మా వంశీ “మా పసలపూడి కథలు”

రచన :    లక్ష్మి మల్లాది హేమద్రిభోట్ల        

“వెన్నెల్లో హాయ్ హాయ్, మల్లెల్లో హాయ్ హాయ్ వరాల జల్లే కురిసే” అంటూ హాయిగా ఉంటాయి ఆయన తీసిన చిత్రాలు.  అందులో పాటలు శ్రావ్యం గా ఉంటాయి.  పాత్రలు కడుపుబ్బా నవ్విస్తాయి.  “దివాకరం”, “బట్టల సత్తి”, ఇలా ఆ పేర్లతో అందులోని నటులు పాపులర్ అయ్యేంతగా గుర్తుండి పోయాయి.  భుజానికి ఓ బ్యాగ్ తగిలించుకొని, చేతిలో ఓ మైకట్టుకుని అడివిలో చెట్టులు పుట్టలు తిరుగుతూ, పక్షుల పలుకులు రికార్డు చేస్తూ, సంగీతం మీద రిసెర్చ్ చేసే అమ్మాయి గుర్తుందా?,  అని ఆ మధ్య విడుదలైన సినిమాల గురించి అడిగితే, “అన్వేషణ లో భానుప్రియ” అని టకీ మని చెపుతారు.

అవును, ఈ వ్యాసం ఇలాంటి చిత్రాలు ఎన్నో తీసిన వంశీ గురించి.  కాకపోతే,  వంశీ లోని దర్శకుడి  గురించి కాదు.  అతనిలో ఉన్న రచయత గురించి, ఆయన రాసిన, నా కిష్టమైన పుస్తకం “మా పసలపూడి కథలు” గురించి. ఆ చిత్రాలు ఎంత బావుంటాయో, ఈ పుస్తకంలోని కథలు అంతకంటే బావుంటాయి.

సిటీలోని ఎడతెరిపిలేని ట్రాఫిక్ జామ్ లు  రణగొణ ధ్వనులు దాటుకుని, హైవేకి వచ్చి, దాని మీదుగా పసలపూడి చేరుకుంటే, అదిగో అక్కడ మీకు తారసపడుతాయి ఈ కథలు, ఇందులోని పాత్రలు

దారుణాలు, అరాచకాలు, కుట్రలు, కుతంత్రాలు ఓ మిక్సీ లో వేసి గిర్రున తిప్పి ఆ పేస్టు మనకి ప్రతీ రొజూ డోస్ లాగా పంచుతున్నారు కొంత మంది.  వాటినే మనం “డైలీ సీరియల్స్” అంటున్నాం.   వాతావరణంలో కాలుష్యంతో పాటు మనషులలోని కల్మషం కూడా ఇందులోని పాత్రలలో పుష్కలంగా ఉంటున్నాయి.  పైగా ప్రతీ డవిలాగు మూడు/నాలుగు సార్లు స్పెషల్ ఎఫ్ఫెక్ట్స్ తో ఉంటాయి కూడానూ.   ఒక అయిదు నిమిషాలు చూస్తే చాలు, రోజుకి సరిపడా నెగటివిటి ఉంటోంది వీటిల్లో.

ఇలాంటివి ఏవీ లేకుండా, పచ్చటి పంట పొలాల మీదుగా వచ్చే స్వచ్చ మైన గాలిలా ఉంటాయి వంశీ రచనల్లో కథలు, అందులోని పాత్రలు.  ఖరీదైన సెంట్లు, స్ప్రేలు ఎన్ని ఉన్నా తొలకరి పడినప్పుడు మట్టి నుంచి వచ్చే వాసనకి సాటి రావు.  అలా, ఆ మట్టిలోని, చెట్టులోని, అక్కడ వారు కట్టుకున్న గూటి లోని  పరిమళాలని మోసుకొస్తాయి ఈ కథలు.

ఎండలో నడిచి వచ్చిన వారికి కుండలోని చల్లటి నీరు ఇస్తే ఎలా వుంటుందో, వారు త్రాగి ఎలా సేద తీరుతారో, అలా ఉంటుంది ఈ పుస్తకం చదువుతుంటే.

కథ రాయడం అంటే స్టోరీలు చెప్పినంత వీజీ కాదు.  ఒక మూడు నాలుగు పేజీలలో కథ అయిపోవాలి.   ప్రతీ కథకీ ఒక బలమైన కధాంశం ఉండాలి.   మొదటి నుంచి చివరి వరకు ఆసక్తిగా చదివించేలా వ్రాయగలగాలి.  ఆ కథ సాగే తీరు “తరువాత ఏమవుతుందా” అనిపించేలా ఉండాలి.   ముగింపు మనల్ని ఆలోచింప చేసే విధంగా ఉండాలి.

ఈ పుస్తకం లో ఇలా చదివించే  72 అధ్భుతమైన కథలు ఉన్నాయి.

మట్టికి, మనిషికి, మనుగడకి దగ్గిరగా, కృత్రిమం లేకుండా ఉంటాయి ఇందులోని పాత్రలు.  ప్రతీ కథలోని ఇతివృత్తం ఇందుకు అద్దం పడుతుంది.   సహజం గా ఉండే సన్నివేశాలు, వాటిని వర్ణించే తీరు గమనిస్తే, వంశీకి చిత్రాలలో స్క్రీన్ ప్లే మీద ఉన్న పట్టు, ఇలా కథలు రాయడంలోనూ ఉంది అనిపిస్తుంది.  చదవడం మొదలు పెట్టినప్పటి నుంచి అందులో ఎప్పుడు లీనం అయిపోయామో మనకే తెలియకుండా పేజీలు తిప్పేలా చేస్తాయి ఈ కథలు.   ఆ గోదారి ఎలా అయితే మలుపులు తిరుగుతూ, అవసరమైన చోట తన దిశ మార్చుకుంటూ పరవళ్ళు తొక్కుతూ ఉంటుందో, ఇందులోని కథలు కూడా అలాగే మలుపులు తిరుగతూ సాగుతాయి.

ఈ 72 కథలలోని ముఖ్య పాత్రలు అతి సామాన్యంగా ఉంటూనే అత్యధ్భుతం గా మలచబడ్డాయి.  మనిషికి కావలసింది చదువు, డబ్బు – నిజమే.  కానీ వీటి కంటే ముఖ్యమయినది ఒకటుంది.  అదే సంస్కారం.  అది లేనప్పుడు మిగితావి ఎన్ని ఉన్నా లేనట్టే.  ఆ సంస్కారం ఉట్టి పడుతూ ఉంటాయి ఈ పాత్రలు.  వారు పెద్దగా చదువుకున్న వారో, బాగా డబ్బున్న వారో కాకపోవచ్చు, కానీ గొప్ప సంస్కారం ఉన్నవారు.

మనుషులు మంచితనం గురించి “రామభద్రం చాలా మంచోడు” లో చదువుతాం మనం.   అరవై ఏళ్ళ “రామభద్రం కథ ఇది.  కాలితో తొక్కే ట్రేడిల్ మిషన్ మీద శుభ లేఖలు, కార్డూలూ ప్రింట్ చేసే రామభద్రం, వడ్డీ వ్యాపారం కూడా చేస్తూ ఉంటాడు.  ఇందుకు నోట్ ఏమీ రాసుకోకుండా కేవలం నోటి మాట మీద, అతి తక్కువ వడ్డీకి అప్పు ఇస్తూ ఉంటాడు.  నలుగురికి వీలైన సాయం చేయాలి అనుకునే మనిషి రామభద్రం.  ఆ ఊళ్ళో ఒకరింట్లో చిన్న పిల్ల స్కూల్ కి వెళ్ళను అని మారం చేస్తుంటే, ఆ అమ్మాయిని తన బండి మీద కూర్చోబెట్టుకుని తీసుకెళ్ళి ఇస్ క్రీమ్ ఇప్పిస్తాడు.  పులిబొమ్మ కావలంటే  దానితో పాటు మేక బొమ్మ, కుక్క బొమ్మ కూడా కొనిపెడతాడు.   మరి ఇన్ని కొని పెట్టిన ఈ తాత మాట వింటావా?  అని అడుగుతాడు.  “ఓ వింటాను” అంటుంది.  “కాన్వెంట్ కి వెళ్దాం పదా” అంటాడు.  అమ్మో, “అరుణా మిస్సు కొడుతుంది”, అంటుంది.  నే చెప్తా గా అని తీసుకెళ్ళి, కాసేపు అక్కడున్న పిల్లలతో ఆడి ఆ అమ్మాయిని అక్కడ వదిలి వస్తాడు.  ఆ పిల్లలతో పాటు కలిసి పోయి ఆడుతున్న రామభద్రాన్ని చూసి, “ఇతని వయసేంటి, ఆ పిల్లల వయసేంటి” అని ఆశ్చర్య పోతారు టీచర్లు.  అలా వచ్చిన ఆ అమ్మాయి ఇంకెప్పుడు స్కూల్ మానదు.    ఇంకో సారి – పండక్కి పిల్ల అల్లుడు వస్తారు, బట్టలు కొనాలి, మర్యాదలు చేయాలి – అని దిగులుగా కూర్చున్న ఇంకొకరికి, తన కుటుంబంతో పాటు వాళ్ల అందరికి కూడా బట్టలు కొని, జేబులో అయిదు వందలు పెట్టి, “నువ్వు ఇవ్వ గలిగి నప్పుడు ఇవ్వు” అని చెప్పి పంపిస్తాడు.    కొడుకుల మీద అలిగి అన్నం తినకుండా పడుకున్న ఓ పెద్ద మనిషి దగ్గర కెళ్ళి, నేను అలాగే ఇంట్లో గొడవ పడి వచ్చాను, ఆకలేస్తోంది అని ఆ మాట ఈ మాట చెప్పి, ఇద్దరూ అన్నం తిన్న తరువాత ఆయన ఇంటికి తీసుకెళ్ళి ఆ పిల్లలకి మంచి చెప్పి, ఆయనను ఇంట్లో దింపి  వస్తాడు.  ఇదంతా చూసిన అతని దగ్గిర బంధువులు, “నీకూ పిల్లలున్నారు.  నీ జాగ్రత్త లో నువ్వు ఉండాలి, ఇలా పైసా కూడా దాయకుండా ఉండొద్దు” అంటే నవ్వేస్తాడు.  అలాంటి రామభద్రం మరణిస్తాడు.  అప్పటి ఖర్చుకి తలా కొంత వేసుకుని ఆయన పిల్లలకి సాయం చేస్తారు ఆ దగ్గిర బంధువులు.  ఇది అయిన కొన్ని రోజులకి ఆ పిల్లల దగ్గిరికి ఒకాయన వస్తాడు.   రామభద్రం గారు ఏ కాయతం రాయించు కోకుండా పాతిక వేలు ఇచ్చారు – ఇదిగోండి అసలు వడ్డీ అని.  ఒకావిడ లక్ష రూపాయిలు, వడ్డీ ఇచ్చి – “ఇదిగో బాబూ చింపేద్దావంటే నోటు రాయలేదు, ఆ మనిషి నిజంగా దేవుడు” అని వెళ్తుంది.  అలా వారం రోజుల పాటు జనం డబ్బిచ్చి వెళ్తూనే ఉంటారు.  “మంచితనానికి ఇంత విలువా ఉందా” అని ఆ బంధువులు అనుకుంటుండగా కథ ముగుస్తుంది.

కానీ ఇది కలికాలం కదా.  ఈ రోజుల్లో మంచితనాన్ని ఎలా వాడుకుంటారు అని కూడా చూపిస్తాడు వంశీ “మేట్టారు సుబ్బారావు”  కథలో.  తను చదువుకోక పోయినా నలుగురిని చదివించాలి, అందుకు సాయపడాలి అనుకునే పాత్ర ఇది.   ఎవ్వరు వచ్చి “మేము టెన్త్ పాస్ అయ్యాము, ఇంకా చదువుకుందాము అనుకుంటున్నాము, కానీ డబ్బులు లేవు” అనో లేక “పక్క ఊరి కెళ్ళి చదూకోవాలి, ఖర్చు భరించ లేము” అనో అంటే, “మీ చదువు ఆగకూడదు” అని అడిగిన వారికల్లా డబ్బులు ఇచ్చి పంపిస్తూ ఉంటాడు.  ఇది తెలిసి కొంత మంది – “చదువుకుంటున్నాము కానీ డబ్బులు లేక ఆపేస్తున్నాము” అని ఆయనని ఎలా మాయ చేసి, డబ్బులు తీసుకొని మోసం చేసారో చెప్తాడు వంశీ కథ చివర్లో.  ఇలా చేస్తున్నారు అని తెలిస్తే ఆ సుబ్బారావు ఏమయిపోతాడో అని బాధ పడుతాడు.  మనకీ అలాగే అనిపిస్తుంది ఆ కథ చదివితే.

ఇలా ప్రతీ కథలో ఒక వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించారు వంశీ.  ఆ ఊరు, వాతావరణం, మనుషులు గురించి వివరిస్తూ, మధ్యలో అక్కడి విషయాలు, విశేషాలు చెప్తూ, కథ ముందుకు తీసుకు వెళతారు. అలా వెళుతూ, కథ చివరిలో అప్పటి జీవనానికి,  మారుతున్న పరీస్తుతలకి మధ్య వ్యత్యాసం ఎలా ఏర్పడుతోందో,  ఎలా అక్కడ కూడా  మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్నాయో అద్దం పట్టి చూపిస్తారు.  చదివే వారిని కూడా ఆలోచింపజేస్తారు.

తెలుగు భాష లో రచన గ్రాంధికం నుంచి వచనం లోకి, వచనం నుంచి మాండలీకం లోకి మారుతూ వచ్చింది.  ఎలా రాసినా, ఆ భాష యొక్క తీయందనం ఎక్కడా తగ్గలేదు.  ఈ కథలు దిగువ గోదావరి ప్రాంతంలో, అక్కడి యాసలో రాయబడినవి.  ఆ భాష, అ యాస ఎంత అందంగా ఉంటాయో ఈ కథలు చదివితే మనకి తెలుస్తుంది.  ఇక్కడ మరొక మారు నేను చెప్ప దలుచుకున్నది, ఆ భాషతో ముడివడిన కథలలో కనపడే సహజత్వం, వాస్తవికత గురించి.  ఇవి మనల్ని కట్టి పడేస్తాయి.  మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేలా చేస్తాయి.

ఇక వాడడం మర్చిపోయిన తెలుగు పదాలు,  అప్పటి వాడుక లో ఉన్న పదాలు ఇలా ఎన్నో ఇందులో ఉన్నాయి.  ఉదా:

చల్దిపోద్దు వేళ (అంటే ఉదయం చద్దన్నం తినే సమయం అన్నమాట); రొంపజొరం;  మెళ్ళగుళ్ళు;  గోరోజనం;  ఆనబగాయలు;  హరికెన్ లాంతరు;  అన్నపూర్ణ కావిడి;  రొట్టిబిస్కోతు బండి – ఇలా ఎన్నో పదాలు.  (నా చిన్నప్పుడు గంట కొట్టుకుంటూ, “మీనా బిస్కెట్లు” అని రాసి ఉన్న బండి రాగానే, మేమంతా పరిగెత్తి వెళ్ళి అవి కొనుక్కు తినేవాళ్ళం)

పాత్రల పేర్లు గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి.  ఎన్నో పాత్రలు, కథలో ఉన్న పాత్రలు, అవి ఇంకా ఎందరి గురించో చెప్పే ఎన్నెన్నో విశేషాలు, వీటన్నటికి ప్రాణం పోస్తాయి ఈ పేర్లు:  కర్రోరి సుబ్బులు, బ్రాకెట్టు ఆదిరెడ్డి, సొల్లు కిట్టయ్య, కుమ్మరి కోటయ్య, పర్లాకిమిడినాయుడు, రత్నేశ్వరరావు, మేర్నిడి సుర్రావు, గవళ్ళ అబ్బులు – ఎన్నో, ఇంకెన్నో.

చదవగానే చిరునవ్వు వచ్చే వాక్యాలు ఇందులో కోకొల్లలు:

“ఆ వార్త వినగానే రొట్టె ముక్కలో డబ్బాడు తేనేపాకం పోసినంత ఆనందం కలిగింది”

“కమలకి తెలుపురంగంటే ఇష్టం… ఆకు సంపెంగలంటే ఇష్టం… బిందెలకి బిందెలు నీళ్ళు వెత్తిపోసుకోవడం ఇష్టం…పూరీలు, బంగాళదుంపల కూరంటే ఇష్టం.  శారద సినేమాలోరేపల్లె వీచెను పాటంటే ఇష్టం”.

“వేసవి కాలం వచ్చేసింది.  లైఫ్ బోయ్ సబ్బు సగం అరిగేదాకా రుద్దుకుని రెమీటాల్కం పౌడరు డబ్బాలో పౌడరు జల్లుకుని బయటికొచ్చిన పావుగంటకి కారిపోతా చెమట్లు ఒకటే జిగట”.

అలా మనం నవ్వుతూ చదువుకుంటూ వెళుతుంటే ఉన్నట్టుండి అక్షరాలు ఎందుకు మసకగా ఉన్నాయా అని చూసుకుంటే – ఆ పాత్రలతో పాటు మనమూ అప్పటివరకు పయనం సాగించి, చివరిలో ఆ కథ ముగింపు చదువుతూ, గుండె బరువెక్కి వచ్చిన కన్నీళ్ళు అవి – అని అర్ధం అవుతుంది.  అంత అధ్బుతం గా రాసారు ప్రతీ కథని వంశీ.

స్వాతి వీక్లీలో 72 వారాలు ఈ కథలు ప్రచురితమైనప్పుడు ఒక్కో వారం ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి వీటి మీద వారి అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేసే వారు (వంశీ ఈ పుస్తకం ఆ 72 మందికి ఈ పుస్తకాన్ని అంకితం ఇచ్చారు).  అందులో మచ్చుకి:

“అలనాటి శ్రీపాద, మల్లాది మరునాటి తిలక్, భరాగో ఈనాటి నామిని, ఖదీర్ బాబు, సోమరాజు సుశీలలకు సాటిగా తెలుగుదనపు అక్షరభావరూప దీపాలను వెలిగించి – శంకరమంచి అమరావతి కథలు, నారాయణ్ మాల్గుడి కథలు, చెస్టర్ టన్ “ఫైవ్ టౌన్స్” కథలు వంటి పల్లెపట్టు రసపట్టు సౌరభాలను మించి గుబాళించి రచించిన కథా వివరించి చిరంజీవి వంశీ “మా పసలపూడి కథలు”కి ముళ్ళపూడి జూహార్లు.

–      ముళ్ళపూడి వెంకట రమణ.

“మన కళ్ళముందు దృశ్యం మెదిలేట్టు చెప్పగలగడం వంశీ ప్రత్యేకత.  ఈ పసలపూడి కథలు ఆణిముత్యాలు”.

–      డా!! వేదగిరి రాంబాబు.

చిన్నప్పటి జ్ఞాపకాలు పెద్దయిన తరువాత తీపి గుర్తులుగా మిగిలిపోతాయి.  ఆ జ్ఞాపకాలను కథారూపంలో రాసుకోవడం ఎంతో ముచ్చటను కలిగించే విషయం.  ఎన్నో తియ్యటి జ్ఞాపకాలను కాగితం మీద పెట్టాలనుకుంటాం.  అది అందరికీ సాధ్యపడే విషయమా!  కొంతమందికే … వంశీ “మా పసలపూడి కథలు” చదువుతుంటే చదివినట్టుగా కాకుండా ఆ పాత్రలతో కలిసి ఆ ప్రాంతాల్లో మనం తిరుగుతున్నట్టుగా వుంటుంది.  కొత్త ఆవకాయలోని ఘాటు, పూతరేకులోని స్వీటు, వేపకాయలాంటి చేదు … కలగలిపితే ఉగాది పచ్చడి … వంశీ కథ.

–      బ్రహ్మానందం

ఇక ముందుమాటగా బాపు రమణల చిన్ని లేఖ తో పాటు వంశీ చిత్రరేఖ ఎంతో బావుంటుంది.  బాపు వేసిన అట్టమీద బొమ్మ, పుస్తకానికి ఇంకా అందం సంతరించి పెడితే, ఆయన కథలకి వేసిన బొమ్మలు ఆ పాత్రలలో భావం నింపి జీవం పోశాయి.

“ఒకసారి నెమరేసుకుందాం” అని ప్రముఖ సాహితీ వేత్త చినవీరభద్రుడుగారు ఈ పుస్తకం పై రాసిన అధ్భుతమైన విశ్లేషణ  కూడా ఇందులో పొందుపరిచారు.

ఇది, అందరూ మెచ్చిన, నాకు ఎంతో నచ్చిన – వంశీ “మా పసలపూడి కథలు”.

 

.

 

వాగ్గేయకార వైభవ ‘ ఆద్యక్షరి ‘

రచన : సత్యనారాయణ పిస్క,

 

అంత్యాక్షరి తెలుసుకాని, ఈ “ఆద్యక్షరి” ఏమిటి?! కొత్తగా ఉందే! అనుకుంటున్నారా?……. కాస్త ముందుకు పదండి, మీకే తెలుస్తుంది.

 

మూడు సంవత్సరముల క్రితం కొంతమంది తెలుగుభాషాభిమానులు పూనుకొని మా ఊళ్ళో (మంచిర్యాలలో) “సాహితీ సంరక్షణ సమితి” అనే సంస్థను ఆరంభించారు. ఈ సంస్థ ఆధ్వర్యములో ప్రతి నెల 3వ, 4వ ఆదివారపు సాయంత్రాల్లో సాహిత్యసమావేశములు జరుగుతుంటాయి. నేను కూడా ఈ సంస్థలో సభ్యుడినే! సాధారణంగా కవిసమ్మేళనము, ఒక సాహితీప్రసంగం ఏర్పాటు చేస్తుంటారు. నేను సైతం కొన్ని సాహిత్యప్రసంగములు చేశాను లోగడ!

 

ఐతే, ఒకే మూసలో వెళ్తున్న కార్యక్రమాలకు కొంత వైవిధ్యం తీసుకువస్తే బాగుంటుందనే ఆలోచనతో, ఇటీవల నేను ఒక క్రొత్త ప్రయోగం చేశాను. దాని గురించి మీకు తెలపడమే ఈ వ్యాసం యొక్క ఉద్దేశం.

 

మనకు అన్నమాచార్యుడు, రామదాసు, త్యాగరాజు, క్షేత్రయ్య, తూము నరసింహదాసు, సదాశివబ్రహ్మేంద్రస్వామి, నారాయణతీర్థులు, జయదేవుడు మొదలైన వాగ్గేయకారులు ఎందరో ఉన్నారు. వారందరూ భగవంతుణ్ణి స్తుతిస్తూ ఎన్నో కీర్తనలు, కృతులు రచించి, గానం చేశారు. వీరి కీర్తనలను ఆధారం చేసుకుని, నేను ఈ నూతనప్రక్రియకు రూపకల్పన చేశాను.

 

సెప్టెంబరు నెలలోని 3వ ఆదివారమైన 18/09/2011 నాటి సాయంత్రం మావూళ్ళోని శ్రీ సరస్వతీ శిశుమందిర్ పాఠశాల ప్రాంగణములో పై కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాను.

 

రండి! మీరు కూడా ఈ కార్యక్రమములో పాలుపంచుకొని ఆనందించండి!

 

ఆనాటి సమావేశానికి స్థానిక మధురగాయకులు పి.దక్షిణామూర్తిగారు అధ్యక్షత వహించారు. స్థానిక సంగీత విద్వాంసురాలు శ్రీమతి నెమలికొండ వైదేహిగారు, ఇక్కడి సీనియర్ మోస్ట్ వైద్యులు డాక్టర్ విష్ణువర్ధన్ రావుగారు, ప్రముఖ నేత్రవైద్యులు డాక్టర్ బద్రినారాయణగారు ముఖ్య అతిథులుగా వేదికను అలంకరించారు. అధ్యక్షులవారి తొలిపలుకుల అనంతరం, నేను కొద్దిసేపు ప్రసంగించాను… ఈ క్రిందివిధంగా!

