ఒద్దిరాజు అపూర్వ సోదరులు

రచన: శారదాప్రసాద్

‘ఒద్దిరాజు అపూర్వ సోదరులు’ గా ప్రసిద్ధులైన సీతారామచంద్రరావు, రాఘవరంగారావు గార్లు సంస్కృతాంధ్ర పండితులు మరియు ప్రచురణ కర్తలు. ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావుగారు ఒద్దిరాజు సోదరులలో పెద్దవాడు. ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావుగారు ఒద్దిరాజు సోదరులలో చిన్నవాడు. వీరికి సుమారు పది భాషలలో పాండిత్యం ఉంది. వీరి తల్లిదండ్రులు వెంకట రామారావు మరియు రంగనాయకమ్మలు. వీరు వరంగల్లు మండలం మానుకోట తాలూకా, ఇనుగుర్తి గ్రామ వాస్తవ్యులు. ఈ గ్రామం నుండే వీరు తెనుగు అనే పత్రికను నడిపారు. ఈ పత్రిక 1922 ఆగస్టులో 500 ప్రతులతో ఆరంభమై ఐదు సంవత్సరాలు తెలంగాణ ప్రజా చైతన్యానికి దోహదం చేసింది.
వీరు 1918లో విజ్ఞానప్రచారిణీ గ్రంథమాలను స్థాపించి విజ్ఞానదాయకమైన పుస్తకాలను ప్రచురించి తెలంగాణాలో విజ్ఞానవ్యాప్తికి తోడ్పడ్డారు. వీరు నిజాం కాలంలో తెలంగాణా ప్రాంతంలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవానికి దోహదం చేశారు. వీరు ఇంగ్లీషు, ఉర్ధూ, పారసీక, సంస్కృత భాషలు నేర్చారు. సంగీత సాహిత్యాలలో నైపుణ్యం సాధించారు. చరిత, విజ్ఞానశాస్త్రం, వైద్యం మొదలైన విషయాలను క్షుణ్ణంగా తెలుసుకున్నారు. వాటికి సంబంధించిన ఎన్నో వ్యాసాలను వ్రాశారు. తెనుగు పత్రిక మొత్తము 12 పేజీలను వీరు తమ రచనలతోనే నింపేవారు. నిజానికి వారు పరిశోధకులు, సంఘసంస్కర్తలు, రచయితలు, కవులు, విమర్శకులు, చిత్రకారులు, ప్రచురణకర్తలు, ముద్రాపకులు, సంపాదకులు, చర్మకారులు, కుట్టుపనివారు, సూట్‌ కేసులను తయారీ చేసినవారు, గృహనిర్మాతలు , వాస్తునిపుణులు, జ్యోతిష్కులు, ఆయుర్వేదం, హోమియోపతీ, అల్లోపతీలలో వైద్యులు, నూతన ఔషదాలను తయారు చేసినవారు, ఫార్మసీలను స్థాపించినవారు, శస్త్రచికిత్స జరిపినవారు. బియ్యం మిల్లు, నూనె మిల్లు, పిండిమరలు స్థాపించి నడిపినవారు. సబ్బులు, ఇంకులు, రకరకాల నూనెలు, రొట్టెలు తయారు చేసినవారు, పుస్తకాల బైండింగులు చేసినవారు, తాపీపని, వడ్రంగిపని చేసినవారు, పశువైద్యం తెలిసినవారు.
ఇన్నిరంగాలలో కృషి చేసినవారు ఇప్పటికీ లేరంటే అతిశయోక్తి కాదు. విజ్ఞాన ప్రచారిణీ గ్రంథమాల అనే ప్రచురణ సంస్థను ప్రారంభించి వందకుపైగా పుస్తకాలను ప్రచురించారు. ఒద్దిరాజు జంటకవులు రచించిన ప్రసిద్ధ కావ్యాలు కొన్ని–రుద్రమదేవి, తపోభంగం, శశ విషాణం, సౌదామినీ పరిణయం, సంధ్యారాగం, భక్తిసార చరితం, మిఠాయిచెట్టు, గ్రీకు పురాణ కథలు మొదలైనవే కాకుండా పౌఢ ప్రబంధం, నవలలు, భ్రమర, బ్రాహ్మణ సాహసము, స్త్రీ సాహసము, ప్రేమ ప్రవాహము, అవిగాక రవీంద్రుని ‘రెక్‌’ నవల అనువాదము, నౌకాభంగము, నిస్వార్ధ దరిద్రులు, నిరసనోపాఖ్యానం వంటి లఘు కావ్యాలు, నాటికలు ఇలా ఎన్నో చెప్పుకోవచ్చు. ఆశువుగా సంస్కృతంలో కవిత్వం చెప్పగల దిట్టలు వారు . వారు సంస్కృత, ద్రావిడ, ఆంధ్ర, హిందీ భాషలలో 1200 పైగా గ్రంథాలు రచించారట. ఫోటోగ్రఫీ, విద్యుత్తు చేతిపనులకు సంబంధించిన రచనలు సోదరకవుల బహుముఖ ప్రజ్ఞను చాటుతాయి. త్యాగరాజ ఉత్సవాలను జరిపేవారు. స్వయంగా వీణ, వయొలిన్‌, వేణువు నేర్చుకున్నారు. ఆయా వాయిద్యాల్ని వారే తయారు చేసుకునేవారట!ఒద్దిరాజు సోదరులు కలిసి ‘ఉపదేశ రత్నమాల, తిరుప్పల్లాండు, భక్తిసార చరిత్ర, సంస్కృత వ్యాకరణము రచించారు. వారు ‘తెనుగు’ పత్రిక నడిపే సమయంలో పత్రిక పైభాగాన ఇలా ప్రచురించేవారు.
తే. గీ. వార్తయందు జగము వర్థిల్లు తున్నది
యదియు లేనినాడ యఖిలజనులు
నంధకార మగ్నులగుదురు గావున
వార్త నిర్వహింప వలయు బతికి’

