగవుతున్నాయి. ఇది గమనించాల్సిన విషయం.

భాష తీయదనం తెలియాలంటే ఆడవాళ్లు కాని మగవాళ్లు కాని ముచ్చట్లు పెట్టుకునేప్పుడు గమనించాలి. సందర్భానికి తగిన హావభావాలు, ఆనందాశ్చార్యాలు మాటల్లో కలగలిసి ఒక అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. వెనకటి వాళ్లయితే మాటల్లో జాతీయాలు నుడికారాలు అలవోకగా పొదిగి మాట్లాడేవారు. అవి సహజసుందరాలు.
“ఏమో వొదినా. ఈయన కాలికి బలపం కట్టుకుని తిరుగుతున్నారు పిల్లదాని సంబంధం కోసం. చెప్పులరిగేట్టు తిరిగినా ఒక్క సంబంధమూ కలిసిరావడంలేదు. అంగట్లో అన్నీ ఉన్నా అల్లుని నోట్లో శని అన్నట్టు. ఏం చెయ్యడమో దిక్కుతోచడం లేదు.

అవునమ్మా నువ్వన్నది నిజమే. అయినా దేనికైనా కాలం కలిసి రావాలి. కల్యాణం వచ్చినా కక్కు వచ్చినా ఆగదన్నట్టు పెళ్లి ఘడియ వచ్చిందంటే అన్నీ వాటంతటవే జరిగి పోతాయి. “

“అబ్బో మా మనవలు వస్తే ఇల్లు పీకి పందిరి వేస్తారు”

“వాడొస్తే కొంప కొల్లేరే”

“వాళ్లాయన నోరు మెదపరు. అది ఏం చెబితే దానికి గంగిరెద్దులా తలూపుతారు. ”

ఒకప్పటి నవలలు చదివినా, పాత తెలుగు సినిమాలు చూసినా జీవద్భాషయైన తెలుగు సోయగం కనిపిస్తుంది.
కవులైనా రచయితలైనా సహజమైన సన్నివేశాలను తమ రచనల్లో పొందు పరిచినప్పుడు అవి అందించే ఆనందం అంతా ఇంతా కాదు.

గోప బాలకులు చల్దులారగించే సన్నివేశాన్ని పోతన్న సీస పద్యంలో చిత్రీకరించిన విధానాన్ని చిత్తగించండి.

సీ. మాటిమాటికి వేలు మడిచి యూరించుచు
యూరుగాయలు దినుచుండునొక్క
డొకని కంచములోని దొకడు చయ్యన మింగి
చూడులేదని నోరు చూపు నొక్క
డేగు రార్గుర చట్టు లెలమి బన్నిద మాడి
కూర్కొని కూర్కొని కుడుచు నొక్క
డిన్నియు దగబంచి యిడుట నెచ్చెలితన
మనుచు బంతెన గుండులాడు నొకడు

ఆ. కృష్ణు జూడు మనుచు గికురించి పరు మ్రోలి
మేలి భక్ష్య రాశి మెసగు నొకడు
నవ్వు నొకడు సఖుల నవ్వించు నొక్కడు
ముచ్చటాడు నొకడు మురియి నొకడు

ఎంత అందమైన సన్నివేశం. ఎంత రమ్యమైన వర్ణన.
నలుగురు పిల్లలు చేరితేనే సందడి. అలాంటిది కలిసి తింటే రకరకాల మనస్తత్త్వాలు కలిగిన గోప బాలకుల ఆకతాయితనం ఎలా ఉంటుందో సహజ సుందరంగా రచించారు. చదువుతుంటే మన బాల్యాలు మనకు గుర్తు రావటం ఖాయం. ఈ పద్యానికి ప్రత్యేకంగా వివరణ అవసరం లేదనుకుంటున్నా. వచ్చే నెల మరిన్ని కబుర్లు చెప్పుకుందాం.

తేనెలొలుకు తెలుగు-1

రచన: తుమ్మూరి రామ్మోహనరావు

మాలిక పాఠకులకు నమస్సులు.