 

“సంగీతము, సాహిత్యము చదువులతల్లి సరస్వతి యొక్క స్తనద్వయంగా అభివర్ణించారు మన పూర్వీకులు! జ్ఞానపీఠ అవార్డుగ్రహీత డాక్టర్ సి.నారాయణరెడ్డిగారు ఒక పాటలో “సంగీత సాహిత్య సమలంకృతే! స్వరరాగ పదయోగ సమభూషితే!” అని ప్రస్తుతించారు ఆ శారదామాతను. ఒక సంగీతవిద్వాంసుడు తన పాటకచ్చేరీల ద్వారా సరస్వతీమాతను అలరిస్తాడు, అంటే ఆయన సంగీతమార్గములో ఆ దేవిని అర్చిస్తున్నాడు. ఒక కవీశ్వరుడు తన కావ్యముల ద్వారా వాణీమాతను సేవిస్తాడు, అనగా ఆయన సాహిత్యమార్గములో ఆ తల్లిని పూజిస్తున్నాడు. ఐతే, వీరిద్దరికన్నా వాగ్గేయకారులు ధన్యజీవులు! వారు అద్భుతమైన తమ రచనలతో తెలుగుసాహిత్యమును పరిపుష్టం చేయడమే కాకుండా, ఆ కీర్తనలు/కృతులకు స్వరాలు సమకూర్చి, రాగయుక్తంగా పాడి జగత్తును అలరించారు. ఏకకాలంలో సరస్వతీదేవికి ప్రియమైన 2 మార్గాలలో (సంగీత సాహిత్యాలు) వారు విద్దెలరాణిని ఆనందింపజేశారు.

 

అటువంటి ధన్యజీవులైన వాగ్గేయకారులపై నేనొక కార్యక్రమమును రూపొందించాను. ప్రసంగరూపములో వారందరి గురించి చెప్పాలంటే చాలా సమయం పడుతుంది. అందుకని తక్కువ సమయములో వీలైనంత ఎక్కువమంది వాగ్గేయకారులను, వారి కీర్తనలను మీకు పరిచయం చేయాలనే తలంపుతో నేను “వాగ్గేయకార వైభవ ఆద్యక్షరి” పేరుతో ఒక వినూత్న ప్రక్రియను మీ ముందుకు తెస్తున్నాను.

 

“అంత్యాక్షరి” అంటే అందరికీ తెలిసినదే, ఒకరు పాడిన పాటలోని చివరి అక్షరాన్ని అందుకుని, దానితో ఆరంభమయ్యే మరో పాటను మరొకరు పాడడమే “అంత్యాక్షరి”. ఈ ఆట ఆడడానికి ఒకరికన్నా ఎక్కువ వ్యక్తులు అవసరం… మరి, ఈనాటి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించేది నేనొక్కడినే కనుక, దీనికి “ఆద్యక్షరి” అని నామకరణం చేశాను; అనగా మొదటి అక్షరం! ఈ సభకు విచ్చేసిన సాహితీమిత్రులు, శ్రోతలు ఎవరైనా నాకు ఒక అక్షరం చెప్పాలి. ఆ అక్షరముతో ఆరంభమయ్యే కీర్తన/కృతి/తరంగం/అష్టపది ఏదైనా నేను అప్పటికప్పుడు స్ఫురణకు తెచ్చుకుని, అది ఎవరి రచనో చెప్పి, పల్లవి పాడి వినిపించాలి. నాకు బాగా తెలిసిన కీర్తన ఐతే, పల్లవితో పాటు చరణములు కూడా వినిపిస్తాను. నా చేతిలో ఏవిధమైన కాగితాలు గాని, నోట్స్ గాని ఉండవు; కేవలం నా జ్ఞాపకశక్తి, ధారణలే ఆధారం!… “అంత్యాక్షరి” కన్నా ఈ “ఆద్యక్షరి” కొంత కఠినమైనదని చెప్పవలసివుంటుంది. ఎందుకంటే, “అంత్యాక్షరి” లోని సినిమాపాటలు అందరికీ తెలిసేవుంటాయి. కనుక పాడే పాటలోని చివరి అక్షరం ఏమైవుంటుందో ఊహించుకుని, తర్వాతి పాటకు సిద్ధంగా ఉండవచ్చు. “ఆద్యక్షరి” లో అటువంటి సౌకర్యం లేదు. అక్షరం చెప్పినదే తడవుగా పాట వినిపించవలసివుంటుంది, ఆ పాట కూడా కేవలం వాగ్గేయకారుల రచనే అయివుండాలి.

 

తెలుగు వర్ణమాలలోని “అ” నుండి “క్ష” వరకు గల అక్షరాల్లో ఏదైనా మీరు అడగవచ్చు. ఐతే, ఒక విన్నపం! దయచేసి, మహాప్రాణాక్షరములను (ఒత్తు అక్షరాలను) మాత్రం అడగవద్దు. ఎందుకనగా, ఒత్తు అక్షరాలతో ఆరంభమయ్యే కీర్తనలు అతి తక్కువగా, ఒకటి, రెండు అక్షరాలకు మాత్రమే పరిమితమై ఉన్నాయి.

 

ముందుగా ముఖ్యమైన కొందరు వాగ్గేయకారుల గురించి సంక్షిప్తంగా పరిచయం చేస్తాను” అని చెప్పి, అన్నమయ్య, రామదాసు, త్యాగరాజు, తూము నరసింహదాసు, క్షేత్రయ్య, జయదేవుడు, సదాశివబ్రహ్మేంద్రస్వామి. నారాయణతీర్థులు మున్నగువారి రచనల గురించి, వారి జీవితకాలాల గురించి క్లుప్తంగా చెప్పాను.

 

ఆ తర్వాత “ఆద్యక్షరి” కొనసాగింది ఉత్సాహంగా!

 

ప్రథమంగా ముత్తుస్వామిదీక్షితార్ గారి సుప్రసిద్ధ కీర్తన “వాతాపి గణపతిం భజేహం” తో వినాయక ప్రార్థన చేశాను. తర్వాత సభకు వచ్చిన శ్రోతలందరినీ ఉద్దేశించి “ఎందరో మహానుభావులు! అందరికీ వందనములు” పల్లవి ఆలపించాను. త్యాగరాజుగారి ప్రసిద్ధ పంచరత్నకీర్తనలులో ఇది ఒకటి.

 

ఆ పిమ్మట శ్రోతలను అక్షరాలు ఇవ్వవలసిందిగా అభ్యర్థించాను.

 

మొట్టమొదటగా ఒక శ్రోత లేచి “న అక్షరముతో అన్నమాచార్య కీర్తన వినిపించండి” అని కోరారు. “వాగ్గేయకారులలో ప్రాచీనుడు, పదకవితా పితామహుడైన అన్నమయ్య కీర్తనను ప్రప్రథమంగా ఆలపించే అవకాశం రావడం సముచితంగానూ, సంతోషంగానూ ఉంది. ఇది చాలా మధురమైన కీర్తన. ఇందులో కేవలం ఆ శ్రీమన్నారాయణుని వివిధనామాల సంకీర్తనే తప్ప, మరొక విషయం ఏదీ లేదు” అని చెప్పి “నారాయణతే నమో! నమో! భవ నారద సన్నుత నమో! నమో!” కీర్తనను పల్లవితో పాటు 2 చరణములు పాడి వినిపించాను. శ్రోతలంతా నిశ్శబ్దంగా విన్నారు; ఆ తర్వాత వారి కరతాళధ్వనులతో హాలంతా మారుమ్రోగిపోయింది.

 

వెంటనే మరొక శ్రోత “స” అక్షరం అడిగారు. “రామదాసు కీర్తన వినండి, చాలా బాగుంటుంది” అని చెప్పి “సీతారామస్వామీ! నే చేసిన నేరములేమీ!” అనే కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం ఆలపించాను.

 

పిమ్మట “మ” అక్షరంతో చెప్పమన్నారు. “మరుగేలరా ఓ రాఘవా!” అనే త్యాగరాజకృతి పల్లవిని వినిపించాను. “ఇదే అక్షరంతో సదాశివబ్రహ్మేంద్రులవారి రచన కూడా వినండి; చక్కని కీర్తన” అని చెప్పి “మానస సంచరరే!” పల్లవి, ఒక చరణం వినిపించాను

 

తదుపరి ఒక మహిళాశ్రోత “హ” అక్షరం ఇచ్చారు. “హరిహరి! రామ! నన్నరమర చూడకు!” అనే రామదాసు కీర్తన పల్లవి పాడాను.

 

అటుపిమ్మట “వ” అక్షరంతో చెప్పమని కోరారు. “విన్నపాలు వినవలె వింతవింతలూ” అనే అన్నమయ్య కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం వినిపించాను.

 

తదనంతరం “ఇ” అక్షరం అడిగారు. రామదాసుగారి అద్భుత కీర్తన “ఇక్ష్వాకు కులతిలకా! ఇకనైనా పలుకవే రామచంద్రా!” పల్లవితో పాటు దాదాపు మొత్తం కీర్తన ఆలపించాను. ఈ కీర్తనలో రామదాసుగారు తాను సీతారాములకు, లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నులకు చేయించిన స్వర్ణాభరణముల గురించి వర్ణించారు. ఆయన బాధ, ఆక్రోశం చివరి చరణాల్లో బాగా వ్యక్తపరచబడింది. శ్రోతలందరూ మంత్రముగ్ధులై ఆలకించారు… తర్వాత ఇదే అక్షరంతో “ఇప్పుడిటు కలగంటి” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం పాడాను.

 

ఆ తర్వాత ఒక సోదరీమణి “య” అక్షరముపై వినిపించమన్నారు. జయదేవ కవీంద్రుని అష్టపది “యారమితా వనమాలినా” పల్లవి, ఒక చరణం వినిపించి, వెనువెంటనే త్యాగయ్యగారి “యోచనా?… కమలలోచనా నను బ్రోవ!” అనే కృతి పల్లవి పాడాను.

 

ఆపై “బ” అక్షరం వచ్చింది. అన్నమయ్యగారి సుప్రసిద్ధ కీర్తన “బ్రహ్మ కడిగిన పాదమూ” పల్లవి, ఒక చరణం ఆలపించాను.

 

తదుపరి ఒక మిత్రుడు “శ్రీ” తో ప్రారంభమయ్యే కీర్తన కావాలని అడిగారు. వెంటనే రామదాసుగారి “శ్రీరామ! నీ నామమేమి రుచిరా!” కీర్తన పల్లవి, 2 చరణాలు పాడాను.

 

పిమ్మట “ఆ” అక్షరం అడిగారు. నారాయణతీర్థులవారి “ఆలోకయే శ్రీ బాలకృష్ణం” అనే తరంగం పల్లవి వినిపించాను.

ఇంతలో ఒక శ్రోత మళ్ళీ “న” అక్షరముతో కావాలని కోరారు. వారి కోరికను మన్నిస్తూ తూము నరసింహదాసుగారి “నిద్రాముద్రాంకితమైన నీ కన్నుల నీటు చూడగగల్గెనూ” అనే అందమైన కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం పాడాను. భగవంతుణ్ణి మేలుకొలిపే కీర్తనలు మనకు చాలా ఉన్నాయి. ఐతే, ఈ కీర్తనలో నరసింహదాసుగారు నిద్రిస్తున్న ఆ పరంధాముని సౌందర్యాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు… నరసింహదాసుగారివి చాలా చక్కని కీర్తనలు.

 

తర్వాత “గ” అక్షరం వచ్చింది. “గోవింద! గోవింద! యని కొలువరే!” అనే అన్నమయ్య కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం ఆలపించాను.

 

పిదప మరొక మిత్రుడు “ద” అక్షరం ఇచ్చారు. “దీనదయాళో! దీనదయాళో! దీనదయా పరదేవ దయాళో!” అనే రామదాసు కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం పాడాను. ఇదే అక్షరంతో తూము నరసింహదాసుగారి “దొర వలె కూర్చున్నాడూ! భద్రగిరినాథు డితడేమొ చూడూ!” కీర్తన పల్లవిని సైతం వినిపించాను.

 

తదుపరి ఒక సోదరి “ల” అక్షరంతో పాడమని కోరారు. “లాలనుచు నూచేరు లలన లిరుగడలా” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన పల్లవితో పాటు ఒక చరణం పాడాను.

 

పిమ్మట “ర” అక్షరం ఇవ్వబడింది. రామదాసుగారి మనోహరమైన కీర్తన “రామచంద్రులు నాపై చలము చేసినారూ! సీతమ్మా! చెప్పవమ్మా!” పల్లవి, ఒక చరణం ఆలపించాను. ఈ కీర్తనలో రామదాసుగారు తన బాధ, ఆవేదన, దుఃఖముతో కూడిన వెటకారం ఎంతో బాగా వ్యక్తీకరించారు. కాస్త భావుకులైనవారు ఈ కీర్తనను ఆలపించినా, ఆలకించినా కంట నీరు తిరగడం ఖాయం!

 

తదనంతరం ఒక మిత్రుడు “అం”తో పాడమన్నారు. అన్నమయ్యగారి “అంతయు నీవే హరి! పుండరీకాక్షా!” కీర్తన పల్లవితో పాటు ఒక చరణం పాడాను. ఇది కూడా చక్కని కీర్తన. ప్రతి పంక్తి చివరన ఆ శ్రీహరి నామాల్లో ఏదో ఒకటి వస్తుంటుంది.

 

తర్వాత ఇంకొక శ్రోత “జ” అక్షరం ఇచ్చారు. “జయజయ రామ! సమరవిజయ రామ!” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన పల్లవి వినిపించాను. దానితో పాటు, తెలుగునాట ప్రతి తల్లికీ తెలిసిన “జో అచ్యుతానంద! జోజో ముకుందా! రావె పరమానంద! రామగోవిందా!” పల్లవి కూడా ఆలపించాను. ఇది అన్నమయ్యగారి కీర్తన అనే సంగతి చాలామందికి తెలియకపోవడం విశేషం!.. ఐతే, ఆ శ్రోత “త్యాగరాజకృతి వినిపించలేరా?” అని అడిగారు. వారి అభ్యర్థనను గౌరవిస్తూ “జగదానంద కారకా! జయ జానకీ ప్రాణనాయకా!” పల్లవి పాడాను. సుప్రసిద్ధమైన త్యాగరాజ పంచరత్న కీర్తనలులో ఇది కూడా ఒకటి.

 

“ఆద్యక్షరి” లో “నిషిద్ధాక్షరి” :

 

అష్టావధానంలోని 8 అంశములలో “నిషిద్ధాక్షరి” అనేది ఒకటి. మీలో కొంతమందికి దీని గురించి తెలిసేవుంటుంది. తెలియనివారి కొరకు కాస్త వివరిస్తాను… అవధానికి పృచ్ఛకుడు ఏదైనా ఒక టాపిక్ ఇచ్చి, దానిపై పద్యం చెప్పమని అడుగుతాడు. అవధాని పద్యాన్ని ప్రారంభించిన తర్వాత “ఇక్కడ ఈ అక్షరం రాకూడదు” అని మధ్యమధ్యలో షరతులు విధిస్తుంటాడు. ఆ, యా అక్షరాలు రాకుండా, ఇతర అక్షరములను ఉపయోగించి అవధాని పద్యమును పూర్తిచేయవలసివుంటుంది. ఇదే “నిషిద్ధాక్షరి”!… ఈ “నిషిద్ధాక్షరి” ప్రస్తావన ఇప్పుడెందుకంటారా?… నా కార్యక్రమములో కూడా కొందరు సాహితీమిత్రులు ఈవిధమైన పరీక్షనే పెట్టారు నాకు!

 

ఒక మిత్రుడు “అ” అక్షరముతో పాడమని అడిగి “అదివో! అల్లదివో! శ్రీహరివాసమూ! మాత్రం వద్దు” అన్నాడు. నేను అప్పుడు అన్నమయ్యగారిదే మరో కీర్తన “అన్ని మంత్రములు ఇందే ఆవహించెనూ!” పల్లవి, ఒక చరణం పాడి వినిపించాను.

 

తర్వాత మరో మిత్రుడు పై తరహాలోనే “ప” అక్షరం ఇస్తూ “పలుకే బంగారమాయెనా!” వద్దన్నారు. “పలుకుతేనెల తల్లి పవళించెనూ!” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన పల్లవి, ఒక చరణం ఆలపించి ఆయనకు సంతృప్తిని కలిగించాను. శృంగారపరమైన ఈ కీర్తన సభికులందరికీ అమితంగా నచ్చింది.

 

సమయాభావము :

 

ఈ దశలో కార్యక్రమ నిర్వాహకులు కల్పించుకుని “తర్వాత కవిసమ్మేళనం ఉంది కనుక, చరణాలు పాడుతూ పోతే కాలాతీతం అవుతుందనీ, కేవలం పల్లవులు మాత్రమే ఆలపించమనీ, ఒక అక్షరానికి ఒక్క కీర్తన మాత్రమే వినిపించమని” అన్నారు. అందువల్ల మిగతా కార్యక్రమాన్ని కాస్త వేగవంతం చేయవలసి వచ్చింది; ఇక్కడినుండి కేవలం పల్లవులే పాడాను.

 

తదుపరి ఒక మహిళాశ్రోత “చ” అక్షరముతో పాడమన్నారు. “చూడగల్గెను రాముని సుందరరూపమూ!” అనే తూము నరసింహదాసు కీర్తన పల్లవి పాడాను.

 

పిమ్మట మరొక శ్రోత “డ” అక్షరం అడిగారు. అన్నమయ్య కీర్తన “డోలాయాంచల డోలాయాం! హరే! డోలాయాం!” ఆలపించాను.

తర్వాతి శ్రోత “త” అక్షరం ఇచ్చారు. “తక్కువేమి మనకూ రాముండొక్కడుండు వరకూ!” అనే రామదాసు కీర్తన వినిపించాను. ఈ కీర్తనలో రామదాసుగారు శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క దశావతారములను వర్ణించారు.

 

ఇంతకుముందు “అ” అక్షరాన్ని అడిగిన మిత్రుడు మళ్ళీ లేచి “వర్ణమాలలోని మొదటి అక్షరమైన ‘ అ ‘ తో పాడారు; చివరి అక్షరమైన ‘ క్ష ‘ తో పాడగలరా?” అని ప్రశ్నించారు. “పాడగలనండీ!” అని “క్షీరాబ్ధికన్యకకు శ్రీమహాలక్ష్మికిని నీరజాలయకును నీరాజనం” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన ఆలపించాను.

 

పిదప ఇంకొక శ్రోత “ఏ” అక్షరం ఇచ్చారు. రామదాసు కీర్తన “ఏ తీరుగ నను దయ జూచెదవో ఇనవంశోత్తమ! రామా!” పాడి వినిపించాను.

 

తదుపరి ఒక సోదరి “క” అక్షరం అడిగారు. “కొండలలో నెలకొన్న కోనేటిరాయడు వాడూ!” అనే అన్నమయ్య కీర్తన ఆలపించాను.

 

మరొకరు “ఉ” తో చెప్పమన్నారు. “ఉన్నాడో లేడో భద్రాద్రియందు” అనే రామదాసు కీర్తన వినిపించాను.

 

తర్వాతి శ్రోత “ఒ” అక్షరం ఇచ్చారు. “ఒకపరి కొకపరి ఒయ్యారమై” అనే అన్నమాచార్య కీర్తన పాడాను.

 

వెంటనే మరొకరు “ఓ” తో అడిగారు. రామదాసు కీర్తన “ఓ రఘువీరా! యని నే పిలిచిన ఓహో యనరాదా!” వినిపించాను.

 

అటుపిమ్మట “ఊ” అక్షరం వచ్చింది. “ఊరకయే కలుగునా రాముని భక్తి” అనే త్యాగరాజ కృతి ఆలపించాను.

 

ఇంకొక సభికుడు “ఎ” అక్షరంతో పాడమన్నారు. “ఎక్కడి మానుషజన్మం బెత్తిన ఫలమేమున్నది?” అనే అన్నమయ్య కీర్తన పాడాను.

 

తదనంతరం ఒక శ్రోత “ఔ” అక్షరం అడిగారు. అన్నమయ్యదే మరో కీర్తన “ఔనయ్యా జాణడవు! ప్రహ్లాదవరదా!” వినిపించాను.

 

తర్వాత మరొకరు “ఈ” అక్షరముతో కోరారు. “ఈశ్వరాజ్ఞ ఏమో తెలియదు!” అనే కీర్తన పల్లవి పాడాను. ఐతే, ఈ కీర్తన వ్రాసిన కవి యెవరో మాత్రం నాకు తెలియదు; ఎవరో అజ్ఞాత కవీశ్వరుడు!

 

దీనితో తెలుగు వర్ణమాలలోని అన్ని అక్షరాలూ పూర్తయినవి. ఆ శారదామాత కృప వలన నేను ఏ అక్షరానికీ తడుముకోవడంగానీ, తత్తరపడడంగానీ జరగలేదు. శ్రోతలు అడిగినదే తడవుగా వెనువెంటనే ఆ, యా కీర్తనలు పాడగలిగాను. గంటకు పైగా సాగిన కార్యక్రమంలో మొత్తం 41 కీర్తనలు ఆలపించాను.

 

సాధారణంగా సాహిత్యసమావేశాలకు మహిళలు తక్కువగా వస్తుంటారు. కాని, ఆనాటి కార్యక్రమానికి స్త్రీలు చెప్పుకోదగిన సంఖ్యలో రావడమే కాక, ఉత్సాహంగా పాల్గొని నాకు అక్షరములు ఇవ్వడం చాలా సంతోషాన్ని కలిగించింది.

 

ఇంక చివరిగా, రామదాసుగారి మంగళాశాసనం “రామచంద్రాయ! జనకరాజజా మనోహరాయ! మామకాభీష్టదాయ! మహిత మంగళం!” అనే మంగళహారతితో కార్యక్రమమును ముగించాను. ఈ హారతి పాట పాడేటప్పుడు శ్రోతలందరూ చప్పట్లు చరుస్తూ, నాతో గొంతు కలిపి పాడుతూ తమ ఆనందమును వ్యక్తం చేయడం ఎంతో సంతృప్తిని కలిగించింది.

 

ఆ తర్వాత పలువురు పురప్రముఖులు, సాహితీవేత్తలు వేదిక పైకి వచ్చి “అద్భుతమైన కార్యక్రమం ఈనాడు చూడగలిగామనీ, ఇటువంటి వినూత్న ప్రక్రియ గురించి ఎప్పుడూ విననైనాలేదని” ప్రశంసించారు.

 

చదువరులందరికీ ఒక విన్నపం! దయచేసి దీనిని స్వోత్కర్ష (సొంతడబ్బా) గా భావించకండి! నా మనసుకు కలిగిన ఆనందమును మీ అందరితో పంచుకోవాలనే ఉబలాటమే నన్ను ఈ వ్యాసరచనకు ప్రేరేపించింది.

 

ఇది చదివిన మిత్రులంతా తమ అభిప్రాయమును కామెంట్ రూపములో తెలపాలని కోరుతున్నాను. కామెంట్ వ్రాసే అవకాశం లేనివారు, క్రింద ఇస్తున్న నా మొబైల్ నంబరుకు ఫోన్ చేసి నాతో మాట్లాడవచ్చు!

 

భవదీయుడు,

 

సత్యనారాయణ పిస్క,

 

మొబైల్ : 9849634977.

శతక వాఙ్మయము – ఒక విశ్లేషణ

 

రచన: కవుటూరు ప్రసాద్

 

 

తెలుగువాఙ్మయంలో శతకసాహిత్యానికి ఒక ప్రత్యేకస్థానం ఉన్నది.  శతకం అంటే నూరు పద్యముల సమాహారం.  కొందరు కవులు తమతమ శతకాల్లో శతాధికంగా కూడా పద్యాలు రచించారు.  ముక్తకం, మకుటం అనేవి శతకం యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు.  ‘ముక్తకం’ అంటే ఏ పద్యానికి ఆ పద్యమే స్వతంత్రభావ ప్రతిపత్తితో విరాజిల్లటం.  ‘మకుటం’ అంటే కిరీటం.  ప్రభువుకు మకుటం ఎంత ప్రధానమో, శతకానికీ మకుటం అనేది అంత ప్రధానం.  శతకంలోని ప్రతి పద్యం చివరనా ఈ మకుటం వస్తుంటుంది.  కొన్ని శతకాల్లో ద్విపాద మకుటాలు సైతం ఉన్నాయి.  శతకసాహిత్యంలో ఏనుగులక్ష్మణకవి రచించిన (భర్తృహరి సుభాషితములకు అనువాదం) శతకానికి మకుటం లేకపోవడం ఒక ప్రత్యేకలక్షణంగా పేర్కొనవచ్చు.