అది వారి ఔన్నత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తోంది. బహుముఖ ప్రతిభావంతులు, తెనుగు పత్రికా సంపాదకులు ఒద్దిరాజు సోదరులు తమ పత్రికలో చాలా చక్కని వ్యాసాలు రచించారు. ఆ రోజుల్లో వారు తెనుగు పత్రిక కోసం రచించిన సంపాదకీయాలలో తేట తెనుగు తీయదనం తొణికిసలాడేది. ఎక్కడా కఠిన పదాలు లేకుండా సామాన్యమైన పత్రికా పాఠకుడికి సైతం అర్థమయ్యే వచన రచన ఈ సోదరుల ప్రత్యేకత. ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావు గారు 2. 4. 1887న జన్మించి తమ 75వ సంవత్సరం 28. 1. 1956న పరమపదించారు. వారి అనుజులు ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావు గారు 4. 4. 1894న జన్మించి 17. 5. 1973న తమ ఎనభైవ యేట దివంగతులైనారు.
ఈ బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతులకు నా స్మృత్యంజలులు!

ఉష అనిరుద్ధుల ప్రేమ కథ

రచన: శారదాప్రసాద్

ఉష అనిరుద్ధుల ప్రేమ కథను నేటి యువతీయువకులు తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. పురాణాల శృంగార కథలలో ఉష అనిరుద్ధుల ప్రేమ కథ సుప్రసిద్ధం. ఈ కథ బ్రహ్మవైవర్త పురాణం శ్రీకృష్ణ జన్మ ఖండం నూట పధ్నాలుగో అధ్యాయంలో ఉంది. కథలోకి వస్తే శ్రీకృష్ణుడి మనుమడు అనిరుద్ధుడు. కృష్ణుడి కుమారుడైన ప్రద్యుమ్నుడి కుమారుడితడు. ప్రద్యుమ్నుడు సాక్షాత్తు మన్మథుడే. ఆయన కుమారుడు అందంలో తండ్రిని మించిన వాడు. ధైర్య సాహసాలు కూడా అతడి సొంతమే. ఆ రోజుల్లోనే బాణుడు అనే ఓ రాక్షసుడు ఉండేవాడు. గొప్ప శివ భక్తుడైన ఆ రాక్షసుడి కుమార్తె ఉష. ఈమెకు పార్వతీ దేవి అనుగ్రహం ఉంది. అనిరుద్ధుడికి దీటైన అందం ఈమె సొంతం. ఒక రోజున అనిరుద్ధుడు చక్కగా అలంకరించిన శయ్య మీద రాత్రి వేళ హాయిగా నిద్ర పోయాడు. స్వప్నంలో ఒక సుందరాంగి కనిపించింది. విశేషమేమంటే , అది పరమాత్ముడు సృష్టించిన స్వప్నం కాబట్టి అది యదార్ధ సంఘటన లాగా కూడా ఉంది. స్వప్నంలో ఆమెను చూసిన అనిరుద్ధుడు ఆమె మోహంలో పడ్డాడు . తనను వివాహమాడమన్నాడు. అప్పుడా యువతి తాను బాణుడి కుమార్తె అయిన ఉష అని, తాను తండ్రిచాటు బిడ్డనని చెప్పింది. తల్లితండ్రుల అనుమతితోనే తాను పెళ్ళాడుతాననీ, తనకు యోగ్యుడైన వరుడినే వారు తెస్తారని ఆమె చెప్పింది. యువతీ యువకులు తల్లితండ్రుల మీద ఇలాంటి నమ్మకంతో ఉండటం ధర్మమని కూడా చెప్పింది. ఒకవేళ అనిరుద్ధుడు తనను నిజంగా ఇష్టపడితే తన తండ్రిని కానీ, తన తండ్రి పూజించే పార్వతీ పరమేశ్వరుల అనుమతిని గానీ తీసుకుని తనను వివాహమాడమన్నది ఉష.