తేనె కడలి తెలుగు మాట
పూల పడవ తెలుగు పాట
వెన్నెలగని వెలుగు బాట
వెన్న పూస తెలుగు భాష

నన్నయాది కవులచేత వన్నెతీర్చబడిన భాష
అన్నమయ్య పదములతో అందగించబడిన భాష
కన్నడభూరమణునిచే సన్నుతించబడిన భాష
దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స ఎన్నబడిన భాష

త్యాగరాజు కీర్తనలతొ రాగమయిన యోగభాష
రామదాసు భజనలలో రంగరింపబడిన భాష
పద్యమందు గద్యమందు హృద్యముగా నిముడు భాష
చోద్యమొప్ప గేయములో జయమునొందె జనులభాష

అని మన తేనెలొలుకు తెలుగు గురించి ఒక గేయం రాసానెప్పుడో. సుందరై తెలుంగు అన్నాడు మన పొరుగు అరవకవి సుబ్రహ్మణ్య భారతి. తెలుగు భాష ఇతిహాసాలు, కావ్యాలు, ప్రబంధాలు, కీర్తనలు, భజనలు, గేయాలు, హరికథలు, బుర్రకథలు, శతకాలు, సామెతలు, కథలు, నవలలు, నాటకాలు, జోలపాటలు, లాలిపాటలు, గొబ్బిపాటలు, బతుకమ్మ పాటలు, జానపద గేయాలు, ఉద్యమగీతాలు, సినిమాపాటలు -ఇలా విస్తృతమైన సాహిత్య సంపదగా విలసిల్లింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా తెలుగు తెలిసిన వారు, తెలుగు మాట్లాడేవాళ్లు కోట్లది మంది ఉన్నారు. ప్రపంచభాషల్లో వినసొంపుగా ఉండే భాష ఇటలీ భాషనట. మన తెలుగు కూడా విన సొంపుగా ఉంటుందని ‘ఇటాలియన్ ఆఫ్ ద ఈస్ట్’ అన్నారు.

ఇంత గొప్ప భాష అంతరించి పోతుందేమోనని ఇటీవల అందరికీ భయం పట్టుకుంది. ఆంగ్లేయుల పుణ్యమా అని మన దేశంలో మాతృభాష కంటే కూడా ఆంగ్ల భాష మీద మోజు పెరిగింది. దాంతో అన్నీ ఇంగ్లీషు మీడియం పాఠశాలలైపోయాయి. తెలుగు భాష మీద చిన్న చూపు మొదలైంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో మనం చూస్తూ ఊరుకుందామా -మన పిల్లలకు మన తెలుగు భాష గొప్పదనం గూర్చి తెలియజెప్పుకుందామా. నాకు తెలుసు మీ అందరికీ లోలోపల ఆ బాధ రగులుతున్నదని. మన పిల్లలు మన తెలుగులో స్వచ్ఛంగా, స్పష్టంగా మాట్లాడలేక పోవటం చూచి గుండె తరుక్కు పోతుందని. అందుకే మన పిల్లలకు మన తెలుగును పరిచయం చేసుకుందాం. మన పద్యాలు నేర్పిద్దాం. మన పాటలు పాడిద్దాం. మన కవులను పరిచయం చేద్దాం. మన కథలు చదివిద్దాం. అందుకు నెల నెలా మన పిల్లలు సులభంగా తెలుగు భాషను నేర్చుకునే విధంగా తెలుగు ముచ్చట్లు చెప్పుకుందాం.

మా బాపు అంటే మా నాన్న తెలుగు పండితులు. నా చిన్నతనంలో అంటే నా అయిదేళ్ల వయస్సులో నేను మా బాపుతో బడికి వెళ్లే వాడిని. ఆయన నన్ను మేజాబల్ల అంటే టేబుల్ మీద కూచోబెట్టి పిల్లలకు పాఠాలు చెప్పేవారు. అప్పటికి నాకింకా భాషంటే ఏమిటో తెలియక పోయినా ఆయన చదివే పద్యాలు చెవులకింపుగా ఉండేవి. ఆయన పద్యాన్ని రాగయుక్తంగా ఒకసారి, పద విభజన చేసి మరొక సారి, అర్థం వివరించడం మూడో సారి చేయటంతో ఒకే పద్యం మూడుసార్లు వినడంతో పద్యం పరిచయమైనదిగా అనిపించేది. అసలు తెలుగు భాష సొగసంతా పద్యంలోనే ఉందంటాను నేను.