 

శతక కవులు తమ పద్యాల ద్వారా సమాజానికి నీతిని, రీతిని బోధించారు.  మానవజీతంలో వివిధస్థాయిల వారికి వివిధరకాల శతకాలు వారివారి మానసికస్థాయిని వికసింపజేయడానికి ఎంతగానో తోడ్పడతాయి అనటంలో అతిశయోక్తి లేదు.  బాల్య యౌవన కౌమార వార్ధక్యములు, భక్తి విజ్ఞాన వైరాగ్య భావములకు నిలయములని పెద్దలమాట (క్రమాలంకారము).

 

వేమన, సుమతి, భాస్కర, దాశరథి, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, ఆంధ్రనాయక, నరసింహ, కుమార, కుమారీ శతకములు తెలుగుసాహిత్యంలో ప్రత్యేకస్థానమును సంతరించుకున్నాయి.  పైన పేర్కొన్నవే కాక మరెన్నో శతకాలు విశేష ప్రజాదరణ పొందినవి కూడా ఉన్నాయి.  తల్లి తన బిడ్డకు మమతానురాగాలను రంగరించి గోరుముద్దలు తినిపించినట్లు, చిరుప్రాయంలోని పిల్లలకు శతకకవులు వేమన, సుమతి, కుమార, కుమారీ ఇత్యాది శతకపద్యాల ద్వారా బంగారుబాట వేశారు.  ఉదాహరణకు వేమనశతకం తీసుకుంటే, పద్యంలోని మొదటి రెండు పాదములలో విషయవివరణ చేసి, మూడవపాదాన్ని ఒక ‘జర్కు ‘ తో ముగించటం దీని ప్రత్యేకత.  వేమనగారి ఆటవెలదులలో మూడవపాదములన్నీ సూక్తులు, లోకోక్తులు, నగ్నసత్యాలతో ముగుస్తాయి.  అక్షరాభ్యాసానికి ముందే సుమతి, వేమనాది సూక్తినిధులను పిల్లలకు వంటపట్టించవచ్చును.  అట్లు చేయుట ద్వారా పిల్లల మనోవికాసానికి దోహదం చేసినవారమవటమే కాక, వారిని భావిభారత పౌరులుగా తీర్చిదిద్దినవారం అవుతాము.  సద్భావన, సదాచారం, పెద్దలయెడ గౌరవం ఇత్యాది విషయాలు చిన్నారుల హృదయాల్లో పాదుకొల్పినవారం అవుతాము.

 

‘స్థాలీపులాకన్యాయం’గా ఒక్కొక్క శతకంలో ఒకటి, రెండు పద్యాలను గ్రహించి విశ్లేషిస్తాను.  మొదటగా “వేమన శతకం” బాలలకు ఏవిధంగా ఉపకరిస్తుందో సోదాహరణంగా వివరించే ప్రయత్నం చేస్తాను.

 

                        చిత్తశుద్ధి కలిగి చేసిన పుణ్యంబు

కొంచెమైన నదియు కొదువ కాదు

విత్తనంబు మఱ్ఱివృక్షంబునకు నెంత?

విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!

 

‘ఏ పనిచేసినా చిత్తశుద్ధితో చేయాలి.  ఆ పని ఎంతటిది అనేది ముఖ్యం కాదు ‘ అనే సత్యాన్ని పెద్ద మఱ్ఱిచెట్టునకు విత్తనం ఎంత చిన్నదిగా ఉంటుంది అనే చక్కని ఉపమానంతో చెప్పారు వేమన!  మనస్ఫూర్తిగా చేసిన ఎంత చిన్నపని అయినా ఎంతో గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుంది అనే సందేశం ఈ పద్యంలో ఉంది.

 

మరొక పద్యంలో

 

                            అల్పు డెపుడు పల్కు నాడంబరముగాను

సజ్జనుండు పల్కు చల్లగాను

కంచు మ్రోగునట్లు కనకంబు మ్రోగునా?

విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!                    అంటాడు.

 

అల్పునికి, సజ్జనునికి ఉన్న అంతరాన్ని కంచు కనకాలతో పోల్చి తెలుగువారి హృదయాలను చూరగొన్న వేమనకవీంద్రుడు చిరస్మరణీయుడు.  వారి పద్యాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క ఆణిముత్యం.  ఇటువంటి సూక్తులు, హితోక్తులు పిల్లల మనసుల్లో చెరగని ముద్ర వేసి, వారి భవిష్యత్తును తీర్చిదిద్దుతాయి అనడంలో సందేహం లేదు.

 

                             శ్రీరాముని దయ చేతను

నారూఢిగ సకలజనులు నౌరా యనగా

ధారాళమైన నీతులు

నోరూరగ చవులుబుట్ట నుడివెద సుమతీ!

 

అని “సుమతీ శతకం” ప్రారంభించిన బద్దెనకవి నీతిపద్యాలు వ్రాస్తానని ప్రతిన చేస్తూ, శ్రీరామచంద్రుని ఇష్టదేవతాస్తుతిగా పై పద్యాన్ని పేర్కొన్నాడు.  ఒకప్పుడు ఈ పద్యాన్ని పిల్లల నోట విని పెద్దలు ఎంతో మురిసిపోయేవారు.

 

అట్లే, ఎటువంటి ఊరు నివాసయోగ్యం, ఎటువంటిది కాదు అనే విషయం అలతి అలతి పదాలతో చెప్పిన తీరు అనితరసాధ్యమేమో అనిపిస్తుంది.

 

                            అప్పిచ్చువాడు, వైద్యుడు,

నెప్పుడు నెడతెగక పాఱు  యేరును, ద్విజుడున్

చొప్పడిన యూర నుండుము

చొప్పడకున్నట్టి యూరు చొరకుము సుమతీ!

 

 

అదేవిధంగా, అపకారికి కూడా ఉపకారం చెయ్యాలనీ, తాను బాధపడక ఇతరులను బాధపెట్టక మనుగడ సాగించాలనీ, బంగారు సింహాసనంపై కుక్కను కూర్చోబెడితే అది వెనుకటి గుణాన్ని మానలేదనీ సార్వజనీనమైన సత్యాలను తెలుగువారికి ఎంతో హృద్యంగా అందించారు బద్దెనకవీశ్వరులు.

 

నేటి విద్యావిధానంలో నైతిక, సద్భావనాంశాలకు అంతగా ప్రాధాన్యత లేదని విజ్ఞుల అభిప్రాయం.  విద్యార్థ్జుల్లో పై రెండు అంశాలను పాదుకొల్పాలంటే శతకసాహిత్యాన్ని పరిచయం చేయటం అత్యంతావశ్యకం.  తత్సంబంధమైన విషయవిశ్లేషణకు “భాస్కర శతకం” ఎన్నదగింది.  ఒకింత ఏకాగ్రతతో సాధన చేస్తే పద్యం స్వంతం కాకమానదు.  నిత్యవ్యవహారంలో జరిగే విషయాలకు ఈ శతకం ఒక దర్పణం.  ఉదాహరణకు బలవంతుడు కారణాంతరాల వలన బలహీనుడైతే, మిత్రుడుగా ఉన్నవాడే శత్రువుగా మారిపోతాడని చెప్తూ, అగ్ని పరిపూర్ణుడై ఉన్నప్పుడు వాయువు అతనితో స్నేహం చేస్తాడనీ, అదే అగ్ని సూక్ష్మదీపం రూపంలో ఉన్నప్పుడు శత్రువుగా మారి ఆర్పివేస్తాడనీ చక్కని దృష్టాంతంతో పండిత పామర జనరంజకంగా రచించిన మారద వెంకయ్య ధన్యజీవి.  ఈ క్రింది పద్యం చూడండి.

 

                          బలయుతుడైన వేళ నిజబంధుడు తోడ్పడుగాని, యాతడే

బలము తొలంగెనేని తన పాలిటి శత్రు వదెట్లు పూర్ణుడై

జ్వలనుడు కాన గాల్చు తరి సఖ్యము జూపును వాయుదేవు, డా

బలియుడు సూక్ష్మదీపమగు పట్టున నార్పదె గాలి భాస్కరా!

 

సామాజికాంశాల విశ్లేషణకు ఇంతకంటే మరేంకావాలి!  ఇటువంటి సంగతులను వంటపట్టించుకున్నవాడు ఉత్తమపౌరుడు కాకుండా ఉంటాడా?

 

‘చదువు – సంస్కారం’ అనే పదాలు నిత్యవ్యవహారంలో వాడుకలో ఉన్నవే!  ఐతే, చదువుతో పాటు సంస్కారం ఉన్నప్పుడే వ్యక్తి రాణిస్తాడు.  సంస్కారంలేని చదువు నిరర్థకమని చెప్పే ఈ క్రింది పద్యం చూడండి.

 

                          చదువది యెంత గల్గిన రసజ్ఞత యించుక చాలకున్న, నా

చదువు నిరర్థకంబు, గుణసంయుతు లెవ్వరు మెచ్చరెచ్చటన్

బదునుగ మంచికూర నలపాకము చేసిననైన నందు నిం

పొదవెడు నుప్పు లేక రుచి పుట్టగ నేర్చునటయ్య భాస్కరా!

 

పై పద్యంలో ‘రసజ్ఞత ‘ అనే పదానికి విస్తృతార్థం ఉన్నది.  సామాజికస్పృహకు, మనోవికాసానికి ఇది ఒక చక్కని తార్కాణం.  అట్లే, దక్షుడు లేని ఇల్లు ఏవిధంగా ఉంటుందో, పండితులైనవారు దిగువందగనుండగ ఒక అల్పుడు గొప్ప పీఠంపై కూర్చుంటే ఆ పండితులకేమి లోటు కలుగుతుంది? అనే విషయాలను చక్కని దృష్టాంతాలతో వివరించాడు కవి.  ఇటువంటి పద్యాలను ధారణ చేయించడం ద్వారా విద్యార్థుల్లో సమాజం పట్ల అవగాహన కలిగించవచ్చును.  వారి పఠనాసజ్తికి దోహదం కలిగించినవారమౌతాము.

 

దశరథకుమారుడైన శ్రీరామచంద్రుని స్తుతిస్తూ, రామదాసుగా గణుతికెక్కిన కంచర్లగోపన్న రచించిన “దాశరథీ శతకం” భక్తిరసప్రధాన శతకాలలో పేరెన్నిక గన్నది.  ఇది ఒకింత ప్రొఢమైనదే అయినా, ధారాశుద్ధి కలిగి పద్యం కమ్మచ్చులో తీసినట్లు ధారాళంగా సాగిపోతుంది.  సందర్భానుసారంగా ఈ శతకపద్యముల ద్వారా పౌరాణికపాత్రలను, ఆ పాత్రల వైశిష్ట్యాన్ని పరిచయం చేయవచ్చు.  ఉదాహరణకు…….

 

                    డాసిన చుట్టమా శబరి? దాని దయామతి నేలినావు! నీ

దాసుని దాసుడా గుహుడు? తావక దాస్యమొసంగినావు! నే

జేసిన పాపమా! వినుతి చేసిన గావవు! కావుమయ్య! నీ

దాసులలోన నేనొకడ! దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!

 

పై పద్యం ద్వారా శ్రీరాముణ్ణి, తాదాత్మ్యంతో ఆ పురాణపురుషునికి తాను రుచి చూసిన ఎంగిలిపండ్లను తినిపించిన శబరి పాత్రను, దాశరథిని సీతా లక్ష్మణ సమేతంగా తన నావలో నది ఆవలి ఒడ్డుకు చేర్చిన గుహుని పాత్రను పరిచయం చేయవచ్చు.  తద్వారా పౌరాణికాంశాల ప్రస్తావనకు అవకాశం కలిగి, విద్యార్థులకు పురాణవిషయాల పట్ల ఆసక్తిని కలిగించవచ్చు.

 

అట్లే, సిరిసంపదలు ఉన్నప్పుడే దానధర్మాలు చెయ్యాలనీ, అవి తొలగిపోయిన పిదప చింతించినా ప్రయోజనం ఉండదనీ చక్కని ఉపమానంతో చెప్పిన ఈ క్రింది పద్యం అన్ని వయసులవారికీ, అన్ని కాలాల్లోనూ ఆదర్శవంతమైనది.

 

                    సిరిగలనాడు మైమరచి, చిక్కిననాడు తలంచి పుణ్యముల్

పొరిబొరి సేయనైతినని పొక్కిన గల్గునె?  గాలి చిచ్చుపై

కెరలినవేళ, దప్పిగొని కీడ్పడువేళ జలంబు గోరి త

త్తరమున ద్రవ్వినం గలదె! దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!

 

ముందుగానే నీటి కొరకు బావిని త్రవ్వవలెనేగాని, మంటలకు గాలి తోడై గృహాలను తగులబెడుతున్నప్పుడు, దాహంతో తపిస్తున్న సమయంలో బావిని త్రవ్విన ఉపయోగమేమి కలుగుతుంది? అనే చక్కని లోకవ్యవహారాన్ని జోడించి ఎంతో మనోహరంగా చెప్పాడు.

 

ఈ శతకంలో మరొక విశేషం కూడా ఉన్నది.  సాధారణంగా శతకాలు ఏదో ఒక ఛందోరీతిని గ్రహించి మాత్రమే రచిస్తారు.  కాని, ఈ శతకకర్త ‘ఉత్పలమాల, చంపకమాల ‘ ఛందస్సులను గ్రహించి శతకాన్ని రచించారు.  అందుచేతనే, అవసరాన్ని బట్టి ‘భద్రగిరి దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ’ అని, మరికొన్నిచోట్ల ‘దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ’ అనీ వ్రాయడం జరిగింది.  ఏమైనా, ఈ శతకానికి మకుటం ‘దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ’ అని మాత్రమే చెప్పవలసివుంటుంది.

 

శతకసాహిత్యంలో మరొక ఆణిముత్యం ధూర్జటి రచించిన “శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం”.  రాజుల ఆస్థానాల్లో ఉంటూనే, వారి సేవను నిర్మొగమాటంగా నిరసించిన ధీశాలి ఇతడు.  రాజుల సేవ నరకప్రాయమని చాటిచెప్పాడు.  ఈ క్రింది పద్యం చూడండి.

 

                    రాజుల్మత్తులు, వారి సేవ నరకప్రాయంబు, వారిచ్చు నం

బోజాక్షీ చతురంతయాన తురగీ భూషాదు లాత్మవ్యథా

బీజంబుల్, తదపేక్ష చాలు, పరితృప్తిం బొదితిన్, జ్ఞానల

క్ష్మీజాగ్రత్త్పరిణామ మిమ్ము దయతో శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!

 

‘నిరంకుశః కవయః ‘  అనేది ధూర్జటికి అక్షరాలా వర్తిస్తుంది.

 

ఆయన పద్యాల్లో వైరాగ్యదృష్టి సైతం గోచరిస్తుంది.  జగత్తు మిథ్య అని తెలిసికూడా మానవుడు మోహార్ణవంలో మునిగితేలుతున్నాడనే వైరాగ్య వేదాంత విషయాలను ఎంతో చక్కగా ఈ క్రింది పద్యంలో తేటతెల్లం చేశాడు.

 

                    అంతా మిథ్య తలంచి చూచిన నరుండట్లౌటెరింగిన్ సదా

కాంతల్పుత్రులు నర్థమున్ తనువు నిక్కంబంచు మోహార్ణవ

భ్రాంతింజెంది చరించుగాని, పరమార్థంబైన నీయందు తా

చింతాకంతయు చింత నిలపడు కదా! శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!

 

పుత్రులు పుట్టలేదని బాధపడటం అర్థరహితమనీ, ధృతరాష్ట్రుడు తన నూర్గురు కొడుకులతో ఏ సద్గతి పొందాడనీ హితోపదేశం చేశాడు.  ఈవిధంగా సామాజిక దృక్పథం కూడా శతకంలో వ్యక్తపరచిన కవీంద్రుడు ధూర్జటి.  ఈ శతకం శ్రీకాళహస్తి క్షేత్రంలో వెలసిన పరమేశ్వరుణ్ణి స్తుతిస్తూ చెప్పిన ఉదాత్త శతకరాజం.

 

“ఆంధ్రనాయక శతకం” శతకసాహిత్యంలో మరొక ఆణిముత్యం.  ఈ శతక రచన ‘చిత్రచిత్ర ప్రభావ దాక్షిణ్యభావ! హత విమతజీవ శ్రీకాకుళాంధ్రదేవ!’ అనే ద్విపాద మకుటంతో సాగింది.  ఈ శతకానికి సీసపద్యాన్ని ఎన్నుకున్నాడు రచయిత కాసుల పురుషోత్తమకవి.  సీసపద్యరచనలో విషయ వివరణకు విస్తారమైన అవకాశం ఉంటుంది.  నిందాస్తుతి అలంకారంతో విరాజిల్లే ఈ పద్యం తిలకించండి.

 

              పక్షంబు గలదండ్రు పాండుపుత్రులయందు, పాండవుల్ పడినట్టి పాటులేమి?

పూర్వజన్మమునందు పూజించె గజమండ్రు, గజరాజు పొందిన గాసి యేమి?

యల కుచేలునకు బాల్యస్నేహితుడవండ్రు, నెఱి కుచేలుడు వడ్డ నెవ్వలేమి?

ప్రహ్లాదు డాజన్మ భక్తియుక్తుండండ్రు, ప్రహ్లాదు డొందిన బాధలేమి?

 

యెంత యాలస్యముగ వారి నేలినాడ, విట్టిదే నీ దయారసం బెంచిచూడ

చిత్రచిత్ర ప్రభావ! దాక్షిణ్యభావ! హత విమతజీవ! శ్రీకాకుళాంధ్రదేవ!

 

సామాన్యంగా బాహ్యార్థం శ్రీమహావిష్ణువును నిందించినట్లుగా కనిపిస్తుంది.  ‘పాండవులు, గజరాజు, కుచేలుడు, ప్రహ్లాదుడు వీరంతా నీ భక్తులే కదా!  అయినా వారు ఎన్ని ఇక్కట్లు పడ్డారు? ఎంత ఆలస్యంగా వారిని కాపాడావు?  ఇదేనా వారి యెడ నీకు గల దయ?’ అని నిందించినట్లు వాచ్యార్థం.  కాని, అంతర్లీనంగా పైన ఉదహరించిన నీ భక్తులంతా నీ దయారసాస్వాదనము చేతనే తరించారు కదా! అనే స్తుతి కనిపిస్తుంది.

 

              ఆలు నిర్వాహకురాలు భూదేవియై యఖిలభారకుడన్న నాఖ్య దెచ్చె!

నిష్టసంపన్నురా లిందిర భార్యయై కామితార్థదుడన్న ఘనత దెచ్చె!

కమలగర్భుడు సృష్టికర్త తనూజుడై బహుకుటుంబకుడన్న బలిమి దెచ్చె!

కలుషవిధ్వంసిని గంగ కుమారియై పతితపావనుడన్న ప్రతిభ దెచ్చె!

 

ఆలుబిడ్డలు దెచ్చు ప్రఖ్యాతిగాని, మొదటినుండియు నీవు దామోదరుడవె!

చిత్రచిత్ర ప్రభావ! దాక్షిణ్యభావ! హత విమతజీవ! శ్రీకాకుళాంధ్రదేవ!

 

‘శ్రీకాకుళాంధ్రదేవా!  నీకు అఖిలభారకుడన్న పేరు వచ్చినా, కామితార్థదుడన్న ఘనత కలిగినా, బహుకుటుంబీకుడన్న బలిమి వచ్చినా, పతితపావనుడన్న ప్రతిభ కలిగినా, నీ భార్యాపిల్లలు తెచ్చిన ప్రఖ్యాతియేగాని, మొదటినుండీ నీవు దామోదరుడవే సుమా!’ అని వాచ్యార్థంలో నింద వ్యక్తమౌతుంది.  కాని, అంతర్లీనంగా భూదేవిని నిర్వాహకురాలు అన్నా, ఇందిరను ఇష్టసంపన్నురాలన్నా, బ్రహ్మను గొప్పవాడన్నా, గంగాదేవిని కలుషవిధ్వంసిని అన్నా వారందరి గొప్పతనానికి నీవే కదా మూలకారకుడివి అనే స్తుతి ద్యోతకమౌతుంది.  దీనినే నిందాస్తుతి లేక వ్యాజస్తుతి అలంకారం అంటారు.  పైన చెప్పినట్లు ఈ శతకపద్యాల వలన ఎన్నో పౌరాణికగాథలు, పురాణపాత్రలు మనకు సాక్షాత్కరిస్తాయి.

 

శేషప్పకవి విరచించిన “నరసింహ శతకము” శతకవాఙ్మయములో పేరెన్నికగన్న శతకం.  ‘భూషణవికాస! శ్రీ ధర్మపుర నివాస! దుష్టసంహార! నరసింహ! దురితదూర!’ అనే ద్విపాద మకుటంతో విరాజిల్లింది ఈ శతకరాజం.  ‘శ్రీధర్మపురనివాస!’ అంటే ‘సంపత్కరమైన పురమునందు నివసించువాడా’ అనీ, ‘ధర్మపురిలో వసించువాడా’ అనీ అర్థం చెప్పవచ్చును.  కరీం నగరం జిల్లాలోని ధర్మపురి క్షేత్రంలో వెలసిన శ్రీ నారసింహుని స్తుతిపరంగా సాగుతుంది ఈ శతకం.  ఈ క్రింది పద్యం చూడండి.

 

                         గార్ధభంబున కేల కస్తూరితిలకంబు? మర్కటంబున కేల మలయజంబు?

శార్దూలమున కేల శర్కరాపూపంబు? సూకరంబున కేల చూతఫలము?

మార్జాలమున కేల మల్లెపువ్వుల బంతి? గుడ్లగూబల కేల కుండలములు?

మహిషంబు కేల నిర్మలమైన వస్త్రముల్? బకసంతతికి నేల పంజరంబు?

ద్రోహచింతన జేసెడి దుర్జనులకు మధురమైనట్టి నీ నామమంత్రమేల?

భూషణవికాస! శ్రీ ధర్మపుర నివాస! దుష్టసంహార! నరసింహ! దురితదూర!

 

 

‘ఓ స్వామీ! గాడిదకు కస్తూరిబొట్టు, కోతికి గంధము, బెబ్బులికి చక్కెరపిండివంటలు, పందికి మామిడిపండు, పిల్లికి మల్లెపూలచెండు, గుడ్లగూబలకు చెవిపోగులు, దున్నపోతుకు మంచి వస్త్రములు, కొంగలకు పంజరము ఏవిధంగా అవసరం లేదో, చెడు తలంపులు చేసేవానికి మధురమైనట్టి నీ నామమంత్రము అవసరం లేదు ‘ అనే ఆధ్యాత్మికతత్త్వాన్ని ప్రబోధిస్తున్నాడు కవి.

 

ఈ శతకంలో వైరాగ్య, సామాజిక విషయాలను సైతం ప్రస్తావించాడు కవి.  అందునల్ల, ఈ శతకపద్యములు అన్నివయసులవారికి అవశ్యం పఠనీయం.

 

 

                     తల్లి గర్భము నుండి ధనము తేడెవ్వడు, వెళ్ళిపోయెడినాడు వెంట రాదు

లక్షాధికారైన లవణమన్నమెగాని, మెఱుగుబంగారంబు మ్రింగబోడు

విత్త మార్జన జేసి విఱ్ఱవీగుటె కాని, కూడబెట్టిన సొమ్ము కుడువబోడు

పొందుగా మరుగైన భూమిలోపల బెట్టి, దానధర్మము లేక దాచిదాచి

 

తుదకు దొంగల కిత్తురో! దొరల కవునొ!

తేనె జుంటీగ లియ్యవా తెరువరులకు!

భూషణవికాస! శ్రీ ధర్మపుర నివాస!

దుష్టసంహార! నరసింహ! దురితదూర!

 

పై పద్యములో చెప్పబడినవన్నీ నగ్నసత్యాలు.  మానవుని నాలుగు దశల్లోని చివరి రెండు దశలైన ‘కౌమార, వార్ధకము ‘ ల వైరాగ్య, భావములకు చెందినవి.  ఇట్టి పద్యాల్లోని సారాంశం తెలుసుకున్నవాడు సంసారబంధాల వ్యామోహము నుండి బైటపడి, ఆధ్యాత్మికత వైపు మొగ్గు చూపుతాడు.