ఇంతలో కల చెదిరింది. తెల్లవారింది. తెల్లవారిన దగ్గరనుంచి అనిరుద్ధుడు పరధ్యాసతో ఉండటాన్ని రుక్మిణి గమనించింది. రుక్మిణి శ్రీకృష్ణుడికి విషయాన్ని వివరించింది. శ్రీకృష్ణుడు దివ్యదృష్టితో అంతా తెలుసుకున్నాడు . ఉషకు కూడా తనొక స్వప్నాన్ని కలిగించి అనిరుద్ధుడి మీద ప్రేమ కలిగేలా చేస్తానని చెప్పాడు శ్రీ కృష్ణుడు . ఉష స్వప్నంలో అనిరుద్ధుడిని చూసింది. తనను చేపట్టమని కలలో అనిరుద్ధుడిని కోరింది. అనిరుద్ధుడు పెద్దల అనుమతి లేకుండా తాను మాట ఇవ్వలేనని చెప్పాడు. ఇంతలో తెల్లారింది. ఉష పరధ్యాసను గమనించిన చెలికత్తెలు ఆ విషయాన్ని పెద్దలకు చెప్పారు. ఉషాదేవి ఆమె చెలికెత్తె చిత్రలేఖ ప్రోత్సాహంతో పూర్తిగా పార్వతీదేవిలాగ అలంకరించుకొని శివుని చేరబోయింది. ఉష హృదయం తెలిసిన పార్వతి ‘కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశీ తిథి’ యందు నీకొక పురుషుడు తారసపడి నిన్ను రమించి, నిన్ను వరించగలడు అని వరం ఇచ్చి, ఆమెను పంపించింది. శివసంకల్పం వల్ల అనిరుద్ధుడు ఉషాంతఃపురాన వ్రవేశించి ఆమెతో రతిసుఖాలాడి వెళ్లిపోయాడు. మన్మధుని మించిన అందగాడైనందున ఉష అతడికి ఎటువంటి అభ్యంతరాన్ని చెప్పలేదు కానీ వివాహం గాకుండానే పరపురుషుని కలుసుకోవటం ఏమిటని మథనపడింది. అతన్ని గురించి ఆమె వర్ణించలేకపోయింది. ఈ విషయాన్ని చెలికత్తె చిత్రలేఖతో చెప్పుకుంది. చిత్రలేఖ ఉపాయం ఆలోచించింది. దేశ దేశాల రాకుమారుల చిత్రాల్ని తెప్పించి, అందులో ఉషను రమించిన వాడిని గుర్తుపట్టమంది . ఇదిలా ఉండగా, ఓ రోజు శివుడి దగ్గర కొచ్చిన బాణాసురుడు “పరమేశా! వెయ్యి చేతులిచ్చావు, నా సహస్ర బాహువులతోనూ ఏకకాలంలో యుద్ధం చెయ్యగల వైరిని చూపించవయ్యా!” అని వేడుకున్నాడు. “అభీష్ట సిద్ధిరస్తు! సరైన ఘనుడితో నీకు యుద్ధం త్వరలోనే సంప్రాప్తించు గాక!” అని దీవించాడు శివుడు. ఉష చెప్పిన రాకుమారుడిని, చిత్రపటాల ద్వారా అనిరుద్ధుడిగా గుర్తుపట్టిన చిత్రలేఖ తనకున్న యోగశక్తి చేత అనిరుద్ధుడిని అపహరించి తెచ్చి, ఉష శయ్యాగృహంలోకి చేర్చింది. ఉష ఆనందంతో తన ప్రియుడితో సుఖాల తేలియాడింది.