ఉదాహరణకు భాగవతంలో ఒక చిన్న పద్యం తీసుకుందాం. కృష్ణుడు రేపల్లెలో, నందుని ఇంట, యశోదమ్మ ఒడిలో పెరిగాడన్న సంగతి మనకు తెలిసిందే. చిలిపి కృష్ణుడు యశోదమ్మ కన్నుగప్పి గోపికల ఇండ్లకు వెళ్లి నానా ఆగడాలు చేసి ఏమీ ఎరుగని వాడిలా మళ్లీ యశోద దగ్గరకు చేరేవాడు.
ఆ కన్నయ్య ఆగడాలు భరించలేక గోపికలందరూ యశోదమ్మ దగ్గరకు వచ్చి తమ గోడు వెళ్లబోసుకునే సందర్భంలో ఓ చిన్న కంద పద్యం రాశారు భాగవతం తెలుగులో రాసిన పోతన. ఆ పద్యం చూడండి.

కం. ఓయమ్మ నీ కుమారుడు
మా యిండ్లను పాలు పెరుగు మననీడమ్మా
పోయెదమెక్కడి కైనను
మాయన్నల సురభులాన మంజులవాణీ

ఈ పద్యాన్ని మా బాపు ముందుగా చక్కగా గోపికలందరూ మొరపెడుతున్నట్లుగా రాగయుక్తంగా చదివేవారు. ఆ తరువాత పద విభజనచేయడం. అంటే
ఓయమ్మ-ఓయమ్మా, ఓ యశోదమ్మా
నీ కుమారుడు-ఇదిగో నీ కొడుకు ఈ చిన్నికృష్ణుడు
మా యిండ్లను-మా ఇళ్లల్లో, పాలు పెరుగు-పాలూ పెరుగూ,
మననీడమ్మా-ఉండనీయటంలేదమ్మా, దక్కనీయటం లేదమ్మా,
పోయెద మెక్కడికైనను-మేము ఎక్కడికైనా పోతాము,
మాయన్నల-మా అన్నగారల, సురభులాన
ఆవుల మీద ఒట్టు-మంజులవాణీ-మంజుల-మృదువుగా ,
వాణీ-మాటలాడే ఓ యశోదమ్మా

ఇక మూడోసారి పద్యం మళ్లీ చదివి భావం చెప్పేవారు.

ఓ యశోదమ్మతల్లీ, నీ కొడుకు మా ఇళ్లల్లో దూరి చాటుమాటుగా పాలూ పెరుగూ తాగి మాకు లేకుండా చేస్తున్నాడు. ఇక మేం ఇక్కడ ఉండలేము. ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోతామమ్మా. మీ పిల్లవాడి అల్లరి మా వశం కావటం లేదు. మాఅన్నల ఆవులమీద ఒట్టు. మేం వెళ్లి పోతాం అని యశోదకు గోపికలు మొరపెట్టుకుంటారు. అని అదే పద్యం పిల్లల్లో ఒకరిని యశోదగా మరొకరిని చిన్ని కృష్ణుడుగా చూపిస్తూ హావ భావాలతో పద్యం వివరిస్తే ఇక ఆ పద్యం పిల్లల బుర్రల్లోకి దూరకుండా ఉంటుందా. వాళ్ల పెదవుల మీద ఆడకండా ఉంటుందా. ఒకసారి పద్యం ఆ వయస్సులో బుర్రకెక్కిందో ఇక జీవితాంతం మెదడును వదిలిపెట్టదు. అదీ పద్యం మహాత్మ్యం.

అయితే ఆయనలా పాఠాలు చెబుతుంటే విని ఓ రోజు ఇంట్లో ఆయనలాగే పద్యం చదివాను. ఆ పద్యమేమిటో తెలుసా.

అలవైకుంఠపురంబులో నగరులో ఆమూలసౌధంబు దా
పలమందారవనాంతరామృతసరఃప్రాంతేందుకాంతో
త్పలపర్యంకరమావినోదియగునాపన్న ప్రసన్నుండు వి
హ్వలనాగేంద్రముపాహిపాహి యన్ గుయ్యాలించి సంరంభియై.

అని అలవోకగా చదివేయటంతో ఇంటికి ఎవరు వచ్చినా నన్ను పద్యం చదివి వినిపించమనే వారు. నేను గడగడా అప్పజెప్పేవాణ్ని. అప్పటికి దాని అర్థం తెలియక పోయినా పెద్దగయిన తరువాత అర్థం చేసుకోవచ్చు. కాని నోటికి రావాలంటే మాత్రం చిన్నప్పటినుంచే అలవాటు చెయ్యాలి.