 

పక్కి అప్పలనర్సయ్యకవి రచించిన “కుమార శతకము”, వెంకటనరసింహకవి వ్రాసిన “కుమారీ శతకము” శతకసాహిత్యములో బాలబాలికలకు ఎంతో ఉపయుక్తమయ్యేవని ఆ, యా శతకాల మకుటాలు చూస్తేనే తేటతెల్లమౌతుంది.  ఈ ఇద్దరు కవులూ తమ శతకాలను సుమతీశతకకర్త బద్దెన వలెనే కందపద్యాల్లో వ్రాయటం విశేషం.  బాలబాలికల మనోవికాసానికి వేమన, సుమతీ శతకాల వలె కుమార, కుమారీ శతకాలు ఎంతగానో తోడ్పడతాయి.

 

మచ్చునకు ఈ క్రింది పద్యం చూడండి.

 

జారులతో, చోరులతో,

క్రూరులతో నెపుడు పొత్తు గోరక మది స

త్పూరుష పదాంబుజాతా

ధారుడవై బ్రతుకు! కీర్తి తనరు కుమారా!

 

చెడుబుద్ధి కలవారితోను, దొంగలతోను, కఠినులతోను ఏ కాలమందైననూ స్నేహం చేయవద్దు.  ఎప్పుడూ సజ్జనుల పాదసేవయే ముఖ్యముగా తలచి జీవితం సాగించిన కీర్తి వచ్చును.

 

                                   సద్గోష్ఠి సిరియు నొసగును,

సద్గోష్ఠియె కీర్తి బెంచు, సంతుష్టియు నా

సద్గోష్ఠియె యొనగూర్చును,

సద్గోష్ఠియె పాపములను జంపు కుమారా!

 

సత్పురుషులతో కూడిన సభలలో ఉన్నయెడల కీర్తిప్రతిష్ఠలు కలుగును.  వారితో జరిపిన సంభాషణలు తృప్తి నిచ్చును.  సంపదల నిచ్చును.  పాపములు తొలగించును.

 

పై రెండు పద్యములలోని హితోక్తులు పిల్లల హృదయాలను ప్రభావితం చేసి, వారిని ఉత్తమపౌరులుగా తీర్చిదిద్దుతాయి అనుట అక్షరసత్యం.

 

వెంకటనరసింహకవి రచించిన “కుమారీ శతకం” కూడా ఈ కోవకు చెందినదే!  ‘కుమారీ’ అన్న మకుటంతో ఉన్న ఈ శతకం ముఖ్యంగా యువతులను ఉద్దేశించివ్రాయబడినది.  అప్పుడే పెళ్ళాడిన నవవధువులు అత్తవారింట భర్తతో, అత్తమామలతో, బావలతో, మరదులతో, ఆడబిడ్డలతో ఎలా ప్రవర్తించాలో, ఎవరితో ఎలా మాట్లాడాలో, ఇరుగుపొరుగువారితో ఎలా మసలుకోవాలో, సంసారాన్ని ఎలా చక్కదిద్దుకోవాలో చక్కని హితోక్తులతో బోధిస్తుంది ఈ శతకం.  దీనిని ఆంధ్రుల ప్రతి ఆడపడుచు చదివి, వారివారి సంసారజీవితాలను ఆనందమయం చేసుకొనవచ్చును.

 

ఈ శతకంలోని రెండు పద్యాలను ఈ సందర్భంగా ఉదహరిస్తాను.

 

                                తన బావల పిల్లల యెడ,

తన మరదుల పిల్లలందు, తన పిల్లల కం

టెను మక్కువ యుండవలెన్!

వనితల కటులైన వన్నె వచ్చు కుమారీ!

 

తన బావగారి బిడ్డలయందు, తన మరదుల పిల్లలయందు తన కన్నబిడ్డల కంటె ఎక్కువ ప్రేమ కలిగియుండిన స్త్రీ అధిక కీర్తివంతురాలై విరాజిల్లును.

 

                                 పతి కత్తకు మామకు స

మ్మతిగాని ప్రయోజనంబు మానగవలయున్

హిత మాచరింపవలయును

బ్రతుకున కొక వంక లేక పరగు కుమారీ!

 

భర్తకు, అత్తమామలకు ఇష్టంలేని పనులు మానవలెను.  వారికి మంచి కలిగించు పనులు చేయవలెను.  ప్రవర్తనయందు లోపము లేకుండా నడుచుకోవలెను.

 

ఈ శతకంలోని కొన్ని పద్యాలు ఆధునిక సమాజ మనబడే నేటికాలములో అందరికీ ఆమోదయోగ్యం కాకపోవచ్చు!  కాని, వాస్తవంగా సంసారజీవితం సుఖశాంతులతో సాగాలంటే ఈ శతకంలోని అంశాలు ఆచరణయోగ్యాలేనని చెప్పవచ్చును.

 

ఏనుగు లక్ష్మణకవి తెలుగులోకి అనువదించిన భర్తృహరి సుభాషితములు శతక వాఙ్మయములో కరదీపికలవంటివి.  భర్తృహరి సుభాషితాలను మరికొందరు కవులు అనువదించినప్పటికీ, వాటికి ఈ పద్యాలకు వచ్చిన ప్రశస్తి రాలేదు.  ఉదాహరణకు ఈ క్రింది పద్యం తిలకించండి.

 

ఉరుతర పర్వతాగ్రమున నుండి దృఢంబగు ఱాతి మీద స

త్వరముగ త్రెళ్ళి కాయము హతంబుగ చేయుట మేలు, గాలిమే

పరిదొర వాత కేలిడుట బాగు, హుతాశన మధ్యపాతమున్

వరమగు, చారుశీల గుణవర్జన మర్హముకాదు చూడగన్

 

‘సద్గుణాలను విడిచిపెట్టటం కన్న ప్రాణత్యాగం చేయుట మిన్న ‘ అంటాడు ఈ కవి.  గుణవర్జన కంటే మిక్కిలి ఎత్తైన పర్వతాగ్రము నుండి దూకి చనిపోవడం మంచిది.  అట్లు కానిచో, సర్పరాజు నోటిలో చేయి పెట్టి కాటువడి మరణించడం మేలు.  అదీకాదంటే, అగ్నిలో దూకి తనువు చాలించవచ్చు అంటాడు.  దీనినిబట్టి సద్గుణాలకు ఎంత ప్రాధాన్యం ఉన్నదో వ్యక్తమౌతున్నది.

 

అట్లే, వివేకమును కోల్పోయినవారు ఏవిధంగా పతనం చెందుతారో ఈ క్రింది పద్యంలో మనోహరంగా చెప్పాడు లక్ష్మణకవి.

 

ఆకాశంబున నుండి శంభుని శిరం, బందుండి శీతాద్రి, సు

శ్లోకంబైన హిమాద్రి నుండి భువి, భూలోకంబు నందుండి య

స్తోకాంబోధి, పయోధి నుండి పవనాంధోలోకమున్ జేరె గం

గా కూలంకష! పెక్కు భంగులు వివేక భ్రష్ట సంపాతముల్

 

‘పవిత్రమైన గంగానది ఆకాశము నుండి శివుని శిరస్సు పైకి, అక్కడి నుండి హిమాలయం మీదికి, పవిత్రమైన హిమవన్నగము నుండి భూలోకానికి, అక్కడినుండి మహాసముద్రం లోనికి, ఆ పయోధి నుండి పాతాళలోకానికీ క్రమంగా పతనం చెందుతూ పోయినట్లు, వివేకభ్రష్టుడైనవాడు కూడా అనేకవిధాలుగా పతనం అవుతాడు ‘ అని ఎంతో అందంగా చెప్పిన లక్ష్మణకవి ఆంధ్రులకు ఆరాధ్య కవివర్యుడు.

 

ఇక్కడ ఒక అతి ముఖ్యమైన విషయం చెప్పాలి.  11వ శతాబ్దములో “ఆంధ్రమహాభారతము” రచన నారంభించి తెలుగులో “ఆదికవి” గా వెలుగొందిన నన్నయభట్టారకులవారే ఈ శతకప్రక్రియకు మార్గదర్శకులని సాహితీవిమర్శకుల అభిప్రాయం.  నన్నయగారి “మహాభారతం – ఆదిపర్వం (ప్రథమాశ్వాసం)” లో తక్షకుని వెంబడించి పట్టుకోవడానికి ఉదంకుడు నాగలోకం చేరి నాలుగు పద్యాలలో నాగరాజులను స్తుతిస్తాడు.  ఈ నాలుగు పద్యాల చివరన ‘మాకు ప్రసన్నుడయ్యెడున్ ‘ అనే పదాలున్నాయి.  తర్వాతికాలములో పలువురు కవులచేత వ్రాయబడిన సమాసమకుటం గల శతకపద్యాలకు ఈ నాలుగుపద్యాలే మార్గదర్శకాలైనవని విజ్ఞులు చెప్తారు.  ఆ నాలుగు పద్యాలు ఇవి:

 

1. బహువన పాదపాబ్ధి………………… మాకు ప్రసన్నుడయ్యెడున్

 

 

2. అరిది తపోవిభూతి………………… మాకు ప్రసన్నుడయ్యెడున్

 

3. దేవ మనుష్య లోకముల……………. మాకు ప్రసన్నుడయ్యెడున్

 

4. గోత్ర మహా మహీధర……………… మాకు ప్రసన్నుడయ్యెడున్

 

 

ఈ వ్యాసములో పైన పేర్కొన్న శతకాలే కాక, మరెన్నో శతకాలు తెలుగుసాహిత్య చరిత్రలో విరాజిల్లి, తెలుగుజాతికి రీతిని, నీతిని ఉద్బోధించాయి.  అది తెలుగువారి అదృష్టం.

 

ఈమధ్య నాకు(వ్యాస రచయితకు) లభించిన ‘లొల్ల సుబ్బరామయ్య ‘ అనే కవీంద్రుడు వ్రాసిన “శ్రీరామచంద్రప్రభు శతకము” భక్తిభావ సంభరితమై, చమత్కారములతో అలరారుతూ ఎంతో మనోహరముగా ఉన్నది.  మచ్చునకు వారి పద్యం ఒకటి ఉదహరిస్తాను.

 

                           పొలతుల్ కొందరు సంతుకై వగచి రేపుల్ మాపు లర్చింపగా

కలుగంజేయ దలంప విప్పటికి! సంతానాష్టకంబయ్యె చాల్

వలదో మొఱ్ఱో యటన్న నింకొకటి సంప్రాప్తంబు గావింతువా!

చలమా? నాదగు ఖర్మమా? ఇనకులేశా! రామచంద్రప్రభూ!

 

‘హే రామచంద్రా!  కొందరు సంతానముకై ఎన్ని నోములు నోచినా వారికి సంతానప్రాప్తి కలిగించవు.  నాకు ఇప్పటికి 8 మంది సంతానము.  ఇంక చాలు స్వామీ! అని మొర పెట్టుకున్నా ఇంకొకటి సంప్రాప్తం కావిస్తావా! ఇది నీ చపలత్వమా? నా ఖర్మమా?’ అని చమత్కారంగా, ధారాశుద్ధిగా చెప్పిన కవి అభినందనీయుడు.

 

ఈ సందర్భంగా నేను (ఈ వ్యాస రచయిత కవుటూరు ప్రసాద్) రచించిన “లోకాలోకనం” అనే శతకంలోని రెండు పద్యాలను ఉదహరిస్తాను.

 

                        ఆటపాటలైన యన్నపానములైన

చదువుసంధ్యలైన జగడమైన

హద్దు మీరకున్న హాయిని గూర్చురా!

మాటలోని మర్మ మరయుమయ్య!

 

అర్థము సుబోధకము.

 

                         ఆలి మాటమీద నత్యాదరము సూపి

తల్లి నింటినుండి  తరిమివేయ

నీవు కన్నవారు నిన్నాదరింతురా?

మాటలోని మర్మ మరయుమయ్య!

 

‘దీని భావమేమి తిరుమలేశ ‘ అనే మకుటంతో వచ్చిన శతక స్ఫూర్తితో ‘తెలుపు మెవరు వారు తెలుగుబాల ‘ అనే మకుటంతో “బాలవికాస శతకం” అనే మరో శతకాన్ని రచించాను.  ఈ శతకరచన ఉద్దేశ్యం బాలబాలికలకు జిజ్ఞాస కలిగించాలనే ఆకాంక్ష.  పద్యంలోని మూడు పాదాలలో కొన్ని సూచనలు చేసి, నాల్గవపాదంలో వారెవరో తెలుపవలసిందిగా విద్యార్థులను ప్రశ్నించటం దీని ప్రత్యేకత.  ఇందులోని పద్యాలను ‘ప్రాతఃస్మరణీయులు, చిరస్మరణీయులు, ఆరాధ్యులు, శాస్త్రవేత్తలు, అసామాన్యులు, అనితరసాధ్యులు ‘ అని 6 విభాగములు చేశాను.  వాటిలోని రెండు పద్యాలను ఉటంకించి, ఈ వ్యాసమును ముగిస్తాను.

 

                        భక్తిపరవశమున భద్రాచలంబున

నాలయంబు గట్టి నతులితముగ

రామవిభుని పేర రచియించె శతకంబు

తెలుపు మెవరు వారు తెలుగుబాల!             (జవాబు: కంచెర్లగోపన్న)

 

 

                        మట్టిబొమ్మయందు మనసు లగ్నము చేసి

విద్యలన్ని నేర్చె విబుధుడొకడు

మనసు కలిగియున్న మార్గంబులెన్నియో!

తెలుపు మెవరు వారు తెలుగుబాల!             (జవాబు: ఏకలవ్యుడు)

 

ఈ వ్యాసములో పేర్కొన్న శతకములే కాక పాల్కురికి సోమన రచించిన “వృషాధిప శతకం”, అన్నమాచార్యులవారి “శ్రీ వేంకటేశ్వర శతకం”, కూచిమంచి తిమ్మకవిగారి “కుక్కుటేశ్వర శతకం”, తాళ్ళపాక పెదతిరుమలాచార్యుని “వేంకటేశ్వర శతకం”, మల్లికార్జున పండితుడు వెలయించిన “శివతత్త్వసారము”, భద్రభూపాలుని “నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి”, యధావాక్కుల అన్నమయ్య రచించిన “సర్వేశ్వర శతకం”, అమలాపురపు సన్యాసకవి వ్రాసిన “శ్రీ విశ్వనాథ శతకం మరియు గౌరీరమణ శతకం”, చిలకమర్తివారి “కృపాంబోనిధి శతకం”, దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి ” మాతృ శతకం”, దోమా వెంకటస్వామిగుప్తగారి “మహాత్మాగాంధీ శతకం”, శ్రీశ్రీ గారి “సిరిసిరిమువ్వ శతకం”, చల్లపిళ్ళవారి “మృత్యుంజయ శతకం”, డాక్టర్ సి.నారాయణరెడ్డిగారి “సుదర్శన శతకం” ఇత్యాది శతకాలెన్నో ఆంధ్రులకు తెలుగుకవులు ఒసగిన అమూల్య ధనరాశులు; భక్తి ముక్తి దాయకాలు.

 

 

ఉపసంహారము :

 

తెలుగు శతక వాఙ్మయము ఒక మహాసాగరం.  దానిని సమగ్రంగా విశ్లేషించడం నాబోటి మామూలు సాహిత్యాభిమానికి సాధ్యపడే విషయం కాదు.  ఐనా, నా శక్తిమేరకు విశ్లేషించే ప్రయత్నం చేశాను.  సహృదయులు ఆదరింతురుగాక!

 

 

నన్నెచోడుడి ‘వస్తు కవిత ‘ పై ఒక ‘కాంతి ‘

రచన :  ఎం.వి.పట్వర్ధన్

 

రవికులశేఖరుండు కవిరాజశిఖామణి కావ్యకర్త స

త్కవి భువి నన్నెచోడు డటె! కావ్యము దివ్యకథం గుమార సం

భవ మటె! సత్కథాధిపతి భవ్యుడు జంగమ మల్లికార్జునుం

డవిచలితార్థ యోగధరు డట్టె! వినం గొనియాడజాలదే!

 

(కుమార సంభవము)

 

 

“మాలిక ఉగాది ప్రత్యేక సంచిక” కు ఒక శివకవిని పరిచయం చేయబోతున్నాను.  అట్లాంటి, ఇట్లాంటి మామూలు కవి కాదండోయ్!  కొద్దిలో తప్పిపోయింది కానీ, ఓ దశలో నన్నయగారి ఆదికవి స్థానానికే ఎసరు పెట్టిన కవిరాజశిఖామణి!!  నిజంగానే కవీ, రాజశిఖామణీ కూడాను.

 

ఈ కవి వంశానికి కలికాలచోడుడు మూలపురుషుడు.  చోడబల్లి, శ్రీసతి ఈయన తల్లిదండ్రులు.  తనను గూర్చి తాను ఎంత సగర్వంగా చెప్పుకొన్నాడో!………..

 

“కలుపొన్న విరులఁ బెరుగం

గలుకోడి రవంబు దిశలఁ గలయగఁ జెలగన్

బొలుచు నొరయూరి కధిపతి

నలఘు పరాక్రముడఁ డెంకణాదిత్యుండన్”

 

“నేను ‘ఒరయూరు ‘ నకు ప్రభువును.  అధిక పరాక్రమవంతుడను.  ‘దక్షిణదేశమునకు సూర్యుడు ‘ అనే అర్థాన్నిచ్చే ‘టెంకణాదిత్యుడు ‘ అనే బిరుదు గలవాడను”.

 

మనకు తెలిసినంతవరకు ఈతడే ప్రప్రథమ రాజకవి.  ఎవరాతడు?…… తెలుగులో “కుమారసంభవము” కావ్యమును వెలయించిన నన్నెచోడ కవీంద్రుడు.  ఇతడు నన్నయకూ, పాల్కురికి సోమనకూ నడిమికాలపువాడని పరిశోధకులు నిర్ణయించారు.

 

ఇంతటి మహాకవి గూర్చీ ఆమొన్న, అదేనండీ 1909 లో మారేపల్లి రామకృష్ణకవిగారు తంజావూరు గ్రంథాలయంలో ప్రతిని సంపాదించి పరిష్కరించి, ప్రకటించేదాకా మనకేమీ తెలీదంటే బోలెడంత ఆశ్చర్యమే కదా!  కాని ‘లేటుగా వచ్చినా లేటెస్టుగా’ వచ్చాడన్నట్టు తన ఉనికిని బయటిప్రపంచానికి ప్రకటించుకున్న మరుక్షణం నుంచీ ఈ కవిరాజశిఖామణి తెలుగు సాహిత్యలోకంలో లేపిన సంచలనం ఇంతా అంతా కాదు.  పండితశిఖామణుల సిగపట్లకు కొదవే లేదు.

 

నన్నెచోడుడు తన “కుమారసంభవము” లో ప్రధానంగా మూడు ప్రతిపాదనలు చేశాడు.  అవేంటో చూద్దాం.

 

1) జానుతెనుగు   2) మార్గకవిత్వము – దేశికవిత్వము  3) వస్తుకవిత్వము.

 

(1) జానుతెనుగు :  ‘జానుతెనుగు ‘ అన్న పదాన్ని ప్రయోగించిన మొదటికవి ఈతడే!  ‘జానుతెనుగు ‘ అంటే తన అభిప్రాయాన్ని విస్పష్టంగా చెప్పలేదుగాని, సందర్భాన్ని బట్టి మనం గ్రహించవలసిందే!

 

“సరళము గాగ భావములు జానుతెనుంగున నింపు పెంపుతోఁ

బిరిగొన, వర్ణనల్, ఫణితి పేర్కొన, నర్థము లొత్తగిల్ల, బం

ధురముగఁ బ్రాణముల్ మధు మృదుత్వరసంబునఁ గందళింప, న

క్షరములు సూక్తు లార్యులకుఁ గర్ణరసాయన లీల గ్రాలగాన్”

 

అనే పద్యాన్ని బట్టి భావములు సరళముగా వ్యక్తంచేయడమే జానుతెనుగు లక్షణంగా భావించాలి.  పాల్కురికి సోమనాథుడు కూడా తన “పండితారాధ్య చరిత్ర” లో ‘జానుతెనుగు విశేషము ప్రసన్నతకు ‘ అంటాడు.  అసలు ‘జాను ‘ అంటేనే అందము, సౌందర్యము అనే అర్థాలున్నాయికదా!  ‘సంస్కృత పదబాహుళ్యానికి, సమాస భూయిష్ఠతకు దూరంగా, జన వ్యవహారానికి దగ్గరగా ఉన్న తెలుగులో భావాలు ప్రకటించాలి ‘ అని కవిరాజు చెపుతున్నాడన్నమాట.  తథాస్తు!

 

 

(2) మార్గ – దేశి కవిత్వములు :  పాపులర్ అయిపోవాలంటే పద్యాలు వేయి వ్రాయాలటండీ!  మన కవిగారి రెండు పద్యాలు చాలు.

 

మును మార్గకవిత లోకం

బున వెలయగ, దేశికవితఁ బుట్టించి తెనుం

గున నిలిపి రంధ్రవిషయం

బునఁ జనఁ జాళుక్యరాజు మొదలుగఁ బలువుర్.

 

మార్గ కుమార్గము, దేశియ

మార్గము వగవంగఁ దనకు మది వదలక దు

ర్మార్గ పదవర్తు లనదగు

మార్గకవులం దలప నలతి మహి సుకవులకున్.

 

పూర్వము మార్గకవిత లోకంలో ప్రసిద్ధమై ఉండగా ఆంధ్రదేశమున చాళుక్యరాజు మొదలైనవారు దేశికవితను పుట్టించారని, మార్గ కుమార్గము (చెడ్డ మార్గమని), దేశియ (దేశికవిత్వమే) సరైన మార్గమని పై పద్యాల భావం.  మార్గకవిత అనగా సంస్కృత కవిత్వమనీ, దేశికవిత్వమంటే తెలుగు కవిత్వమనీ, ఆ దేశికవిత్వాన్ని పుట్టించిన ఆ చాళుక్యరాజు తెలుగుభాషలోకి మహాభారతమును అనువదింపజేసిన రాజరాజనరేంద్రుడేనని మనం భావించవచ్చు.

 

 

(3) వస్తు కవిత్వము :  నన్నెచోడుడు తన “కుమారసంభవం” కావ్యములో అనేక పర్యాయాలు ‘వస్తు కవిత్వం’ అనే పదాన్ని ప్రయోగించాడు.  వాల్మీకి మహాకవిని ‘వస్తుకావ్యాబ్జ రవి (వస్తుకావ్యం అనే పద్మానికి సూర్యుడిలాంటివాడు) అనీ, “కిరాతార్జునీయం” అనే కావ్యాన్ని వ్రాసి ‘భారవే రర్థగౌరవం’ అని పేర్గాంచిన భారవి మహాకవిని ప్రశంసిస్తూ ‘భా-రవియును (కాంతిచేత సూర్యుడు ; భా = కాంతి), వస్తుకవితను భారవియును (వస్తుకవిత చేత భారవికవియూ) ప్రకాశిస్తారనీ, ఉద్భటుడు రచించిన సంస్కృతకావ్యం “కుమారసంభవం” ‘సాలంకారము, గూఢ వస్తుమయ కావ్యము ‘ అనీ!!

 

ఇన్నిసార్లు ‘వస్తుకవిత ‘ అనే పదాన్ని ప్రయోగించినా ‘అయ్యా! అదేంటండీ’ అంటే తాను చెప్పడు.  ‘పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా’ అని వేమన అన్నట్లు, ‘కవితలందు వస్తుకవిత వేరయా’ అని మనం అనుకోవాలా?!….. అసలు వస్తుకవితంటే ఏంటో ఆయన పద్యాన్ని బట్టి మనం అర్థం చేసుకోవాలి.