ఈ విషయం బాణాసురుడికి తెలిసి, తన అంతఃపురంలోకి అతనెలా ప్రవేశించాడో అర్ధంగాక యుద్ధసన్నద్ధుడయ్యాడు. అశరీరవాణి హెచ్చరిక మేరకు అనిరుద్ధుని వధించక, చెరలో బంధించాడు. ఉషా అనిరుద్ధులు దుర్గా స్వరూపురాలైన అమ్మవారిని అర్చించడంతో, అనిరుద్ధుడు చిత్రంగా చెరసాలనుంచి బైటికి వచ్చాడు. మళ్ళీ ఉషాఅనిరుద్ధులు యధాప్రకారం సుఖాలలో మునిగిపోయారు. ద్వారకలో అనిరుద్ధుడు అదృశ్యమైన సంగతి అందర్నీ విచారంలో ముంచగా, నారదుడు జరిగిన విషయం చెప్పగానే శోణపురాన్ని కృష్ణుడు ముట్టడించాడు. బాణాసురునికి వరమిచ్చిన శివుడు బాణాసురుడికి బాసటగా నిలిచాడు. శివుడు బాణాసురుడికి ఇచ్చిన వరం, దేవతలకు అనుకూలంగా మార్చటానికి కృష్ణుడు ఒక ఉపాయాన్ని కనిపెట్టాడు. శివుడు స్థాణువుగా అయ్యేటట్లుగా కృష్ణుడు జృంభణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. మహనీయమైన ఆ అస్త్ర ప్రభావంతో శివుడు యుద్ధ భూమి నుంచి తొలిగాడు. బాణాసురుడు తనకు తగిన శత్రువు దొరికాడని సంతోషించి యుద్ధానికి దిగాడు. లోకభీకరమైన యుద్ధం సాగింది. కృష్ణుడు సుదర్శన చక్రంతో అన్ని చేతులనూ ఒక్కటొక్కటిగా నరికేసాడు. నాలుగు చేతులను మాత్రం మిగిల్చి, కృష్ణుడు చక్తో బాణాసురుని శిరస్సు ఖండించబోగా, శివుడు అడ్డుపడ్డాడు. “వాసుదేవా! బాణుడి గర్వం అణచటానికే నేనీవరం ఇచ్చాను తప్ప, అతడి శిరః ఖండనం జరగాలని కాదు” అని అనుగ్రహించి ఉషా అనిరుద్ధుల వివాహం దగ్గరుండి జరిపించాడు శివుడు.

ఈ కథలోమనకు తెలిసింది ఏమంటే– ఉషాఅనిరుద్ధులు చెప్పినమాటల ప్రకారం, వివాహానికి పెద్దల అనుమతి అవసరమన్న విషయం సుస్పష్టమయింది. యువతీ యువకులు ప్రేమ, వివాహం వంటి విషయాలలో తొందర పడకుండా, పెద్దల అనుమతితో ముందుకు అడుగులేస్తే మంచి జరుగుతుందన్నసందేశం ఉషఅనిరుద్ధుల కథ మనకు ఇస్తుంది.