 

“మృదురీతి సూక్తు లింపొదవింప మేలిల్లు

భావమ్ము నెలమి బ్రీత్యావహముగ

మెఱుగుల కన్నులు మిరుమిట్లు వోవంగఁ

గాంతి సుధాసూతి కాంతి జెనయ

వర్ణన లెల్లచో వర్ణన కెక్కంగ

రసములు దళుకొత్తి జాలువాఱ

దేశి మార్గంబులు దేశీయములుగా న

లంకారముల దా నలంకరింప

 

నాదరించి విని సదర్థాతిశయమున

బుధులు నెమ్మనమున నిధులు నిలుప

వలవదే సమస్త వస్తు కవీశ్వర

నూత్న రుచిర కావ్య రత్నవీధి”

 

పద్యభావాన్ని బట్టి “వస్తుకవిత్వము మృదువులై ఆహ్లాదము కలిగించు సూక్తులతోనూ, ప్రీతిని కలిగించు మేలైన భావములతోనూ, వెన్నెల వెలుగుల వలె కన్నులు మిరుమిట్లు గొల్పు కాంత్యాది గుణములతోనూ, శృంగారాది రసములతోనూ, ప్రసిద్ధమైన వర్ణనలతోనూ, దేశికవితారీతులతోనూ, ఉపమాది అలంకారములతోనూ పండితు లాదరించే విధంగా ఉండాలని” తెలుస్తున్నది కదా!

 

నన్నెచోడుడు పేర్కొన్న సంస్కృతకవుల కావ్యాలన్నీ కథాప్రధానములై, వర్ణనాత్మకములై, అలంకారపరిమళభరితమైనట్టివే.  ఇతని “కుమారసంభవం” కూడా కథాప్రధానమూ, వర్ణనాత్మకమూ, అలంకారసహితమైనదే కాబట్టి పై లక్షణములతో కూడినదే వస్తుకవిత అని ఊహించుకొనవచ్చును.

 

అయితే, ఈమాత్రానికే నన్నెచోడుడు ‘వస్తుకవిత ‘ అంటూ అంత ఘనంగా చాటుకోవాలా?  వస్తు వర్ణనాలంకారములు లేని కవిత్వం కూడా ఉంటుందా?  అన్ని కావ్యాలూ వస్తుకావ్యాలూ, అన్ని కవితలూ వస్తుకవితలే కదా?!

 

ఇదే నన్నెచోడుడు వస్తుకవిత్వమన్నా, ప్రబంధమన్నా ఒక్కటే అనే విధంగా “కుమారసంభవము” ను వేరొకచోట ‘ప్రబంధం’ అంటాడు.

 

“జంగమ మల్లికార్జును నిసర్గ కవిస్తవనీయ సూక్తి యు

క్తిం గొనియాడి తత్కరుణ గేనములే కనురక్తయైన భా

షాంగన దక్కనేలిన మహత్త్వము లోకమునం బ్రసిద్ధిగా

భంగిగ విస్తరించెదఁ బ్రబంధము సద్రసబంధురంబుగన్”

 

ఈవిధంగా తిక్కనగారు మాటవరసకన్న ప్రబంధ శబ్దాన్ని ప్రతిజ్ఞాపూర్వకంగా ప్రయోగించి ప్రబంధకవులకు ‘మార్గదర్శి ‘ అయ్యాడు నన్నెచోడుడు.

 

నామాటలెందుకు గానీ, వస్తుకవిత్వమంటే ఏంటో సెలవిచ్చిన ఒకరిద్దరు పెద్దల చద్దిమూటలు విప్పితే పోలా!

 

“ప్రనంధ కవితా లక్షణములలో సగమునకు పైగా ఈ వస్తుకవిత్వమున ఇమిడియున్నవి………. నన్నెచోడుడు తన కావ్యమును ప్రబంధమని కూడా పేర్కొన్నాడు.  తాను పేర్కొన్న అష్టాదశ వర్ణనములన్నింటినీ తన కావ్యములో ప్రవేశపెట్టినాడు…… ఒకవిధముగా ఊహించినచో వస్తుకావ్యమనగా ప్రబంధమనియే చెప్పవచ్చును……. కావున వర్ణనాత్మకమైన కావ్యము వస్తుకావ్యమని, అందులోని కవిత వస్తుకవిత యని నన్నెచోడుడు అభిప్రాయపడినాడు.”

 

(ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము : సంప్రదాయములు, ప్రయోగములు — డా.సి.నారాయణరెడ్డి)

 

“……. దీనిని బట్టి యతని దృష్టిలో వస్తుకవిత్వమన్నను, బ్రబంధకవిత్వమన్నను నొక్కటే యని భావింపవచ్చును.  ఆంధ్ర సాహిత్యమున మొట్టమొదటి ప్రబంధమిదియే యని చెప్పవచ్చును.  ప్రబంధమునకు లక్షణములేవి యని చెప్పబడినవో, యవి యన్నియు నిందుఁ బుష్కలముగాఁ గలవు.”

 

(“కుమారసంభవము” పీఠిక — డా.జొన్నలగడ్డ మృత్యుంజయరావు)

 

వీరి అమూల్యాభిప్రాయములను బట్టి ప్రబంధకవితే వస్తుకవిత అని భావించవచ్చు.

 

నన్నెచోడుడు ఆదికవి వాల్మీకిని స్మరించిన విధం చూస్తే అతని అభిప్రాయం మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.

 

“రామాయణము” కావ్యం.  రసప్రధానమైనది; వర్ణనాత్మకమైనది.  అంటే నన్నెచోడుడు తన కృతి కావ్యకళా ప్రధానంగా ఉంటుందని చెప్పాడన్నమాట.  కాని, “కుమారసంభవం” వర్ణనాత్మకమే కాక, కథాప్రాధాన్యం కూడా కలది.  కథలో పాత్రపోషణను తక్కువ చేయలేం కదా!  కవిగారి దృష్టిలో అన్యోన్యాశ్రయమైన కథ, పాత్రలు, వర్ణనలు వస్తువుగా గల కవిత్వమే వస్తుకవిత్వం.

 

నన్నెచోడుడు వస్తుకవితలోని ప్రధానగుణమేదో సూచ్యంగానూ, వాచ్యంగానూ చెప్పాడు.  అది “కాంతి”.  వాల్మీకిని రవి అంటాడు.  రవి అంటే కాంతి.  భారవిని భా-రవితో పోలుస్తాడు.  భా అంటే కాంతి.  “కాంతి సుధాసూతి(చంద్రుడు) కాంతి చెనయ”, ఉద్భటుడు “కవిత్వము మెఱయ(మెరుపుకాంతి)”.

 

ఇంతకూ ఏంటి ఈ కాంతి?!…… అక్కడికే వస్తున్నానండీ!

 

“శ్లేష, ప్రసాద, మాధుర్య, సౌకుమార్య, సమతా, అర్థదీపక, ఉదారతా, కాంతి, ఓజస్సు, సమాధి – ఈ పదింటినీ కావ్యగుణాలంటారు.”

(“కావ్యాలంకార సంగ్రహము – నరసభూపాలీయము”)

 

మనిషికి గుణాలెటువంటివో, కావ్యానికి గుణాలటువంటివి.  కావ్యంలో అలంకారాలు లేకున్నా లోపములేదు గానీ, గుణములు సముచితంగా లేకుంటే లోపమే!

 

ఆలంకారికుడైన వామనుడు

“కావ్యశోభయాః కర్తారో గుణాః

తదతిశయ హేతవస్త్వలంకారాః పూర్వేనిత్యా”

 

(గుణములు కావ్యశోభను గూర్చునవి.  అలంకారములు తదతిశయమును గలిగించును.  గుణములు నిత్యములు) అంటాడు.

 

పై పది గుణాల్లో నన్నెచోడుడు ‘కాంతి ‘ అనే గుణానికి అమిత ప్రాధాన్యతను ఇచ్చినట్లు అనిపిస్తున్నది.  “కాంతి అనే గుణం వలన గ్రామ్యదోషం పోతుంది” అంటాడు ‘ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణ ‘ కర్త.

 

“శ్రవణ సుభగములగు పదముల యొకానొక యుజ్జ్వలత్వమే కాంతి.  ఇట్టి యౌజ్జ్వల్య గుణములేని కవి వాక్కు రంగులుమాసిన పాత చిత్తరువు వలె శోభావిహీనమగునని యభియుక్తుల యభిప్రాయము.”

 

(“ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణము” – విద్వాన్ చెలమచెర్ల రంగాచార్యులు)

 

అంటే ఒక పద్యాన్ని వినగానే దానిలోని పదముల పొందిక ఇంపుగా (అక్షరరమ్యత??) ఉండాలన్నమాట.  ఆ పదాల పొందిక వలన పద్యానికి ఒక ‘కాంతి ‘ వస్తుంది.

 

ఇప్పుడు నన్నెచోడుని ప్రధాన కావ్యగుణమైన ‘కాంతి ‘ (ఇదీ నా ప్రతిపాదన!) తో “కుమారసంభవం” ఎలా వెలిగిపోయిందో ఒక్క (అక్షరాలా ఒక్కఠే!) పద్యాన్ని పరిశీలిస్తే తెలిసిపోతుందిగదా!

 

“హృదయాహ్లాదము తోడఁ బాయక సదానేక ప్రకారంబులన్

మదనాసక్తిఁ బెనంగుచున్న విలసన్మత్తేభ విక్రీడితం

బది దాక్షాయణి చూచి కౌతుకరతైకాలీన భావాభిలా

ష దృగత్యుజ్జ్వల దీధితుల్ పఱపె నీశానాననాబ్జంబుపైన్”

 

“సంతోషంగా క్రీడిస్తున్న మదగజాలను చూచి సతీదేవి మనస్సులో కోరికతో తన చూపుల యొక్క మిక్కిలి ప్రకాశము గల కాంతులను పరమేశ్వరుని ముఖముపై వ్యాపింపజేసింది.” అని ఈ పద్య భావం.

 

ఈ పద్యంలోని పదాలు చెవికి ఇంపుగా ఉండి, ఆలంకారికులు కాంతికి నిర్వచనంగా చెప్పిన ‘ఉజ్జ్వలత ‘ అనే పదం రావడం ఒక విశేషమైతే, మదగజాల విలాసక్రీడను మత్తేభవిక్రీడతంలోనే వర్ణించుట మరో విశేషం.  ఒక వృత్తంలో దాని పేరు వచ్చేటట్లు వ్రాస్తే అది ‘ముద్రాలంకారం’.  దీనికీ మన కవిగారే ఆద్యులు!!  హ్యాట్సాఫ్ నన్నెచోడులవారూ!  మీరు నిజంగా చాలా… గొప్పవారు.

 

ఇక ఈ ఆలంకారికభాషను వదలిపెట్టి, మామూలుగా చెప్పాలంటే ఏం చెప్పినా అందులో ఒక మెఱుపు, చమక్కు ఉండాలి.  అదీ కవిత్వంలో కాంతి అంటే!

 

ఈ వ్యాసం వ్రాస్తున్నరోజు కామదహనం.  కాబట్టి, అదే సందర్భాన్ని తీసుకుంటే,

 

“గిరిసుత మైఁ గామాగ్నియు,

హరుమై రోషాగ్నియుం, దదంగజుమై ను

ద్ధుర కాలాగ్నియు, రతిమై

నురు శోకాగ్నియును దగిలి యొక్కట నెగసెన్”

 

కందర్పుని దర్పాన్ని హరుడు సంహరించాడు.  ఆ తరువాత పార్వతీదేవి దేహంలోని కామాగ్ని, శివుని దేహంలోని కోపాగ్ని, మన్మథుని దేహంలోని కాలాగ్ని, రతీదేవి దేహంలోని శోకాగ్ని – ఇలా ఈ నాలుగు అగ్నులూ ఒక్కటయ్యి ఎగసాయట!……. చూశారా! ఈ ‘సూర్యవంశీకుని ‘ కవితాకాంతి!

 

ఇలా ఈ కావ్యంలో ఎన్నో పద్యాలు.  అవన్నీ మరోమారు.

 

ఏతావాతా నేను తేల్చినదేమంటే కథా, పాత్రపోషణా, వర్ణనా సహితమై ‘కాంతి ‘ నీనునదే నన్నెచోడుని వస్తుకవిత.  ఇలా అనడానికి నాకు స్వాతంత్ర్యం ఉంది.  కాదంటారా!  అనండి.  ఆ స్వాతంత్ర్యం మీకు మాత్రం లేదంటానా?….. కాని, ఒక్క షరతు.  మీరు ఆ మాట అనేముందు “కుమారసంభవం” కావ్యాన్ని చదవడం మాత్రం తప్పనిసరండోయ్!!

 

 

 

ఎం.వి.పట్వర్ధన్,

తెలుగు భాషోపన్యాసకులు,

ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల,

భైంసా, జిల్లా: ఆదిలాబాదు,

మొబైల్: 9393751540.

చలువ కనుల శ్రీమాత చౌడేశ్వరీ దేవి

రచన:  శ్రీధర్ అయల


స్వస్తి శ్రీ చాంద్రమాన నందన నామ సంవత్సర మార్గశీర్ష పూర్ణిమ, శ్రీ దత్త జయంతి పర్వదినం !

రోమన్ కేలండరు ప్రకారం కి.శ. 1593వ సంవత్సరం.

తూరుపు దిశ ఎరుపెక్కుతోంది, అంతకు క్రితమే వెలువడిన ‘ఔషసి’( ఉషోదయ కాంతి) నందన వర రాజ ప్రాసాదాల మీద పడి, వాటి శోభని ఇనుమడింప జేస్తోంది. ఆ ప్రాసాదాల వరసలో రెండవ భవంతి లోని , ఆరవ కక్ష్యలో భవ్యమైన పూజా మందిరం ఉంది. ఆ పూజా మందిరం బయట, మంగళ వాయిద్యాలు, శంఖాలు పట్టుకొన్న వాద్యబృందం రెండు వరసలలో నిల్చొని, తమ తమ చేతుల లోని వాయుద్యాలని తత్పరతతో పట్టుకొని,  పూజామందిర ద్వారం వంక అనిమేష నయనాలతో ఎదురు చూస్తున్నారు.

పూజా మందిరం లోపల నుండి వాళ్లకి సంకేతాలు అందుతాయి. ఆ సంకేతాలని బట్టి వాళ్లు తమ తమ వాయిద్యాలని పలికిస్తారు.!

నందన మహారాజు గర్భగుడిలో ఏకాంతంగా కూర్చొని దీక్షతో శ్రీ దతాత్రేయ స్వామి పూజ చేస్తున్నాడు. పూజ ముగించి, హారతి వెలిగించి, వాయిద్యాలని వాయించమన్నట్లు చేతితో సంఙ్ఞ చేసాడు.

అంతే ! ఒక్క సారిగా మద్దెలలు మ్రోగాయి, సన్నాయిలు కులికాయి, గంటలు గలగల లాడాయి, శంఖాలు ధ్వనించాయి. భేరీ కాహళ ధ్వనులు మిన్నంటాయి.

హారతి ముగించాక మహారాజు ఎడమ చేతి చూపుడు వ్రేలుని పైకి ఎత్తాడు. దానితో వాయిద్యాల ద్వని గమ్మున ఆగి పోయింది ! శంఖ ధ్వని మూగ పోయింది. వాయిద్య కళాకారులు వెనుతిరిగి వెళ్లి పోయారు.వాళ్లకి పూజా మందిరం బయటి నుండి సంకేతాలు ఇస్తున్న ఆంతరంగిక సచివుడు కూడా బయటికి వచ్చి, గది తలుపులు మూసేసాడు.

స్వామి వారికి నివేదన సమర్పించి, నందన మహారాజు కూడా పూజా మందిరం తలుపులు కాసేపు మూసేసాడు. తరువాత నెమ్మదిగా వాటిని తెరచి ‘దత్తాత్రేయ స్వామి’ వారి విగ్రహం వంక తదేకంగా చూడ సాగాడు.

నందన రాజుని పీడిస్తున్న ప్రధాన సమస్య ఒకే ఒక్కటి ! దాని పరిష్కారం కోసమే నాలుగు నెలలుగా దత్తాత్రేయ స్వామి దీక్షని  మొదలు పెట్టి, ఈ నాటికి పూర్తి చేసాడు. స్వామి దానిని ఏ విధంగా పరిష్కరిస్తాడోనని ఆతృతతో ఎదురు చూడ సాగాడు.

నాలుగు నెలల క్రిందట అతనొక , గోల్కొండ వ్యాపారుల కన్యకని పెళ్లి చేసుకొన్నాడు. ముత్యంలాగ మెరిసే ఆమె దేహ చ్ఛాయ,సముద్రాలనే తమలో ఇముడ్చుకోగల విశాల నేత్రాలు కల కన్యక ఆమె ! ఆ ఇంటి ఆతిథ్యానికి వెళ్లి, అక్కడ ఆమెను చూసి వరించాడు. నిజానికి ఆమె ఎలాగున్నా అతను వివాహం చేసుకొనేవాడే ! కారణం ఆర్థిక సమస్య, అపార సంపద గల ఆ ఇంటివారితో సంబంధం కలుపుకొంటే ఆ ఆర్థిక సమస్య తీరుతుందనే దూరాలోచన ! ఆస్తితో పాటు అనుపమ సౌందర్యం గల ఆమెని ఇష్టపడే చేసుకొన్నాడు.

కాశిలో కన్యక తాతగారింట్లో వివాహం జరిగింది. వివాహమైన  తరువాత ‘ కాశీ విశాలాక్షి దేవిని’ దర్శించుకొనేందుకు వెళ్లారు వధూ వరులు.

అదుగో అప్పుడే వచ్చి పడిందొక సంప్రాప్త విపత్తు !

సహజంగా దత్తాత్రేయ భక్తుడు, ధార్మికుడు అయిన  ఆ నందన రాజుకి,  శ్రీమాత విశాలాక్షీ దేవి తన విశాలమైన నేత్రాలతో దర్శనమిచ్చి, అతని మనసుని కల్లోల సముద్రం చేసింది ! కారణమేమిటంటే ఆ తల్లి నేత్రాలు తన నవోఢ పత్ని నేత్రాలను పోలి ఉండడమే ! శరీరఛ్ఛాయని కూడ ఆ తల్లి నుండి పుణికి పుచ్చుకొన్నట్లున్న, తన పత్నిని, భార్యగా  ప్రియురాలిగా ఊహించ లేక పోయాడు !

అంతే !

దత్తాత్రేయ దీక్ష నెపంతో భార్య సముఖానికి రాకుండా, ఆమెని సమీపించకుండా, ఇన్నాళ్లూ ఎలాగో గడప గలిగాడు ! ఈ రాత్రితో దీక్ష ముగిసిపోతుంది. దత్తాత్రేయునికి తన గోడుని విన్నవించుకొని తన సమస్య పరిష్కారాన్ని కోరుతూ అలాగే స్వామి విగ్రహం ముందు మోకరిల్లాడు.

*****************

“చౌడా, చౌడా !” ముద్దు ముద్దుగా పిలిచింది పంజరంలో చిలుక.

“ చౌడా కాదే, చౌల, నీకు లకారం పలకదేమిటే ! ఎన్ని సార్లు చెప్పినా అలాగే పలుకుతావ్ !” అంది చౌలేశ్వరి.

“ దానిని నిందించి లాభమేముందమ్మా ! మీ నానమ్మ గారు అలాగే నేర్పించారు. ఇప్పుడు మార్చమంటే ఎలా మార్చుకుంటుంది ? అంది ఆమెతో పాటు పుట్టింటి నుంచి అరణంగా వచ్చిన సఖి, చెలికత్తె అయిన సావిత్రి.

“చౌడా, చౌడా !” మళ్లీ పిలిచింది శుకి.

“ దీనిచేత సరిగా పలికించడం కుదరదంటావా సావీ ?”

“ కష్టమేనమ్మా ! అయినా అదలా పిలుస్తే మీకు కలిగే నష్టమేముందమ్మా ? ”

“ చౌడ అనే పదానికి తెలుగులో అర్థం లేదే ! గోల్కొండ వైపు తుర్క తెలుగులో చౌడ అంటే, వెడల్పైన లేక విశాలమైన అని అర్థం ! నా కళ్లు అలా ఉంటాయని నానమ్మ నన్ను ,‘ చౌడేక్షిణీ’ అని పిలిచేది. అదే ఈ చిలుకకి అలవాటు అయిపోయింది.”

“ మీ పూర్వీకులు గోల్కొండ వ్యాపారులే కదమ్మా ?”

“‘ నిజమేనే ! మా నాన్నగారు నాకు పెట్టిన పేరు ‘చౌలేశ్వరి’ !‘ చౌలు’ అనే పదానికి తెలుగులో అర్థం తెలుసా ? ముత్యపు కాంతి, లేక లావణ్యము అనే అర్థాలు ఉన్నాయి ! నేను పుట్టగానే ముత్యంలాగ మెరిసి పోతూ కనిపించానట ! అందుకే మా నాన్నగారు ఆ పేరు పెట్టారు.”

“ రెండు పేర్లూ మీకు తగినవేనమ్మా ! మీ కళ్ళు చాల విశాలమైనవి, శరీర కాంతి ముత్యాలనే పరిహసించేలాగ ఉంటుంది! శరీర లావణ్యమా , దానికి తులదూగే వస్తువేదీ లేనే లేదమ్మా !”

పోవే సావీ, నీ కంతా వేళాకోలమే!అయినా ఎన్ని ఉండి ఏం లాభమే, భర్త కడగంటి చూపునైనా దక్కించుకోలేక పోయాక !” నిట్టూర్పు విడుస్తూ అంది చౌలేశ్వరి.

“ దిగులు పడబోకమ్మా ! ఈ రోజుతో మహారాజు గారి దీక్ష ముగిసింది కదా, ఇక మీ నిరీక్షణకి, మీ విరహానికీ ముగింపే కదా ? బహుశా ఈ రాత్రికే శ్రీవారు మిమ్ము సంధిస్తారేమో ! ఎలా అలంకరించమంటారమ్మా , నగలతోనా, పూలతోనా ?”

“ అతనికి ఏది ఇష్టమో నాకు అర్థమవుతే కదా ? నా సంపదని స్వీకరించారు గనుక నగలతోనే అలంకరించు.”

దత్తాత్రేయుని శిలా విగ్రహం ముందు సాగిలబడి పరుండిన నందన రాజుకి ఆ స్వామి స్వప్న దర్శనం ఇచ్చాడు.

“ నందన రాజా, వ్యసన పడకు ! నీ భార్య నీకు అమ్మవారిలాగ  కనిపించడమనేది  ఆ అమ్మవారి లీల ! ఈ సమస్యని ఆమె మాత్రమే పరిష్కరించ గలదు.ప్రతీ రోజూ బ్రాహ్మీ కాలానికి లేచి కాశీకి వెళ్లి, విశాలాక్షీ దేవిని అర్చిస్తూ ఉండు. ” అని ఆదేశించాడు.

“ స్వామీ ! కాశీ ఎన్నో వేల యోజనాల దీరంలో ఉంది. నిత్యమూ వెడలి ఆమెని ఎలా అర్చించగలను ? అంతే కాదు, పరిష్కార మార్గం దొరికే వరకూ నా భార్య నన్ను సంధించ కుండా ఎలా నివారించ గలను ?”

“ నంద రాజా ! నా విగ్రహం దగ్గరున్న పాదుకలు ధరించు. అవి నిన్ను మనోవేగంతో కాశీకి తీసుకొని వెళ్లి మరలి తేగలవు. సమయోచిత బుధ్ధితో మూల సమస్య తీరేవరకూ, నీ భార్యను కొన్నాళ్లు నిరోధించు.”

మహారాజు మెలకువ చెంది చూసాడు. దత్తాత్రేయ స్వామి కనిపించ లేదు, కాని పాదుకలు కనిపించాయి.వాటిని భక్తితో తీసుకొని కళ్లకి అద్దుకొన్నాడు నంద రాజు.

*****************

“ అమ్మా! మహారాజు గారు ఉత్తమ పుత్ర ప్రాప్తి కోసం మీతో సంగమానికి పదిహేను రోజుల తరువాత ముహూర్తం పెట్టించారట ! ఆ విషయాన్ని వారి పురోహితుల వారు చెప్పారు.”

“ సావీ ! ఆ విషయాన్ని మహారాజు నాతోనే చెప్పవచ్చు కదా ?.నా ముఖాన్ని కూడా చూడకూడదని అనుకొనేంతటి పాపం నేనేం చేసానే ?”

“ ధైర్యం తెచ్చుకోండమ్మా ! మహారాజుల వారి మనసు లోని మర్మాలు రహస్యాలు మనకెలా తెలుస్తాయమ్మా ? వేచి చూడడమే మీ వంతు పని !” అంది సావిత్రి . ఆమె మాటలలో శ్లేష , వేదన మిళితమయ్యాయి.

“ మర్మం అంటావేమిటే ?” కన్నీళ్లు తుడుచుకొంటూ అడిగింది చౌల,“ రహస్యాలు ఎలా తెలుస్తాయని అన్నావు, నిజంగానే అవి ఉన్నాయేమిటే ?”

“ ఏం చెప్పనమ్మా ! ప్రభువుల వారు నిత్యమూ రాత్రి బ్రాహ్మీ ముహూర్తానికే లేచి, ఎక్కడికో వెళ్లి, తిరిగి సూర్యోదయానికే వస్తున్నారట ! ఎక్కడికి వెళ్తున్నారో, ఎలా వెళ్తున్నారో కూడా తెలియడం లేదట ! అతని ఆంతరింగిక పరిచారకులు చర్చించుకొంటూ ఉంటే విన్నాను. ” అంది సావిత్రి.

మహారాణి ‘ చౌల ’ ఆ మాటలు  విని  నిరుత్తరురాలు అయింది. ఆ వార్తలో నిజా నిజాలు తెలుసుకోవాలని  అనిపించింది. “ సావీ ! పద, ఈ రాత్రికి మనం మహారాజు శయన కక్ష్యలో మారు వేషాలతో మాటు వేద్దాం. ఆ వార్త  వాస్తవాలు తెలుసుకొందాం.” అంది.

“ అలాగేనమ్మా, అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు చేస్తాను.”

****************

రాణి ‘చౌల’ ఆమె  చెలికత్తె సావిత్రి, ఇద్దరూ పరిచారికల వేషాలు వేసుకొని అర్థరాత్రి దాటాక నంద రాజు పడక గదిని చేరుకొన్నారు. సావిత్రి , రాణికి అక్కడ పరదాల మాటున ఆసనం వేసింది. రాణి అక్కడే కూర్చొని నంద రాజు గతి విధులని గమనించసాగింది.

మహారాజు బ్రాహ్మీ ముహూర్తానికి నిద్ర లేచి, త్వరత్వరగా కాలకృత్యాలు నెరవేర్చుకొని, తన గది గవాక్షం తలుపులు

తెరచాడు. తరువాత ఆ గవాక్షం నుండి పాదుకలని ధరించి ఆకాశ మార్గం గుండా ఎగిరిపోయాడు.

ఆ దృశ్యాన్ని చూసిన రాణి నిశ్చేష్టురాలయింది. మహారాజుకి ఏవో శక్తులు ఉన్నాయనీ, అతను ఎవరెవరో అనిమేష కాంతలతో, లేక యక్ష కన్నియలతో పొందు కోసం వెళ్తున్నాడని తలచింది. మర్నాటి రాత్రి ఆ సంగతేదో తేల్చుకోవాలని నిశ్చయించుకొంది.

****************

మరునాడు రాత్రిబ్రాహ్మీ ముహూర్తానికి, చౌల  నంద రాజు మార్గాన్ని నిరోధించి నిలిచింది. “ స్వామీ ! మీరు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు, అనిమేష కాంతలతో సరస సల్లాపాలకే గదా ? నన్ను ఉపేక్ష చేసేది కూడ అందుకే  కదా ? అయినా మీకు ఇదెక్కడి బుధ్ధి, వివాహం  సంపద కోసమే చేసుకొన్నా , వివాహిత భార్య పట్ల కనీస మర్యాద పాటించాలని తెలియదా ? నాకు ఈ దినం సమాధానం చెప్తారా, లేక దత్తాత్రేయ మందిరంలో మౌన దీక్ష వహించమంటారా ?” అని అడిగింది.

దత్తత్రేయ మందిరంలో మౌన దీక్ష వహించడమంటే  రాజు వల్ల గాని రాజ బంధువుల వల్ల గాని లేక వారి ఆశ్రితుల వల్ల గాని ఘోరమైన అన్యాయానికి గురి అయి, న్యాయం చెయ్యమని అడగడానికి చేసే పోరాటం !

నందన రాజు దానికి సిధ్ధంగా లేడు. అందుకే ఆమెతో చెప్పాడు, “ దేవీ ! నీ పట్ల ఉపేక్ష వహించడం నిన్ను తక్కువ చేసి కాదు, తక్కువ చెయ్యలేక ! నాకు ఎలాంటి అనిమేష కాంతలతో గాని, మానవ కాంతలతో గాని ఏ విధమైన సంబంధం లేదు. నేను నిత్యమూ వెళ్లి వచ్చేది కాశీకి, అక్కడ శ్రీ మాత విశాలాక్షీ దేవిని అర్చించి వచ్చేందుకు ! అది కూడ దత్త స్వామి అనుమతి మీదనే ! ” అని.

చౌల అతని మాటలు నమ్మలేదు, “ మీ మాటలు వస్తవానికి దూరంగా ఉన్నాయి. ఎక్కడ కాశీ , ఎక్కడ విశాలాక్షీ దేవి ! కొన్ని గంటలలో ఆమెని అర్చించి రావడం సాధ్యమేనా ?”

“ దేవీ ! నీవు నమ్మినా నమ్మక పోయినా నేను చేసేది అదే ! ”

“ అలాగయితే నన్ను కూడా తీసుకొని వెళ్లండి” అంది చౌల.

నంద రాజు క్షణ కాలం ఆలోచించాడు. తన సమస్యకి పరిష్కారం ఆమెని తీసుకొని వెళ్లి కాశీ విశాలాక్షీ దేవిని చూపించడం వల్లనే సాధ్యమవుతుందని తలచాడు.

“ దేవీ నేను స్పర్శించి మలినం చెయ్యలేను. నీవు నన్ను వాహనంగా భావించి  నా వీపు పైన ఆశీనురాలివై నాతో రావచ్చును.” అన్నాడు

చౌలేశ్వరి కుతూహలంతో దానికిఅంగీకరించింది. అతని వీపు పైన ఆశీనిరాలు అయింది. నంద రాజు పాదుకలని ధరించి, ఆకాశ మార్గాన ఆమెను విశాలాక్షీ దేవి మందిరానికి చేర్చాడు.

అక్కడ ఆ దంపతులిద్దరూ శ్రీమాతను ఆరాధించారు. నంద రాజు దేవిని తన సమస్య తీర్చమని అడిగాడు. చౌల తన వ్యధను వెల్లడించి దానికి కారణమేమిటో తెలియజేయమంది.

విశాలాక్షీ దేవి వారికి  దర్శన మిచ్చింది. నంద రాజు ముకుళిత హస్తుడై తన్మయత్వంలో పడ్డాడు. చౌల ఆ దేవిని చూసి మ్రాన్పడి పోయింది. తన రూపం  ఆ దేవికి ప్రతిబింబమని గ్రహించ గలిగింది. భర్త అసమంజస ప్రవర్తనని అర్థం చేసుకొంది. అమ్మవారిలాగ కనిపించే భార్యను ఏ భర్త మాత్రం ప్రియరాలుగా చేసుకోగలడు ?

వారిరువురూ మౌనంగా దేవి ఆలయం నుండి బయట పడ్డారు.

తిరుగు ప్రయాణానికి పాదుకలు సహకరించ లేదు. రాజుకి లోపమేమిటో తెలియలేదు. రాణికి మాత్రం  ఆ లోపం అర్థమయింది. “ స్వామీ ! ఆలయం నుండి బయట పడిన వెంటనే, నాకు ఋతుస్రావం జరిగింది, అందుకే ఆ పాదుకలు తమ పవిత్రతను కోల్పోయి ఉంటాయి” అని చెప్పింది

ఆమె మాటలు నిజమేనని తెలుసుకొన్న రాజు వెంటనే అపరాధ ప్రక్షాలణ కోసం, కాశీ దత్త పీఠం  బ్రాహ్మణ సమాజం ముందు తన గోడు చెప్పుకొని, తనకి సహాయం చెయ్యమని అర్థించాడు.

*********************

బ్రాహ్మణ సమాజం హోమం చేసి పాదుకలని తిరిగి శక్తివంతం చేసారు. కాని  ఒకే ఒక పరి అవి పనిచేయగలవని చెప్పారు. ఆ ఉపకారానికి మారుగా రాజు వారిని కావలసినది కోరుకోమన్నాడు.

వారు నందన వరానికి తాము వస్తామని, అక్కడే తమకి కావలసినది కోరుకొంటామని, జాప్యం చేయకుండా తిరిగి వెళ్లమని రాజ దంపతులకి చెప్పారు.

సత్యాన్ని తెలుసుకొన్న దేవేరితో నంద రాజు ప్రశాంతమైన మనస్సుతో రాజధానిని చేరుకొన్నాడు. తన పాదుకా ప్రస్థానానికి విరామం పలికాడు. చౌలేశ్వరికి మాత్రం విపరీత పరిస్థితి ఎదురయి, ఆమె కంటికి కునుకుని దూరం చేసాయి.

ఇలా ఉండగా బ్రాహ్మణ సమాజం వారు నందన వరం చేరుకొన్నారు, రాజుని కలసి తమ కోరిక తీర్చమని అడిగారు.

చిత్రాతి చిత్రమైన విషయయం ఏమిటంటే నందరాజు ఆ బ్రాహ్మణులెవరో తనకి తెలియదని అన్నాడు. తాను ఎవరినీ ఏ సహాయమూ అర్థించ లేదని పలికి వారిని విస్మయంలో ముంచాడు!

బ్రాహ్మణులు కోపించారు. తాము సహాయం చేసిన దానికి రాణియే సాక్ష్యమని . ఆమెని పిలిపించమని అడిగారు.

నందరాజు మరునాడు రాజ సభకి  రాణిని పిలిపిస్తానని చెప్పి వారికి విడిది ఏర్పాట్లు చేసాడు.

********************

చౌలేశ్వరికి విషయం తెలిసింది. సహాయం చేసిన వారిని  నిరాకరించిన  రాజు ఆంతర్యం ఆమెకు అర్థం కాలేదు. భర్తకి  విరుధ్ధంగా సాక్ష్యం చెప్పడమనే నిజాన్ని ఆమె జీర్ణం చేసుకోలేక పోయింది. ఆమె  విషయం ప్రజలందరికీ తెలియాలనే ఉద్దేశ్యం తోనే రాజు అలా పలికాడని ఆమెకు తెలుసుకోలేక పోయింది !

ఫలితంగా ఆమె రాత్రంతా విశాలాక్షీ దేవిని ధ్యానం చేసి, మరునాటి ప్రాతః కాలానికే  ఆమె విగ్రహం ఎదుట తన ప్రాణాలు విడిచింది!!

రాణి చౌలేశ్వరి ఆత్మార్పణ రాజధానీ నగరాన్ని శోక సముద్రంలో ముంచెత్తింది.

******************

రాజ సభలో బ్రాహ్మణ సమాజం వారితో రాజు, రాణి చనిపోయిన విషయం చెప్పాడు. సాక్ష్యాలు లేని కారణంగా తాను వారికి  ఏమీ ఇవ్వనని స్పష్టం చేసాడు.

బ్రాహ్మణులు అలిగి విశాలాక్షీ దేవినే సాక్ష్య్యానికి పిలుస్తామని చెప్పారు. ఆ విధంగా రాజు ఆంతర్యం లోని కోరిక తీరీంది. ఆ బ్రాహ్మణుల  పూజ వల్ల విశాలాక్షీ దేవి రాజధాని  హోమ గుండం ఎదుట  సాక్షాత్కరించింది.

అందరూ విశాలాక్షీ దేవికిప్రణమిల్లారు. నందన రాజు  సాష్టాంగ పడి ఆమెను రకరకాలుగా  స్త్రోత్రం చేసాడు. “ తల్లీ నీ దర్శనాన్ని కోరి నేను బ్రాహ్మణుల ఎదుట ఏమీ తెలియయని వాడిలా నటించాను. నన్ను క్షమించు తల్లీ !” అంటూ.

విశాలాక్షీ దేవీ అందరికీ ఈ విధంగా సెలవిచ్చింది.

“ నందన రాజా ! చౌలేశ్వరి తల్లి తండ్రులు నాలుగు జన్మల నుండి నా భక్తులు. నన్ను పుత్రికగా బడయగోరి తపస్సు చేసారు. అందువల్ల నేను నా అంశతో వారికి చౌలేశ్వరిగా జన్మించాను, వారికి కన్యాదాన ఫలం దక్కేందుకు , ఈశ్వరాంశ గల నీతో పాణి గ్రహణాన్ని అనుమతించాను. ఇప్పుడామె నాలో ఐక్యమయింది, జరిగినదంతా నా లీల ! ఆమె పేరుతో, “ చౌడేశ్వరీ దేవిగా” ఇక్కడే అవతరిస్తాను. నాకు ఆలయం కట్టించు. కాశీకి వెళ్ల నవసరం లేకుండా నన్ను ఇక్కడే సేవించు వచ్చును.” అంటూ అంతర్థానమయింది.

*************

.కర్నూలు జిల్లా , బనగామ పల్లె మండలం లోని నందన వరంలో చౌడేశ్వరీ మాత దేవాలయం ఉంది. బనగాల పల్లె నుండి ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో అవతరించిన ఈ దేవి భక్త జనులకు కొంగు బంగారమై, దక్షిణాది విశాలాక్షీ దేవిగా దర్శనమిస్తూ కోరికలు తీరుస్తోంది. బనగాల పల్లె మామిడి పళ్లనే ‘ బంగిన పల్లె మామిడిపండ్లని’ పిలుస్తారు. ఈ చరిత్రని స్థల పురాణానికి కొంత కల్పన కొంత నాటకీయత కలిపి కథలా వ్రాసాను.

( స్వాతి వారపత్రికలో నా ‘రశన’ చదువు తున్నారా ? చదవక పోతే ఒక అద్భుతాన్ని  నష్ట పోతారు )

ఎ.శ్రీధర్. క్షీరగంగ బ్లాగరు.

*****************

 

 

 

 

క్షమయా ధరిత్రీ …..

రచన: మంధా భానుమతి

 

ఆంధ్ర భోజుడు, శ్రీకృష్ణ దేవరాయల పాలనలో, అష్టదిగ్గజాల సమక్షంలో తెలుగు కవితామతల్లి అగ్రపీఠం అలంకరించి అందరి నోటా తెనుగు నానుడి వయ్యారాలు పోతున్నప్పుడు, కవులే కాక ఇతర వృత్తుల వారు కూడా సాహిత్యమంటే మక్కువ చూపించే వారని తెలిసిందే.

 

ఆ తరువాత అచ్యుతరాయల కాలంలో కన్నడ సాహిత్యానికి ప్రాముఖ్యత నిచ్చినా, విజయనగరంలో ఇంకా తెలుగు పలుకులు వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి. అష్టదిగ్గజాల్లోని కవులు కొందరు తమ పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూనే ఉన్నారు.

 

అటువంటి సంధికాలంలో…

 

“తిరువేంకట కృష్ణమాచార్యులవారు” బ్రాహ్మీ ముహుర్త కాలానికి స్నానపానాదులన్నీ ముగించి సంధ్యా వందనానికి కూర్చున్నారు. ఆచార్యులవారికి కోటలో ఘడియలు తెలిపే గంటలు చెవిన పడకముందే మెలకువ వచ్చేస్తుంది.

 

పరమనిష్ఠా గరిష్ఠులయిన కృష్ణమాచార్యులకి ఆ ప్రాతఃకాలం.. ఎందుకో హృదయం భారంగా అనిపించింది. గాయత్రీ మంత్రం నూటఎనిమిది సార్లు ఏకాగ్రతతో జపించే ఆచార్యులు పదిమార్లు జపించగానే ఉలిక్కిపడి కన్నులు తెరిచారు.

 

“నాలో ఈ అలజడిని ఆపలేనా? శరీరం అంతా నిస్త్రాణగా అయిపోయినట్లుంది. భౌతికంగా ఏ రుగ్మతా లేదు. మానసిక ఆందోళ తప్ప..” కనులు మూసుకుని ఆలోచిస్తున్నారు. కృష్ణపరమాత్మని తలుచుకుంటూ దీర్ఘ ఉచ్వాస నిశ్వాసలతో ఆజ్ఞాచక్రం మీద దృష్టినిలిపి పద్మాసనంలో కూర్చుండిపోయారు. ఆవిధంగా ఎంతసేపుండిపోయేవారో! కానీ..

 

“రశ్మిమంతం సముద్యంతం దేవాసుర నమస్కృతం..” పెరటి వాకిలి ఎదురుగా ఉన్న తులసికోట చుట్టూ కళ్ళాపు జల్లి ముగ్గులు పెడ్తూ ఆచార్యుల వారి ధర్మపత్ని మహలక్ష్మమ్మ సన్నని కంఠంతో స్తుతిస్తున్న ఆదిత్య హృదయం, వెనువెంటనే..

 

విశాలమైన దక్షిణ మండపంలో సా,పా,సా శృతి పట్టి సరళీస్వరాలు సాధన మొదలుపెట్టిన పదిమంది పిల్లల కంఠధ్వని.. కృష్ణమాచార్యులవారిని, ధ్యానంలోనుండి బైటికి తీసుకు వచ్చాయి.

 

అప్పటికే ప్రాచుర్యం పొందిన పురంధరదాసులవారి కర్ణాటక సంగీత ప్రారంభ సరళీ స్వరాలను వాడలోని పిల్లలచేత సాధన చేయిస్తోంది    ఆచార్యులవారి ఏకైక పుత్రిక పద్మావతి. ఆ ప్రాతః కాలమందు మాయామాళవగౌళ రాగం లో వినవచ్చే శృతి బద్ధమైన దాటు స్వరాలు ఆచార్యులవారి అంతరంగానికి ప్రతీకల్లా ఉన్నాయి.

 

విజయనగర సామ్రాజ్యంలో, కృష్ణమాచార్యులవారు వృత్తి రీత్యా శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన వైద్య బృందంలో సభ్యులు.. రాయలు వేటకి వెళ్ళినప్పుడు అడవుల్లోతిరిగి అనేక ఔషధవిలువలు కలిగిన ఆకులను, కాండాలను, వేర్లను సేకరిస్తూ ఉండేవారు. వారు వంశపారంపర్యంగా సంక్రమించిన తాళపత్ర గ్రంధాల సారాన్ని తండ్రి వద్ద అభ్యసించి, చూర్ణాలు, భస్మాలు, లేపనాలు తయారుచేసి భౌతిక, మానసిక రుగ్మతలను పోగొడుతూ అపర ధన్వంతరి అనిపేరు పొందారు.

 

అచార్యులవారి ప్రవృత్తి సంగీత సాహిత్యాలు. సంగీతంలో ప్రావీణ్యత, సాహిత్యంలో ప్రవేశం.. రాయలవారికి అత్యంత సన్నిహితుల్ని చేశాయి. తమ ప్రతిభతో అష్టదిగ్గజాలతో సమాన మయిన స్థానాన్ని కొలువులో పొందగలిగారు.

 

శ్రీకృష్ణ దేవరాయల అనంతరం కూడా కొలువులో కొనసాగుతూనే ఉన్నారు, అంతకు మునుపున్న ప్రాముఖ్యత లేకపోయినా, వయో భారం వలన, వనాలకి వెళ్ళి మూలికలు సేకరించలేకపోయినా కూడా!

 

ఆచార్యులవారు సంధ్యావందనం పూర్తి చేసి, హారతి ఇచ్చి పూజగదిలో నుంచి బయటికి రాగానే మహలక్ష్మమ్మ అందించిన వెండిగ్లాసులోని గోరు వెచ్చని మీగడ పాలని తాగి, మడి పంచె మార్చి పట్టువస్త్రాలు ధరించి వీధిలోకి వచ్చారు. మనసులో ఇదీ.. అని చెప్పలేని కలత. తూరుపున వెలుగురేఖలు విస్తరిస్తున్నాయి.

 

అదే సమయంలో, పక్కింటిలోని తెనాలి రామకృష్ణకవి కూడా భుజం మీది శాలువా సవరించుకుంటూ బయటికి వచ్చి చిరునవ్వు నవ్వాడు. వయసులో ఎక్కువ తేడా లేకపోయినా ఆచార్యులు గురుతుల్యులు అతనికి.

 

“ఆచార్యులవారి మోము ఎందుకో చిన్నబోయింది ఉదయానే..”

 

“ఏమో తెలియదు రామకృష్ణయ్యా! మనసంతా కలచివేసినట్లుంది. ఏదో అనూహ్య సంఘటన జరిగినట్లు.. జరుగుతున్నట్లు, ఒక అతీత శక్తి హెచ్చరిస్తోంది. ఏమీ పాలు పోవడం లేదు.”

 

ఆచార్యుల వారి నోట బలహీనంగా వస్తున్న మాటలు వింటుంటే రామకృష్ణకవికి కూడా ఆందోళనగా అనిపించింది. పాలిపోయినట్లున్న మోము, వణుకుతున్న పెదవులు కనగానే పరుగున వచ్చి కృష్ణమాచార్యులని చిత్రాసనం మీద కూర్చుండ బెట్టారు.

 

“మీ ఆరోగ్యం..”

 

“నాకేం ఫరవాలేదు రామకృష్ణా! అమ్మాయి గురించే నా చింత.”

 

“ఏమయింది స్వామీ! అపర ధన్వంతరులు మీరు. ఏ రుగ్మత వచ్చినా చిటికలో మాయ చెయ్యగల సమర్ధులు. మీరే ఈ విధంగా మధన పడితే..”

 

“ఏదయినా జబ్బు అయితే కుదర్చగలను.. మొండితనంకి నా వద్ద మందులేదు రామకృష్ణా!”

 

“మీ గృహ విషయాలలో నేను కల్పించుకోవడం అంత మంచిదికాదు ఆచార్యా!” రామకృష్ణయ్య మొహమాట పడ్డాడు. ఆచార్యులవారి ఇంటి సమస్య తానెలా తీర్చగలడు?

 

“ఫరవాలేదు.. ఎవరికో ఒకరికి చెప్పుకోకపోతే ముందు నాకు వైద్యుని అవసరం వచ్చేట్లుంది. కూర్చో. రాయల ఆస్థానంలో ఎన్నో చిక్కుముడులను విప్పినవాడివి నాక్కూడా ఏదయినా ఉపాయం చెప్పగలవేమో..”

 

“చెప్పండి..” సర్దుకుని వేరొక చిత్రాసనం మీద ఎదురుగా కూర్చున్నాడు రామకృష్ణయ్య. ఇంటిలోపల పిల్లలు పిళ్ళారిగీతాలు పాడుతున్నారు. పద్మావతి రజత పాత్రనిండా పాలు తీసుకొచ్చి రామకృష్ణయ్య పక్కన పెట్టి నమస్కారం చేసింది.

 

“శుభమస్తు..” ఆశీర్వదించి, పాత్రని స్వీకరించి అమ్మాయిని పరికించాడు.

 

పదహారేళ్ళు నిండాయో లేదో, పసితనం పూర్తిగా పోని చంద్రబింబం వంటి మోములో చిరునవ్వు.. సహజ సౌందర్యంతో మెరుపుతీగలా ఉంది. ఒద్దికగా వెనక్కి నడిచి గవాక్షం దాటాక వెనుతిరిగింది. ఈ అమ్మాయి సమస్య.. ఒక వేళ ఏదయినా ప్రేమ వ్యవహారం కాదు కదా! నేడో రేపో పెళ్ళి చేసి అత్తవారింటికి పంపవలసిన కన్య..

 

పద్మావతి లోపలికి వెళ్ళగానే కనకదాసు కీర్తనలు అందుకున్నారు పిల్లలు.

 

“నీ మాయ యొళగో.. నిన్నొళు మాయయో..

 

బయలు ఆలయ దొళగొ ఆలయ బయలు దొళగొ..”

 

(మాయలో నువ్వున్నావా, నీలో మాయ ఉందా?

 

అవనిలో ఆలయం ఉందా ఆలయంలో అవని ఉందా..)

 

“వింటున్నావుగా! అదీ సంగతి.” అచార్యులవారు నిట్టూర్చారు.

 

అందులో విచిత్రమేమీ వినిపించలేదు, కనిపించలేదు రామకృష్ణ కవికి.