ఏనుగు లక్ష్మణ కవి

రచన: శారదా ప్రసాద్

ఏనుగు లక్ష్మణ కవిగారు క్రీ. శ. 18 వ శతాబ్దికి (1797) చెందిన వారు. ఈయన తల్లిగారి పేరు పేరమాంబ, తండ్రిగారి పేరు తిమ్మకవి. జన్మ స్థలము పెద్దాపురము (ప్రస్తుత తూర్పుగోదావరిజిల్లాలోని సామర్లకోటకు దగ్గరులో ఉన్నది). శ్రీ లక్ష్మణ కవిగారి ముత్తాతగారు “శ్రీ పైడిపాటి జలపాలామాత్యుడు”. ఈయన పెద్దాపుర సంస్థానీసాధీశ్వరుల యొద్ద ఏనుగును బహుమానముగా పొందుట చేత కాలక్రమేణ వీరి ఇంటిపేరు “పైడిపాటి” నుండి “ఏనుగు” వారిగా స్దిర పడినది. ఆ జలపాల మంత్రి ముని మనుమడు లక్ష్మణ మంత్రి. ఆయన మనుమడు ఏనుగు లక్ష్మణ కవి. ఈ వంశము కవుల వంశముగనే కనబడుచున్నది. శ్రీ వత్యవాయ తిమ్మజగపతి పాలకుని వద్ద ఉన్న ప్రసిద్ద కవి కవిసార్వభౌమ కూసుమంచి తిమ్మకవి, లక్ష్మణకవిగారి సమ కాలికుడు.
లక్ష్మణ కవిగారు, భర్తృహరి సంస్కృతంలో రచించిన సుభాషిత త్రిశతి తెలుగులోనికి “సుభాషిరత్నావళి” పేరు మీద అనువాదం చేసాడు . సుభాషిరత్నావళి నీతి, శృంగార, వైరాగ్య శతకములని మూడు భాగములు. భర్తృహరి సుభాషితములను తెలుగులోనికి అనువాదము చేసినవారు ముగ్గురు 1. ఏనుగు లక్ష్మణ కవి 2. పుష్పగిరి తిమ్మన 3. ఏలకూచి బాలసరస్వతి. వీటన్నింటిలోను ప్రజాదరణ పొంది అందరి నోళ్ళ్లలో నానినవి “ఏనుగు లక్ష్మణ కవి” అనువాదాలు. ఈ సుభాషిత రత్నావళిని అతి మనోహరముగ, యథామూలముగ, ప్రౌఢముగ, సందర్భసముచిత శైలిలో కవి హృదయమును గ్రహించి రచియించె ననుట పెద్దల యభిప్రాయము. కాని దీని ఎడల లోటుపాటులు కలవు. పద్యములు రసవంతముగ నుండుటకు వానిని పండితులును పామరులును గూడ పఠించు చుండుటయే సాక్ష్యము.
లక్ష్మణ కవిగారి ఇతర రచనలు–రామేశ్వర మాహాత్మ్యము, విశ్వామిత్ర చరిత్రము, సూర్య శతకము(ఇది సంస్కృత భాషలోనిది), గంగా మహత్మ్యము, రామ విలాసము, లక్ష్మీనరసింహ శతకము, జాహ్నవీ మాహాత్మ్యము, విశ్వేశ్వరోదాహరణము, సుభాషితరత్నావళి ఇవి ఒకనాడు మాధ్యమిక విద్యలో బోధనాంశాలుగా ఈనాటికి కూడా ఉన్నాయి. ఈ పద్యాలు కంఠస్తం చేయదగినవి .
ఆకాశంబున నుండి శంభుని శిరం, బందుండి శీతాద్రి, సు
శ్లోకంబైన హిమాద్రినుండి భువి, భూలోకమునందుండి య
స్తోకాంభోధి, పయోధినుండి పవనాంధోలోకమున్ చేరె గం
గా కూలంకష, పెక్కుభంగులు వివేక భ్రష్ట సంపాతముల్.
ఈ పద్యం రాని తెలుగు వారు ఉండరేమో! “ఆరంభింపరు నీచ మానవులు “, “గ్రాసము లేక స్రుక్కిన “, “తివిరి ఇసుమున తైలంబు”, “క్షమ కవచంబు”మొదలైన పద్యాలన్నీ చాలామందికి కరతలామలకాలే!
క్షీరేణాత్మగతోదకాయ హి గుణాదత్తాః పురాతే~ఖిలాః
క్షీరోత్తాప మవేక్ష్య తేన పయసా స్వాత్మా కృశానౌ హుతః|
గన్‌తుం పావక మున్మన స్తదభవ ద్దృష్ట్వాతు మిత్రాపదం
యుక్తం తేన జలేన శామ్యతి నతాం మైత్రీ పున స్త్వీదృశీ||–భర్తృహరి
పై పద్యానికి ఏనుగు లక్ష్మణ కవిగారి తెలుగు అనువాదం–
ఉ. క్షీరము మున్ను నీటికొసఁగెన్ స్వగుణంబులు దన్నుఁజేరుటన్
క్షీరము దప్త మౌట గని చిచ్చుఱికెన్ వెతచే జలంబు దు
ర్వారసుహృద్విపత్తిఁ గని వహ్నిఁ జొరం జనె దుగ్ధ్హ మంతలో
నీరముఁ గూడి శాంతమగు నిల్చు మహాత్ములమైత్రి యీగతిన్. –ఏనుగు లక్ష్మణ కవి
అర్ధం-నీళ్ళకు పాలంటే కృతజ్ఞత. తనకంటూ ఆశ్రయమిచ్చినందుకు. పాలకు నీళ్ళంటే కృతజ్ఞత. తనలో ఇట్టే కలిసిపోయినందుకు, తన ఒంటరి జీవితంలో తోడై నిలిచినందుకు. నీళ్ళకు పాలు చక్కని రంగునిస్తాయి . కమ్మని రుచిని ప్రసాదిస్తాయి. పొయ్యి మీద పాలు మరిగిపోతుంటే నీళ్ళు తట్టుకోలేకపోతాయి. నీళ్ళు ఆ బాధను తమంతట తామే స్వీకరిస్తాయి. మౌనంగా ఆవిరై ఇంకిపోతాయి. అప్పటిదాకా తోడూ నీడగా నిలిచిన స్నేహితుడు ఆవిరైపోతుంటే ఆ బాధను తట్టుకోలేక పాలు ఉద్వేగంతో బుస్సున పొంగుతాయి. పొయ్యిలోని మంటను ఆర్పటానికి సమాయత్త మవుతాయి. ఇల్లాలు దోసెడు నీటిని చల్లగానే, పాలు- నీరు మళ్ళీ కలుసుకుంటాయి. మిత్రుడు తిరిగి వచ్చిన సంతోషంలో పాల ఉద్వేగం తగ్గిపోతుంది, పాలు చల్లబడుతాయి!
తెలివి యొకింత లేనియెడ దృప్తుడనై కరిభంగి సర్వమున్
దెలిసితి నంచు గర్వితమతిన్ విహరించితి దొల్లి, యిప్పు డు
జ్జ్వలమతులైన పండితుల సన్నిధి నించుక బోధశాలినై
తెలియనివాడనై మెలగితిం గతమయ్యె నితాంత గర్వముల్
మనకి సర్వం తెలుసు అనే రోగం చాలామందికి ఉంది. ఈ స్థితికి ఎప్పుడైతే వస్తామో నిజానికి అది ఆత్మహత్యా సదృశ్యం. తెలుసుకోవాలనే తృష్ణ బాల్యంలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. పెద్దైన తర్వాత ఆ తృష్ణ తగ్గిపోవటం మనం చూస్తున్నాం!ఇది సుమారు రెండువేల సంవత్సరాల నాటి శ్లోకం. ఇది ఇంకా గుర్తుండిపోవటానికి కారణం–“సుకవి జీవించు ప్రజల నాలుకల మీద” అని అన్న జాషువాగారి మాట నిత్య సత్యం! భర్తృహరి సుభాషితాలను తెలుగువారికి పరిచయం చేసిన ఏనుగు లక్ష్మణ కవి చిరంజీవి!
ఆ కవి పుంగవుడికి నా స్మృత్యంజలి!