 

“ఏమయింది మహానుభావా? చక్కని సంగీతం, అంత కన్నా చక్కని భావం.. కనకదాసు కీర్తనలు పాడిస్తోంది పిల్లలచేత.”

 

“అదే నయ్యా నాబాధ. తెలుగు భాషని పట్టించుకోకుండా, అన్నమయ్య కీర్తనల లోని తియ్యదనాన్ని, భక్తి భావాన్ని, వేదాంత సారాన్ని పంచకుండా, ఆ కన్నడ శూద్రుని లల్లాయి పదాల్ని వల్లిస్తోంది. పోనీ సంస్కృతం.. జయదేవుని అష్టపదులైనా గానం చెయ్యవచ్చును కదా!”

 

రామకృష్ణయ్య తెల్లబోయాడు. తామందరూ అపర కృష్ణావతారంగా భావించే రాయల ఆస్థాన వైద్యుడు, ఈ విధంగా మాట్లాడగలడా! ఇటువంటి భావనతో ఉండగలడా? ప్రజ్ఞ ఎక్కడ వుంటే అక్కడ పట్టం కట్టిన రాయల సాంగత్యంలో ఇదేనా నేర్చుకున్నది? పైగా కన్నడ పదాలు.. రాయలు కన్నడ రాజై ఉండి తెలుగు సాహిత్యానికి ఎంత గౌరవాన్నిచ్చాడు.. మరి అతని తెలుగు ప్రజలు కన్నడ సాహిత్యానికి అంతే గౌరవం ఇవ్వద్దా?

 

“ఒక్క పాటలు పాడడమే కాదయ్యా..”

 

అంతలో పద్మావతి మృధుమధురమైన కంఠస్వరం వినిపించింది. పిల్లలకి ఏదో కథ చెప్తున్నట్లుంది..

 

“ఒక సారి ఒక బియ్యపుగింజకీ, రాగిగింజకీ వివాదం వచ్చింది. రాగి ప్రజలందరి ఆకలీ తీరుస్తుంది, బియ్యం ఒక్క ధనవంతులుకే అందుబాటులో ఉంటుంది.. మరి దాని విలువ ఎక్కువ. కానీ రాగిలో పోషక విలువలు ఎక్కువ. నేను గొప్పంటే నేను గొప్పని రెండూ వాదులాడుకుంటూ రాముడి దగ్గరకు వెళ్ళాయి తీర్పు చెప్పమని.

 

ఇద్దరి వాదనలూ విన్న రాముడు ఆరు నెలలు రండు రకాల గింజల్నీ గాలి చొరని, చీకటికొట్లో బందీగా ఉండమన్నాడు. ఆరు నెలల అనంతరం బయటికి తీసి పరీక్ష చేయించాడు. బియ్యం గింజ పాడయిపోయి, పొడి పొడిగా రాలి పోయింది. రాగి గింజ చెక్కు చెదరకుండా నిలిచింది. అప్పుడన్నాడా దేముడు.. “కష్టించి పని చేసే జీవుల్లాగే రాగిగింజ కూడా ఎటువంటి స్థితినైనా తట్టుకుని నిలబడుతుంది.. ధనవంతుల శరీర మనో బుద్ధుల్లాగే బియ్యపుగింజ ఆటుపోట్లొస్తే జావ కారిపోతుంది. నా పేరు రాఘవ కదా.. అందుకని నిన్ను కూడా రాగి అని పిలుస్తారు అందరూ..” అని తీర్పు నిచ్చాడు.”

 

“భలే ఉంది అక్కా కథ. ఎవరు చెప్పారు?” పిల్లలు అడిగారు.

 

“భక్త కనక దాసు అని ఒక మహాను భావుడున్నాడు. వ్యాసరాయని శిష్యుడు. ఆయన రాసిందే ఇందాక మనం పాడిన పాట. ఆయన శూద్రకులంలో పుట్టి, సైనికుడిగా పోరాటాలు చేసి.. ఒక యుద్ధంలో బాగా గాయపడినప్పుడు ఆ ఆదికేశవుడు ఆయనకి పునర్జన్మనిచ్చాడు. తరువాత వ్యాసరాయలవారు ఆయనకి దాసుగా గుర్తింపునిచ్చారు.. పురంధర దాసు వలెనే. అనేక వేదాంత గీతాల్ని రచిస్తూ పాడుతున్నారు. కష్టించి పనిచేసే తక్కువ జాతులవారిని హీనంగా చూడడం నచ్చక, పాటలు, పదాల రూపంలో తన ఆవేదనని వెలిబుచ్చుతున్నాడు. ఆ కనక దాసరు పాడిన రామాధ్యాన చరిత్ర లోనిదే ఈ కథ.”

 

పిల్లలు ఆసక్తిగా వింటున్నారు. కానీ ఆచార్యులవారు అసహనంగా అటూ ఇటూ కదిలారు.

 

తెనాలి రామకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో వింటున్నారు. ప్రజల నోట ఎంత త్వరగా ప్రయాణించకపోతే ఇంత దూరం వచ్చి, ఈ ఆచార్యుల వారి ఇంట మారు మ్రోగుతున్నాయి కనకదాస కీర్తనలు! ఆనందంగా తల పంకించాడు.

 

కృష్ణమాచార్యులకి మాత్రం రామక్రిష్ణయ్య మొహంలో కనిపిస్తున్న మెచ్చుకోలు నచ్చలేదు.

 

“విన్నావా రామక్రిష్ణయ్యా! అమ్మాయి వరస ఇలా ఉంది. అదంతా సరే.. ఇంట్లో కూర్చుని ఏవో పాటలు పాడుకుంటోందిలే అనుకుంటే ఇప్పుడు ఉడిపి తీసుకెళ్ళమంటోంది. అసలే రాజ్యం అల్లకల్లోలంగా ఉంది. ఉమ్మత్తుర్, తిరువనంతపురం రాజుల తిరుగుబాటు అణచడానికి అచ్యుతరాయలు దక్షిణదేశం వెళ్ళారు. ఇక్కడ చూస్తే శ్రీకృష్ణ దేవరాయలవారి అల్లుడు, అళియరామరాయలు ఎప్పుడు సింహాసనం లాక్కుంటాడో తెలీదు. తనకి రాజ్యం ఇవ్వకుండా తమ్ముడ్ని రాజుని చేశాడని కినుకగా ఉన్నాడు. గుమ్మం కదిలితే ఎప్పుడు ఎక్కడ ఏమవుతుందో చెప్పలేము. ఈ సమయంలో ఉడిపి ఎందుకు చెప్పు?”

 

ఆచార్యులు చెప్తున్న మాట కూడా నిజమే. ఆడపిల్లని ఏవిధంగా అంత దూరం పంపాలి? దారి దోపిడీలు, క్రూరమృగాలు, విష కీటకాలు.. దారంతా అడవి మార్గం. ఎవరినైనా తోడు పంపడానికి ఆచార్యులవారికి అంత అంగబలం, అర్ధబలం లేవు.

 

“ఏం రామకృష్ణయ్యా మాట్లాడరు?”

 

“ఏం చెప్పగలను ఆచార్యా? మీరు చెప్తున్నదానిలో కూడా అర్ధముంది. ఎవరినైనా తోడునిచ్చి పంపుతే.. దైవ దర్శనానికి వెళ్తానంటే కాదని అనగలరా చెప్పండి?”

 

“ఒక్క దైవ దర్శనమయితే నాకు అంత క్షోభ ఉండేది కాదు.. ఆ కనకదాసు వెళ్తాడట.. ఆ సమయానికి ఆ మహా భక్తుడ్ని చూడడానికి వెళ్తుందిట. అక్కడే నాకు చిరచిరలాడుతోంది.” ఉత్తరీయంతో మొహం తుడుచుకున్నారు ఆచార్యులు.

 

నిజానికి రామకృష్ణయ్యకి కూడా వెళ్ళాలనే ఉంది. కాకపోతే ఇల్లాలి అనారోగ్యం ఇల్లు కదలనిచ్చేట్లు లేదు.

 

రామకృష్ణయ్య ఏదో చెప్పబోయేంతలో లోపల్నుంచి పద్మావతి బయటికి వచ్చింది. వెనుకే పిల్లలందరూ బిలబిలా వచ్చి తలో దిక్కూ వెళ్ళిపోయారు.

 

“తండ్రిగారు నా గురించే చెప్తున్నారా మామయ్యా! నాకు కనకదాసరు కీర్తనలు, ఆయన అభిప్రాయాలు ఎంతో ఇష్టం. నన్ను పంపడానికి భయపడనక్కర్లేదు కూడా. అంతఃపురకాంతలు కొందరు వెళ్తున్నారు. అందరం మగవేషాలు వేసుకుని వెళ్తాము. ఆ పైని కొంత సైనికబలం కూడా మావెంట వస్తోంది. అంత వెరవనవసరంలేదు మామయ్యా! నాకు గుర్రపుస్వారీ బాగా వచ్చు. కత్తి యుద్ధంకూడా నేర్చుకున్నాను. మీరైనా చెప్పండి.” తడుముకోకుండా.. అన్ని ఏర్పాట్లూ చేసేసుకున్నట్లు మాట్లాడుతున్న పద్మావతి వైపు రెప్ప వాల్చకుండా చూశాడు రామకిష్ణయ్య.

 

తండ్రిగారు కాదన్నా వెళ్ళేట్లే ఉంది.. ఆచార్యులవారికి నచ్చచెప్పక తపేట్లు లేదు.

 

……………….

 

ఉడిపి.. శ్రీకృష్ణ మందిరం వద్ద కోలాహలంగా ఉంది.

 

కనకదాసు వచ్చి రెండు దినములయింది. ఆలయ అధికారులు, పూజారులు హీన కులజుడైన దాసు ఆలయం లోనికి ప్రవేశించడానికి ఒప్పుకోవట్లేదు. ఆలయ ముఖద్వారం నుంచి నెట్టి వేశారు.

 

గుడి వెనుకభాగానికి వెళ్ళి తన ఏకతారాని మీటుతూ అందుకున్నాడు కనకదాసు..

 

“కుల కుల కుల వెందు హొడెధడ ధీరి..”

 

(మానవులారా! కులము కులమంటూ ఒకరి నుండి వేరొకరు విడిపోకండి.. అందరూ పుట్టేది ఒకలాగే, తినేది ఒకే విధమైన కూడే, తాగేది అదే నీరే.. ఏ ఒకరు ఇంకొకరి కంటే అధికులు కానేరు..)

 

అగ్రకులజులందరూ ఆలయం లోపల, మిగిలినవారు బయట వేచి చూస్తున్నారు. అందరికీ అలసటగా ఉంది.. ఒక్క కనకదాసుకి తప్ప. ఆయన మాత్రం ఒక కీర్తన వెంట ఇంకొకటి.. అనర్గళంగా ఆపకుండా పాడుతూనే ఉన్నాడు.

 

తిరువేంకట కృష్ణమాచార్యులు ఆలయంలోపల, గర్భగుడిలో పూజారులతో కాల వైపరీత్యం గురించి చర్చిస్తున్నారు.

 

పద్మావతి, అంతఃపురకాంతలతో కనకదాసుకి సమీపంలోనే వేచి కీర్తనలలోని మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తోంది.

 

భక్త కనకదాసు గొంతు బొంగురుపోయి.. ఆవేదనతో ఆయన శోషచెంది నేలకూలేట్లున్నాడు. అప్పుడు జరిగిందొక అద్భుతం..

 

ఈ అన్యాయం సహించలేనన్నట్లు భూమాత కంపించింది.

 

ఆలయ ప్రహారీ, గుడిలోపలి గోడ బీటదీస్తూ, రెండుగా విడిపోయాయి.

 

తూర్పు దిక్కుగా నిలిచి చూస్తూ భక్తులకి అభయమిచ్చే శ్రీకృష్ణుడు పశ్చిమదిక్కుగా తిరిగి కనకదాసుని తన కటాక్షవీక్షణాలతో కరుణించాడు.

 

జరుగుతున్న అద్భుతాన్ని చూస్తున్న ప్రజలందరూ నమ్మలేనట్లు లేచి నిలబడి ఆ పరమాత్మని స్తుతించసాగారు. ఆ ప్రదేశమంతా కృష్ణనామంతో మారు మ్రోగిపోయింది.

 

భక్త కనకదాసు కన్నులవెంట కావేరి వరద.. ఆలయప్రాంగణంలో ఉన్న వారందరూ నిశ్చేష్టులై నిలబడిపోయారు. గర్భగుడిలోని పూజరులు.. తమని వెలివేసినట్లు వెనుతిరిగిన శ్రీకృష్ణప్రమాత్మని క్షమించమని మోకరిల్లారు.

 

భూమాత ప్రకంపనలు ఆగలేదు. భక్తజనం అటూఇటూ కదలిపోతూనే భజన చేస్తున్నారు. శ్రీకృష్ణుని వీక్షణం మాత్రం కనకదాసు వంకనే..

 

పద్మావతి, ఆమె సహచారిణులు కనకదాసు పక్కనే నిలిచి రెప్పవేయకుండా నీలమేఘశ్యాముని చూస్తూ, భజిస్తున్నారు.

 

అప్పుడు.. తిరువేంకట కృష్ణమాచార్యులలో కదలిక వచ్చింది. విడివడిన గోడల మధ్యనుంచి బయటికి నడిచారు. ఆయన వెనుకే మిగిలిన అందరూ..

 

శ్రీకృష్ణుడిని, భూమాతని శాంతింపజేయమని భక్త కనకదాసుని చేతులు ముకుళించి వేడుకున్నారు.

 

ధరిత్రి క్షమించి శాంతించింది.. కానీ కృష్ణ విగ్రహం మాత్రం పశ్చిమ దిక్కుకే నిలబడి పోయింది.

 

చలనం లేకుండా స్థాణువులా నిలచిన తండ్రిగారిని పద్మావతి కదిలించి, ఆందోళనగా నాడి పరికించింది. ఫరవాలేదన్నట్లు తల పంకించి జ్ఞానోదయం చేసిన పుత్రికని అక్కున చేర్చుకున్నారు ఆచార్యులు ఆనందంతో.

 

“అమ్మా! నిన్ను ఎంతో క్షోభపెట్టాను.. క్షమించు తల్లీ!”

 

కన్నుల నీరు తిరగగా తండ్రిగారి కాళ్ళముందు మోకరిల్లింది పద్మావతి.. క్షమయా ధరిత్రి!

 

చరిత్రలో కనకదాసు చరిత్ర శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. నేటికీ ఉడిపి క్షేత్రంలో విగ్రహం వెనుతిరిగి ఉంటుంది. భక్తులు, గర్భగుడి గోడకున్న కిటికీ లోనుండే దేముని వీక్షించాలి.

 

శ్రీకృష్ణ కటాక్ష సిద్ధిరస్తు!

 

*—————————*

రాముని భర్తృధర్మము

 

           రచయిత :- యఱ్ఱగుంట సుబ్బారావు

 

ధర్మప్రధానుడైన రాముడు దారనైనను, ధనమునైనను(అర్థకామములను) ధర్మబద్ధమైన వానినే స్వీకరించును. ప్రభువు, తండ్రి అయిన దశరథుని ఆజ్ఞానువర్తియగుటయే తన ధర్మమని రాముడు విశ్వసించినాడు. వంశసంప్రదాయమునుబట్టి, ప్రభువు ఆనతినిబట్టి జ్యేష్ఠుడైన తనకు లభించిన రాజ్యమును, వరముల వలలో చిక్కిన తండ్రి కోరగా భరతునికై పరిత్యజించినాడు, వనవాసమును అంగీకరించినాడు. అట్లే స్వపరాక్రమ విజితయు, స్వయంవరలబ్ధయు అయిన సీతను జనకుడు కన్యాదానము చేయుటకు జలపాత్రతో సిద్ధముకాగా తండ్రి అనుమతి లేకుండా ఆమెను స్వీకరించలేదు. తండ్రి అనుమతితో వివాహమాడిన సీతపై రామునకు ’ స్థిరానురాగమున్నది, తల్లిదండ్రులు(బిడ్డపై) చూపు వాత్సల్యమున్నది.’

 

                                          “స్థిరానురాగో మాతృవత్ పితృవత్ ప్రియః” – ( అయోధ్యా. ౧౧౮-౪)

 

అయితే ఈ “దారధనాదులు సాపవాదమైనచో” వానిని త్యజించు ధర్మనిష్ఠ రామునియందున్నది. రాముడు తనకు కల్గిన (రాజ్య)లాభ, నష్టములను గణింపక, సమదృష్టి కల్గియున్నను, ఇతర మనుష్యుల కష్టములకు దుంఖించు మృదుహృదయమున్నది. తన పట్టభంగమునకు దుఃఖించుచున్న తల్లి దుఃఖమును చూడలేక దుఃఖించినాడు. ప్రజలు తనను విడిచి వెనుకకు మరలక, రథమెక్కి వనములకేగుచున్న తనకూడా రాలేక వ్యథచెందుట చూచి వారికై రథము దిగి సరయూనదీ తీరము వరకు పాదచారియై వెళ్ళినాడు. అట్టి దయామయుడైన రాముడు సీత తనతో అడ్వులకు వచ్చి దుర్భర కష్టములు పడుటకు అంగీకరించలేదు. ఆమె అనేక విధములుగా ఆయనను ఒప్పించుటకు ప్రయత్నించినది. నారీధర్మములను ఉదహరించినది, నిష్టురములాడినది, ప్రాణములను విడుతుననినది, తుదకు దుర్నివారముగా దుఃఖించినది. ఇక్కడ ఒక ప్రశ్న కలుగును. తనవెంట వత్తుననిన కౌసల్యకు “భర్త బ్రతికి ఉండగా స్త్రీ కుమారుని అనుసరింపరాదని, భర్తకు సేవచేయవలెనని” స్త్రీ ధర్మములను ఆమెచే స్మరింపజేసిన రాముడు, ఇపుడదే ధర్మమును ఆచరించుటకు సిద్ధమైన సీతనేల వలదనినాడు? లోకమున స్త్రీ ధర్మములు రూఢమై ఉన్నను వానిని ఆచరించుటకు వారు(స్త్రీలు) మనఃపూర్వకముగా సిద్ధమై ఉండవలయును. అట్లుగాక అవి వారిపై బలాత్కారముగా విధించి, వారిచే ఆచరింపజేయ చూచిన ఆ ఆచరణము వికృతముగా పరిణమించును. తమంతట తాముగా సిద్ధమైనచో వారి ధర్మాచరణము వారికి సుఖముగా నుండును, ఇతరులకు తృప్తి కలుగును. లోకము కొఱకో, భర్త తృప్తి కొఱకో కాక సీత తాను చేయదలచిన ధర్మాచరణము తన కొఱకే అను విషయము తెలియవలసి ఉన్నది. అది తెలిసికొనుటకే, ఆమె ఆంతర్యమును ఎఱుగుటకే తుదవరకు ఆమెను శోధించినాడు. తనకొఱకు ఇతరులు కష్టపడుటను సహింపకపోవుట, సీత సర్వాభిప్రాయమును ఎఱుగదలచుట- ఈ రెండును సీత వనగమనమును రాముడు అంగీకరింపకపోవుటకు కారణములు. అంతియేగాని అడవిలో స్త్రీ సంరక్షణము చేయలేక కాదు. సీతను ముందు, తనను అనుసరింపరాదనుటకు హేతువును రాముడిట్లు చెప్పుచున్నాడు-” సీతా! నీ సర్వమైన అభిప్రాయము నెఱుగక, నిన్ను కాపాడ సమర్థుడనయ్యు నీ వనవాసమునకు అంగీకరింపనైతిని.”

 

తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే

వాసం న రోచయేరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే( అయోధ్యా. ౩౦-౨౮)

 

సీత సర్వాభిప్రాయము నెఱిగిన పిమ్మట ఆమె వనవాసమును అంగీకరించినాడు. దీనినిబట్టి భార్య అభిప్రాయమును, స్వాతంత్ర్యమును ఎట్లు మన్నించినది విశదమగుచున్నది. రాముడు సీతకు ఆమె స్వధర్మాచరణములో స్వేచ్ఛను ఇచ్చినను, ఆమె యెడల స్నిగ్ధముగా ఉన్నను ఆమె చెప్పిన ఆలోచనలన్నింటిని ఆయన ఆమోదించడు. అవి ధర్మబద్ధము కానిచో వానిని సహేతుకముగా తిరస్కరించును. విరాధవధ జరిగిన పిమ్మట రాక్షసులవలన హానిని శంకించి భయపడిన సీత రామునితో- “కారణము లేకనే రాక్షసులతో వైరము వలదు. క్షత్రియునకు శస్త్రసాంగత్యము తేజోవృద్ధి చేయును. దేశధర్మమునుబట్టి, అరణ్యములో ధనుర్బాణములు పరిత్యజించి, మునివృత్తి నవలంబించి, వనవాసవ్రతమును ముగించుకొని పట్టణమునకేగిన పిమ్మట క్షాత్రధర్మమును తిరిగి ఆచరింపవచ్చును. అయితే క్షత్రియులు ఆర్త్రత్రాణము చేయుటకు ఆయుధములు ధరింపవలసినదే”                       (అరణ్య. ౯-౧౪,౧౫౨౫,౨౬), అని పరస్పర విరుద్ధమైన అభిప్రాయములను వెలిబుచ్చినది. దానికి రాముడు- ” మునులు శరణు వేడగా రాక్షసుల బారినుండి వారిని రక్షింతునని బాస చేసితిని. ఆర్తులను రక్షించుటకు క్షత్రియుడు ఆయుధధారి కావచ్చునని నీవే చెప్పితివి. అట్టి స్థితిలో వారిని రక్షించుటకు ఆయుధములను ధరించి, వారికిచ్చిన మాటను కాపాడుకొనుటకు సిద్ధమైతిని”(అరణ్య. ౧౦-౩,౧౭) అని శరణాగతరక్షణమను క్షాత్రధర్మమునకు విరుద్ధములైన ఆమె అభిప్రాయములను మృదువుగా త్రోసిపుచ్చినాడు.

 

ధర్మబద్ధమైన రాముని కామపురుషార్థము ధర్మపత్నియగు సీతయందు ఫలించినది. వారు పన్నెండు సంవత్సరములు అయోధ్యలో సర్వసుఖములు అనుభవించిరి. సీత రామునకు ప్రాణములకంటె ఇష్టురాలైనది( ప్రాణైః ప్రియతరా మమ – అర.౫౮-౬), ప్రాణసహాయ అయినది (క్వ సా ప్రాణసహాయా మే వైదేహీ– అర.౫౮-౪). ఒకరి ప్రేమను ఒకరు పరీక్షించి చూచికొనిరి. ఒకరి హృదయమందొకరు ప్రతిష్టితులైరి. ఒకరిపై ఒకరికి విశ్వాసమున్నది. ఒకరిని విడిచి ఒకరు జీవించలేనంతగా సీతారాముల పరస్పర ప్రేమ ప్రవర్ధమానమయినది. “ఆత్మవంతుడు కీర్తిని విడువలేనట్లు నిన్ను విడుచుట నాకు శక్యము కాదు.”(అయోధ్య. ౩౦-౨౯) అని సీతతో రాముడనినాడు. రావణునకు భయపడుచునే వానిని, వాని మాటలను తృణీకరించి-“సర్వలక్షణలక్షితుడు, సత్యసంధుడు, మహానుభావుడు, సముద్రమువలె గంభీరుడు, నరసింహుడు, సింహమువంటివాడు, విశాలవక్షుడు, జితేంద్రియుడు, కీర్తిమంతుడు, మహాత్ముడు, రాచబిడ్డ అయిన రామునిని నేను అనువర్తించుదానను- “అహం రామమనువ్రతా”-(అరణ్య.౪౭-౩౬) అని సీత రావణునకు ప్రకటించినది. ఇట్టి వీరి అన్యోన్యనురాగమునకు వారికి కల్గిన వియోగము ఒక పరీక్ష అయినది. ఆ పరీక్షలో వారి ప్రేమలోని గాఢత్వము, ఔన్నత్యము లోకమునకు వెల్లడి అయినది. అట్టి వియోగదశలో వారి పరస్పర గాఢానురాగమును చూచి, విషాదము చెంది, మెచ్చుకుని, ఒకరి సందేశము ఒకరికి యెఱింగించి, వారిని యూరడించి, కడకట్టిన వారి ప్రాణములను నిలుపు మహద్భాగ్యము ఒక్క హనుమంతునకు లభించినది. రామవియోగములో, అశోకవనములో దీనయై, దుఃఖితయై, కర్శితయై, భీతయై, క్రూరవికృతరాక్షసీ పరివేష్టితయై, బంధుజనవియోగంతో ఏకాకియై, మలినగాత్రయై, అధశ్శాయియై, రామధ్యానపరయై ఉన్న సీతను దర్శించినాడు. సీతావియోగములో మధుమాంసములు వర్జించి, కేవల మూలఫలాదులను తిను రాముని, నిత్యశోకపరాయణుడై,(సీతా) ధ్యానపరాయణుడై,ఇంకొక విషయము చింతింపని రాముని, నిద్రలేని రాముని, ఒకవేళకు పట్టిన నిద్రనుండి తటాలున “సీతా!” అని పలవరించుచు లేచు రామునినీ దర్శించినాడు. రామవియోగములో సీత, సీత యెడబాటులో రాముడు జీవించియుండుటకు హేతువును హనుమంతుడు ఇట్లూహించుచున్నాడు.-” ఈమె మనస్సులో రాముడున్నాడు, ఆయన మనస్సులో సీత ఉన్నది. అందువలననే పతివ్రతయైన ఈమెయు, ధర్మాత్ముడైన రాముడు ముహుర్తకాలమైన జీవించియున్నారు.”