ఆదర్శ మహిళా శాస్త్రవేత్త మేరీక్యూరీ

రచన: శారదాప్రసాద్

(మేరీక్యూరీ దంపతులు)

రెండు సార్లు నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన మేరీక్యూరీ తన అద్వితీయ ప్రతిభాపాటవాలతో రేడియంను కనుగొన్న గొప్ప శాస్త్రవేత్త . రెండు శాస్త్రాల్లో నోబెల్‌ బహుమతి అందుకున్న అరుదైన ఘనత అమెకే దక్కింది. 1903 ఫిజిక్స్‌లోను, 1911లో కెమిస్ట్రీలోను నోబెల్‌ బహుమతులు పొంది సరికొత్త చరిత్రను సృష్టించింది. 1857లో ఒక బానిస దేశంగా ఉన్న పోలండ్ లో ఒక సామాస్య కుటుంబలో జన్మించింది మేరీక్యూరీ.

బాల్యంలో ప్రతిభావంతమైన విద్యార్థిగా గుర్తించబడినా పేదరికం వల్ల అనేక సంవత్సరాలపాటు ధనికుల ఇండ్లలో పిల్లల్ని చూసే సహాయకురాలుగా పనిచేసింది . 24సంల వయస్సులో కొంత డబ్బు పోగుచేసుకొని ఆస్ట్రియాలోని క్రాకో యూనివర్సిటీలో చేరబోతే మహిళలు సైన్సు చదవడానికి కుదరదనే నెపంతో ఆమె అభ్యర్ధనను తిరస్కరించారు. అప్పుడు ఫ్రాన్స్‌ రాజధాని పారిస్‌కు వెళ్లి అక్కడి సైన్స్‌ విద్యార్థినిగా చేరింది. చదువుపైనే మనసు కేంద్రీకరించి ప్రతిభావంతమైన విద్యార్థినిగా విజయం సాధించింది. ఆంటోనీ హెన్రీ బెకరెల్‌ రేడియో యాక్టివిటీని కనుగొని 1903లో నోబెల్‌ బహుమతిని ఫిజిక్స్‌లో పొందాడు. తన విద్యార్థి అయిన మేరీక్యూరీ, ఆమె భర్త పీరీక్యూరీతో కలసి తన అనన్యసామాన్య పరిశోధనకు ముగ్గురూ సంయుక్తంగా నోబెల్‌ బహుమతి పొంది చరిత్ర సృష్టించారు. అసలు అతను మేరీక్యూరీని కనుగొనడమే గొప్ప విజయం .
ఆమె గురువుని మించిన శిష్యురాలైంది. భర్తతో కలిసి కనీస వసతులు లేని లేబొరేటరీలో ప్రయోగాలు చేసింది. ఆమె తన భర్తతో కలిసి ప్రయోగాలు చేసి ‘పోలోనియం’ అనే కొత్త రేడియో ధార్మిక మూలకాన్ని కనుగొంది . మాతృదేశమైన ‘పోలెండ్‌’ మీద ప్రేమతో దానికి ‘పోలోనియం’ అని పేరు పెట్టింది. 1894లో ఆమెకు పియరీ క్యూరీ అనే ఫిజిక్స్‌ ప్రొఫెసర్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయనకు సొంత ప్రయోగశాల ఉండేది. ఒకే విధమైన భావాలు కలిగిన వారు అవటం వలన 1895లో వారి పరిచయం వివాహానికి దారితీసింది. అప్పటి నుండి ఆమె ‘మేరీ క్యూరీ’గా పిలవబడింది. పియరిక్యూరీ ప్రొఫెసర్‌గా పదోన్నతి పొందటం వలన, ఆయన స్థానంలో మేరీ క్యూరీని ఫిజిక్స్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ హెడ్‌గా నియమించింది సోబర్న్‌ యూనివర్సిటీ. రేడియం కనుగొనగానే దాన్ని వైద్యశాస్త్రంలో చికిత్స నిమిత్తం వాడడం ప్రారంభించారు. రేడియంపై రాయల్టి పొందే అవకాశము ఉన్నప్పటికీ వారు రాయల్టి పొందలేదు. తాము సాధించిన ఫలితాలు సమాజం కోసం ఉపయోగ పడాలన్న ఆశయంతో, తమకు రాయల్టిలు అక్కర్లేదని ఆ దంపతులు ప్రకటించారు.

ప్రపంచంలోనే అత్యంత భయంకరమైన వ్యాధిగా పరిగణింపబడిన క్యాన్సర్ కు ఇది చక్కటి చికిత్సా విధానాన్ని కూడా అందించింది. 1906వ సంవత్సరంలో దురదృష్టవశాత్తు ఒక యాక్సిడెంట్‌లో ఆమె భర్త మరణించాడు. మేడమ్‌ క్యూరీ భర్త మరణంతో క్రుంగిపోయింది . ధైర్యాన్ని తెచ్చుకొని భర్త ఆశయాలను కొనసాగిస్తూ ముందుకు నడిచింది . ఆమె భర్త స్థానంలో ఆమెను ప్రొఫెసర్‌గా నియమించింది సాబర్న్‌ యూనివర్శిటి. ఆమె ప్యారిస్‌ యూనివర్శిటీలో 1914లో ఏర్పడిన రేడియం లేబోరేటరీకి డైరెక్టర్‌గా నియమింపబడింది క్యూరీకి అమెరికాలోని ఆమె సన్నిహితులు, ఇతర శాస్త్రవేత్తలు, పూర్వ విద్యార్థులు కలిసి 50వేల డాలర్లను ప్రోగుచేసి అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు హూవర్‌ చేతుల మీదుగా ఆమెకు అందజేశారు. తన పిల్లలను జాతి రత్నాలుగా తీర్చిదిద్దగలిగింది మేడమ్‌ క్యూరీ. ఇద్దరు కూతుళ్లలో పెద్ద కూతురైన ఐరిన్‌ క్యూరీ, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో తల్లికి రేడియో గ్రాఫర్‌గా, నర్స్‌గా పనిచేసింది. ఆమె ప్యారిస్‌ యూనివర్శిటీ నుండి సైన్స్‌లో డాక్టరేట్‌ సాధించింది. ఆమె భర్త ఫ్రెడరిక్‌ జోలియట్‌తో కలిసి ‘పోలోనియం’ నుండి వెలువడే ఆల్ఫాకణాల మీద పరిశోధన చేసింది. కృత్రిమ రేడియో ధార్మికత మీద న్యూక్లియర్‌ ఫిషన్‌ మీద ఆమె పరిశోధనలకు 1935లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్‌ బహుమతిని అందుకున్నారు.

1948వ సంవత్సరంలో ఫ్రాన్స్‌కు మొట్టమొదటి న్యూక్లియర్‌ రియాక్టర్‌ను నిర్మించిపెట్టింది. రెండవ కూతురైన ‘ఈవ్‌ అమెరికా’కు చెందిన ‘లెబేస్సీ అనే సోషల్‌ వర్కర్‌’ను పెళ్లి చేసుకుంది. ఇద్దరూ సామాజిక సమస్యలపై పోరాడి మంచిపేరు తెచ్చుకున్నారు. లెబేస్సీ ఐక్యరాజ్య సమితిలోని యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ చిల్డ్రన్‌ ఫండ్‌కు డైరెక్టర్‌గా అద్భుత సేవలు అందజేసినందుకు 1965లో అతనికి నోబెల్‌శాంతి బహుమతి లభించింది. అలా తన పిల్లలను ఉన్నత స్థానంలో నిలబెట్టింది మేడమ్‌ క్యూరీ. రేడియో ధార్మిక పదార్థాలతో ప్రమాదం అని తెలిసి కూడా మేడమ్‌ క్యూరీ తన పరిశోధనలలో రేడియో ధార్మిక పదార్థాలతో అతి సమీపంగా ప్రయోగాలు చేయడం వలన ఆమెలోని తెల్లరక్తకణాలు దెబ్బతిని ఆమెను బ్లడ్‌ కేన్సర్‌ వచ్చింది. 1914 ప్రపంచ యుద్ధంలో మేరీక్యూరీ ఎక్స్‌రే పరిశోధనల వల్ల ఆమె ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతింది. మేడమ్‌ క్యూరీ జూలై 4, 1934న మరణించారు. కేన్సర్‌ బారి నుండి ప్రపంచాన్ని రక్షించాలని ఆమె చేసిన ప్రయోగాలకు, ఆమె అందించిన స్ఫూర్తికి మరణం లేదు. రేడియం కనుగొనడం ద్వారా మానవజాతికి ఎనలేని సేవచేసిన క్యూరీ తన ప్రాణాలను కూడా రేడియం పరిశోధనకే అంకితం చేసింది . మేరీక్యూరీ జీవితం మహిళలకే కాకుండా సర్వ మానవాళికి స్ఫూర్తిదాయకం!