 

అస్యా దేవ్యా మనస్తస్మిన్ తస్య చాస్యాం ప్రతిష్ఠితమ్

తేనేయం స చ ధర్మాత్మా  ముహూర్తమపి జీవతి(సుందర. ౧౫-౫౨)

 

ఇట్లు వారి ధార్మికనిష్టకు పరస్పరానురాగమునకు ముగ్ధుడైన హనుమంతుడు రామసందేశమును చెప్పి సీతను ఊరడించవలెనని, సీతాసందేశముతో రాముని సంతోషపరచవలెనని నిశ్చయించుకుని, అటులనే చేసినాడు.

 

దుర్భరవియోగములో నిగ్గుదేలిన ఈ ప్రేమమూర్తులకు పునస్సమాగమమును కలిగించు శుభపరిణామము ఏర్పడినది. కాని ఆ పునఃసమాగమము సుకరముగా, సుఖముగా సంభవించలేదు. ఏ సీతను ప్రాణాధికముగా ప్రేమించెనో, ఏ సీతకై చెట్టుచెట్టుకు, కొండకొండకు పరువులెత్తి వెదకెనో, ఏ సీతమీది ప్రేమచే ఉన్మాదివలె జడములగు చెట్లను, కొండలను, నదులను, మూగజీవులగు పశుపక్ష్యాదులను సీతను గూర్చి ప్రశ్నించెనో, ఏ సీతను పోగొట్టుకుని ఉత్సాహధైర్యములు జారిపోయి కర్తవ్యశూన్యుడై తనను అరణ్యములో విడిచి అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్ళవలసినదిగా లక్ష్మణుని కోరెనో , కవగూడియున్న మృగపక్షి మిథునములను చూచి ఏ సీతను నిరంతరము స్మరించెనో, ఏ సీతా విరహతాపముతో దగ్ధమగుచున్న అగ్నిపర్వతమువలె ఉండెనో, ఏ సీతాధ్యానమగ్నుడై తన శరీరముపై పాకుచున్న చీమలను,దోమలను, పురుగులను సైతము తొలగించుకొనలేదో, ఏ సీతావార్తకై కన్నులలో ప్రాణములు పెట్టుకుని ఎదురుతెన్నులు చూచెనో, ఏ సీతకొరకు మహాబలుడైన వాలిని వధించెనో, ఖరదూషణాదులతోగూడ రాక్షససేనను సంహరించెనో, ఏ సీతకై అపూర్వ సేతునిర్మాణము చేసి, సముద్రమునుదాటి, మహావీరులగు రాక్షసులను వధించెనో, ఆ చిరకాంక్షిత అయిన సీత ఇప్పుడు తనకు అత్యంత సమీపములో, ఏ అడ్డులేక హస్తగతయై ఉన్నను , ఆమెను వెంటనే స్వీకరించుటకు ధర్మప్రధానుడైన  రామునకు వీలులేకపోయినది.

 

సీతాహృదయ ప్రతిష్టితుడైన రామునకు ఆమె హృదయము తెలియును. సకల సుఖములను, బంధుమిత్రములను వదలి తనవెంట అరణ్యవాస కష్టములనుభవించుటకు, తనకు దుఃఖసహాయ అగుటకు సంతోషముతో స్వేచ్ఛతో అడవికి తనను అనుసరించిన సీతకు తనపైగల ప్రేమను, పాతివ్రత్యధర్మమందు ఆమెకుగల నిష్టను రాముడెఱుగును. తనను నమ్మివచ్చి, తన భాగ్యవిపర్యయము వలన తనకు దూరమై, రాక్షసచెఱలో దీనయై, దుఃఖితయై, భీతయై, ఘోరరాక్షసీ సంవృతయై, వారి మాటలచే పీడితయై రక్షణకొఱకు దిక్కులు చూచిన సీతపై ఆనృశంసాపరుడైన రామునకు జాలి ఉన్నది. రాముడులేని జీవితము వ్యర్థమని శరీరత్యాగమునకు సిద్ధపడియు, బ్రతికిఉంటే రామునిని దర్శింపవచ్చునను ఆశతో జీవితము నిల్పుకొనిన సీతాహృదయభావము నెఱిగిన రాముడు- “భాగ్యవశమున బ్రతికి ఉన్నావు”(దిష్ట్యా జీవసి ధర్మజ్ఞే – యుద్ధ.౧౧౬-౯) అనిన రామునకు సీతానురాగముపై విశ్వాసమున్నది. రావణవధ జరిగిన తర్వాత సీతకు హనుమంతునిద్వారా సందేశమునిట్లు పంపినాడు-” సీతా! భాగ్యవశమున బ్రతికి ఉన్నావు! నీకు ప్రియము చెప్పుచున్నాను. ఇంకా, సంతోషము కలిగించుచున్నాను. మనకు జయము లభించినది. రావణుడు వధింపబడినాడు. లంక ఇప్పుడు మన వశములో ఉన్నది. ఇక స్వగృహములో ఉన్నట్టుగా ఊరడిల్లుము”(యుద్ధ. ౧౧౬-౯,౧౦,౧౩). సీతావ్యసనమును తలచి తలచి దుఃఖితుడైన రామునకు- ఆమెకు ప్రియము చెప్పి సంతోషింపచేయు సమయము రాగా, తన మనస్సు ఆనందమయముకాగా క్షణకాలము పట్టుదప్పిన మనస్సునుండి అనురాగము, ఆనందము చిన్నచిన్నవాక్యములుగా రాముని నోటినుండి వెలువడినవి. రాముని ఈ స్థితినిబట్టి ఆయన సీతను సంతోషింపచేయుటకై ఎంత ఆతురతతో ఉన్నాడో, ఆమెపై ఆయనకెంత అనురాగమున్నదో వ్యక్తమగుచున్నది. అయినను అవిచారముగా వెనువెంటనే ఆమెను స్వీకరించుటకు రామునకు అవకాశము లేకపోయినది. సీతను స్వీకరించుటకు రామునకు రావణుని అడ్డుతొలగినను, ధర్మము అడ్డునిలచినది. రామునకు సీతయందున్న విశ్వాసముగాని, ప్రేమగాని, జాలిగాని, ఆమె పాతివ్రత్యనిష్టపై ఆయనకున్న మెప్పుగాని- ఇవి ఏవియు రాముడు వెంటనే అవిచారముగా సీతను స్వీకరించుటకు సహకారులు కావు. ఇవి అన్నియు రాముని వైయక్తికాభిప్రాయములు. ధర్మదీక్షాపరతంత్రుడైన రామునకు, వ్యక్తిగతాభిప్రాయములున్న రామునితో సంబంధము లేదు. ఈ రాముడు ధర్మాచరణములో కాఠిన్యమును పూనును, కోపమును తెచ్చుకొనును, నిష్టురముగా మాటాడును, హృదయము జాలితో ఆర్ద్రము కాకుండా జాగరూకుడగును. కావుననే తానున్న దీనదయనీయ స్థితిలోనే రామునిని చూడదలచిన సీతను, అట్లుగాక ” శిరఃస్నాతయు అలంకృతయు ” అయిన పిమ్మట చూడదలచినాడు.

 

ఇంతవరకు వానరరాక్షసులు సీతానిమిత్తమై మహాయుద్ధము చేసిరి కాని, ఆ యుద్ధమునకు కారణమైన సీతను వారు చూడలేదు. సహజ కుతూహలముతో వారు సీతను చూడ మార్గనిరోధము చేయుచుండగా, విభీషణుని ఆజ్ఞచే వేత్రధారులు వారిని తరిమివేయసాగిరి. కోపకారణముల నన్వేషించుచున్న రామునికిది ఉపకరించుచున్నది. విభీషణుని కోపించుచూ రాముడు-“ఈమె యుద్ధభూమిలో ఉన్నది. క్లిష్టస్థితిలో ఉన్నది.(సైషా యుద్ధగతా చైవ కృచ్ఛ్రే చ మహతి స్థితా- యుద్ధ. ౧౧౭-౨౮). అట్టి ఈమెను నా స్వజనమైన వీరు చూచుటలో దోషములేదు” అని తీవ్రముగా పలికినాడు. ఇట రాజసభకు దండనార్థము కొనితేబడిన దోషిస్థానము సీతకిచ్చినాడు. అందుకే నిరావరణముగా బాహాటముగా సీతను ప్రవేశింపచేసినాడు, అందరు ఆమెను చూచుటకు అనుమతించినాడు. సీత ఉన్న క్లిష్టస్థితి ఏమిటో రాముడింకను ప్రకటింపకున్నను, రాముని ఇప్పటిమాటలు, చూపులు, కోపము చూచిన హనుమల్లక్ష్మణసుగ్రీవాదులకు రాముడు సీతను స్వీకరించు స్థితిలో లేడని తలచిరి, అందరును భయభ్రాంతులయిరి.

 

రాముడు దోషిస్థానములో తనను నిలిపినను తనలో ఏ దోషము,మాలిన్యము లేకపోవుటవలన ఆమె మొగము నిర్మలమైన చంద్రబింబమువలెనున్నది-(“విమల శశాంకనిభాననా”). నిర్దోషిపై దోషారోపణము చేసిన కోపమాలిన్యము రామునిలో ఉండుటవలన ఆయన మోము ఎఱ్ఱబాఱి అప్పుడే ఉదయించిన చంద్రబింబమువలెనున్నది.(….ప్రియస్య, వదన ముదిత పూర్ణచంద్రకాంతం – యుద్ధ. ౧౧౪-౩౬) యుద్ధభూమిలో సర్వులముందు దోషిగా నిలిపిన సీతపై రాముడిట్లు దోషారోపణము చేయుచున్నాడు- “రావణుని గాత్రస్పర్శవలనను, వాని క్రూరదృష్టితో చూడబడుటవలనను, శత్రువునింట చాలకాలముండుటవలనను నీ చారిత్రము సందేహాస్పదమై ఉన్నది. తన ఇంటనున్న దివ్యరూపిణివైన నిన్ను చూచుచు రావణుడు సహించి ఉండలేడు. ఇట్టి స్థితిలో నీపై నాకెట్టి ఆసక్తియులేదు. నీవు నీ ఇష్టమైన చోటికి వెళ్ళవచ్చును, నీ ఇష్టమైనవారిని ఆశ్రయింపవచ్చును. అయితే ఇంత ప్రయాసపడి, ప్రాణసంశయమును పొందించు మహాయుద్ధము చేయుట ఎందుకనిన- పరకృత ప్రధర్షణమును సహింపని క్షాత్రధర్మమును కాపాడుకొనుటకు, సీతను రక్షింపకపోయిన రాముడు నిర్వీర్యుడు, నిరమక్రోశుడు అను అపవాదము రాకుండుటకు, ప్రఖ్యాతమైన రఘువంశమునకు కల్గిన అపకీర్తిని పోగొట్టుకొనుటకు- అందుకేగాని ఈ రణపరిశ్రమము నీ కొఱకుగాదు.నీవు యథేచ్ఛముగా వెళ్ళవచ్చును.నీయందు నాకాసక్తిలేదు(నాస్తిమేత్వయ్యభిషంగో- యుద్ధ. ౧౧౮-౨౧)”.

 

రాముడు సీతపై దోషారోపణముచేసి ఆమెను దోషిస్థానములో నిలిపినాడు. సీత తన నిర్దోషిత్వమును నిరూపించుకొనవలసి ఉన్నది. ఆమె ఇట్లనుచున్నది-“ప్రభో! మనమిరువురము చాలకాలము కలిసిపెరిగితిమి, కలిసి జీవించితిమి. అట్టిస్థితిలో నీవు నన్ను పరీక్షించియే ఉందువు. నా స్వభావము నీకు అర్థమయియే ఉండవలయును. అట్లు కానిచో నేను శాశ్వతముగా నశించినదాననగుదును. నాకు పరగాత్రస్పర్శ కలిగినదనగా, నా శరీరము పరాధీనమై ఉన్నది. కాని నా అధీనమందున్న మనస్సు నీయందే ఉన్నది. కేవలము నన్ను సామాన్యమైన ఆడుదానిగా మాత్రమే చూచితివిగాని నా శీలము, నా జన్మమును గూర్చి విచారింపవైతివి. చిన్నప్పుడే నా పాణిని గ్రహించితివి, అప్పటినుండి నా శీలము, నాకు నీపై ఉన్న భక్తి- అన్నింటిని వెనుకకు నెట్టి, వైవాహికబంధమును ప్రమాణముగా స్వీకరింపక, ఎవరో కొందర దురాచరణముచే స్త్రీజాతినంతను శంకించుచున్నావు. నా పాతివ్రత్యముపై శపథము చేతును, నన్ను విశ్వసింపుము.-(యుద్ధ. ౧౧౯-౬,౧౬). తనపై దోషారోపణము చేసిన రామునిని సీత తన శీలమునకు, నిర్దోషిత్వమునకు సాక్షిగా ఎన్నుకొనినది. ఈ సాక్ష్యము కేవలము రాముని విశ్వాసము మీద ఆధారపడి ఉన్నది. ఇప్పుడు రాముడు-“ఆమె చెప్పినది నిజము, ఆమె పతివ్రత,పవిత్రురాలు, ఆమె శీలముపై నాకు విశ్వాసమున్నది” అని చెప్పినచో లోకము రాముని ఈ మాటలను విశ్వసింపదలచినచో రామునకు ఆమెపై దోషారోపణము చేయవలసిన పనిలేదు. కావున ఇట తన సాక్ష్యమునకు, విశ్వాసమునకు ప్రసక్తిలేకపోవుట వలననే రాముడేమియి బదులు చెప్పక, తన నిశ్చయముపై(సీతా పరిత్యాగముకై) స్థిరముగా ఉన్నాడు.

 

హనుమంతుడు, రాముడు సీతకై వ్యథచెందుటకు నాలుగు కారణములూహించినాడు- స్త్రీ అను కారుణ్యము, ఆశ్రితురాలను జాలి, భార్య అను శోకము, ప్రియురాలు అను అనురాగము. ఇప్పుడు రాముడు, “యుద్ధ పరిశ్రమము నీ కొఱకుగాదు” అనుటలో పై నాలుగు హేతువులు వర్తించిన సీతకని అర్థము కాదు, నాల్గవది అయిన “ప్రియురాలు” అను భావము మనస్సులో పెట్టుకుని “యుద్ధము నీకొఱకు కాదు” అనినాడు. అనగా “కేవలము నీవలన వ్యామోహితుడనై యుద్ధము చేయలేదు” అని రాముని భావము. ఇక మిగిలిన మూడు భావములు రాముడు యుద్ధము చేయుటకు హేతువులే. రాముడు తన రణపరిశ్రమమునకు కారణములను చెప్పుచూ,” క్షత్రధర్మచరణమును, అపవాద నిరాసమును” అందులో చేర్చినాడు. “స్త్రీని, ఆశ్రితురాలను” రక్షింపజాలకపోయినాడను అపవాదము పోగొట్టుకొనుట, భార్యాప్రధర్షణమును సహింపని క్షత్రధర్మాచరణమును చేయుట – అను కారణముల వలన రాముడు సీతను చెర విడిపింపవలసి వచ్చినది. కావున రాముడు యుద్ధము చేయుటలో పై మూడు కారణములున్నవి. ఇక నాల్గవ కారణము కేవలము తన వ్యక్తిగత విషయము. సీత తనకు ప్రియురాలు అగుటవలన ఆమె వియోగమును సైపలేక, వ్యామోహముతో, ఆమెను తిరిగి పొందుటకు యుద్ధము చేయలేదని రాముని భావము. అనగా మొదటి మూడు కారణములలో రాముని వైయక్తిక విశేషమేమియు లేదు. అవి క్షత్రియులందరికీ వర్తించునవి, అందరును ఆచరింపవలసినవి. అందువలన వానిని ప్రమాణముగా తీసికొని రాముడు యుద్ధము చేసినాడు. నాల్గవ కారణము వ్యక్తిగతమగుటవలన, యుద్ధమున కది కారణము కాదని రాముని ఆశయము. ఇప్పుడు రాముడు స్వీకరించినచో మిగిలిన మూడు హేతువులకంటె నాల్గవది బలవంతమై, రూఢమై, లోకములో రాముడు కాముకుడై సాపవాదయైన సీతను(భార్యను) స్వీకరించినాడను హేతువు స్థిరపడును. “సాపవాదముతో కూడిన అర్థకామములను స్వీకరింప”నను రాముని ధర్మనిష్ఠకు భంగము కలుగును. కావున సాపవాదయైన భార్యను త్యజించినాడు.

 

అయితే సీతపై వ్యక్తిగత సదభిప్రాయము, ఆమె శీలముపై విశ్వాసమున్న రాముడు ములుకుల వంటి పలుకులు పలుకుచు, ఆమె ముఖములోకి నేరుగా చూడలేక “తిర్యక్ప్రేక్షిత లోచనుడై”నాడు(అడ్డచూపులు చూచినాడు. యుద్ధ -118 -12). హనుమంతుడు రామవిజయమును సీతకు నివేదించి “ఆమె తమను చూడగోరుచున్న”దని రామునికి సీతాసందేశమును చెప్పినపుడు రాముడు “తనలో ఏదో ధ్యానించుకొనుచు కన్నీరు పెట్టుకొనినాడు”, (అగచ్ఛత్ సహసాధ్యానమీషద్బాష్ప పరిప్లుతః.117-5). పిమ్మట వేడి నిట్టూర్పు విడిచి, నేలచూపులు చూచుచు “శిరస్స్నాతయు, అలంకృతయు” అయిన సీతను చూడకోరినాడు. విభీషణుడు సీతను తీసికొనివచ్చి “ఏదో స్మరించుకొనుచు పరాకుగా ఉన్న       ” రామునకు సీతా ఆగమనమును చెప్పినాడు. హనుమంతుని ద్వారా సీతకు సందేశము పంపిన తర్వాత సీతాపరిత్యాగమునకు రాముడు నిశ్చయించుకొనినాడు.. కావుననే యథాస్థితిలో ఉన్న సీతను చూడకోరలేదు. అట్లు నిర్ణయించుకొనినను సీత తనయందే మనసు నిల్పినదని, రావణుడామె దాపునకు పోజాలడని, అగ్నిశిఖవంటి ఆమెను రావణుడు మనస్సుతోనైనను స్పృశింపజాలడని రామునకు తెలియును.  ఇట్లు తెలిసియు ఆమెను స్వీకరింపలేక వైవాహిక బంధమును త్రెంచుకొనుటకు సిద్ధమైనాడు. సీత శీలము, అనురాగము, తత్సంబంధములైన అనేక విషయములను స్మరించుకొనుచు ధ్యాననిమగ్నుడైన  రాముడు కన్నీరు పెట్టుకొనినాడు. అట్లే, జనసభలో భర్తచే విడువబడిన తనకు మరణమే శరణమని తలచిన సీత, రాముని అనుమతితో లక్ష్మణుడు చితిపేర్చగా, రామునకు ప్రదక్షిణము చేసి అగ్నిలో ప్రవేశించిన సీతను చూచి రాముడు బాష్పపూరిత నయనుడైనాడు. ఈ పరిశీలనమును బట్టి రామునకు సీతపై విశ్వాసము, అనురాగము గలవనియు, వానిని ప్రకటించుటకు, లోకమును నమ్మించుటకు వీలులేని స్థితియందుండుటవలన సీతనట్లు కఠినములాడుట, ఆమెను పరిత్యజించుట, ఆమె అగ్నిప్రవేశమును ఉపేక్షించుట జరిగినదని తలంచవలెను.

 

రాముని అపూర్వమైన ఈ దృఢధార్మికనిష్ఠకు దేవతాప్రపంచమంతయు కదలి వచ్చినది. బ్రహ్మ, శంకరుడు, లోకపాలురు, దేవతలు, పితృదేవతలు వచ్చిరి. అగ్నిదేవుడు దివ్యమాల్యాంబర ధారిణియై, అక్షతయై, పావితయైన జానకిని రామునకు సమర్పించుచూ – “త్రికరణములతో ఈమె నిన్నెపుడు అతిచరించలేదు. రావణుని బెదిరింపులు, ప్రలోభములను లక్షింపక నీయందే మనసు నిల్పినది. ఏ పాపమెఱుగనిది. అట్టి ఈమెను మాఱుపలుకక స్వీకరింపుము, నిన్ను ఆజ్ఞాపించుచున్నాను”-(యుద్ధ -121-10)అని పలికినాడు.

 

సీతఎడ తన హృద్గతభావము తనయందే ఇముడ్చుకుని కన్నీరు పెట్టుకొను రామునకు తన విశ్వాసము దైవసాక్షిగా నిజముకాగా దానినిప్పుడు బహిర్గతము చేయుటకు అవకాశము లభించినది. కావున రాముడు సీతను గూర్చి – “ముల్లోకములలో సీతపై పాపమారోపించుట ఎంతమాత్రము తగదు. ఈమె త్రిలోకములలో అత్యంత పరిశుద్ధురాలు. సూర్యునకు తేజస్సువలె ఈమె నాకంటె వేరయినది కాదు. ఇట్టి ఈమెను త్యజించుట అశక్యము.(యుద్ధ. ౧౨౧-౧౩,౧౬,౨౦). అట్లయిన ఇంతకుముందు అట్లేల దోషారోపణము చేసి గర్హించి, త్యజించినాడనిన – ’అవి’ కాలాంతరముననైనను సీత శీలస్వభావము నెఱుగని లోకులు వాకొను నిందాలాపములు- వారు అట్లు నిందించుటకు వీలైన హేతువులను రాముడు తానుగా చూపినాడు. లోకదృష్టిని తనపై ఆరోపించుకొనిన రాముడు ఇట్లనుచున్నాడు -” నా ఎదుట నిల్చిన నీ ప్రవర్తనము సందేహాస్పదమై ఉన్నది. కావున నీ దర్శనము నేత్రరోగికి దీపదర్శనమువలె ప్రతికూలమై ఉన్నది.” రాముని ఈ మాటలలో దీపమునకువలె సీతలో దోషములేదని నేత్రరోగికివలె రామునియందు సందేహదోషమున్నదని విశదమగుచున్నది. ఇది లోకదృష్టిని తనపై నారోపించుకొనిన రాముని దృష్టిగాని, సీతాచరితముపై అచంచల విశ్వాసమున్న , సీతాహృద్గతభావము నెఱిగిన రాముని దృష్టి కాదు. అందుకే ముందుగా తన విశ్వాసమును ప్రకటింపక, లోకదృష్టితో సీతను సందేహించి, అగ్నిపూత అయిన పిమ్మట తన అభిప్రాయమును వ్యక్తము చేసినాడు. అపరీక్షితముగా తాను సీతను స్వీకరించినచో లోకదృష్టి ఎట్లుండునో రాముడిట్లు చెప్పుచున్నాడు -“ఈమె చిరకాలము రావణాంతఃపురమున ఉండుటచే అపవాదమునకు అవకాశమున్నది. ఈమెను నేను పరీక్షింపక పరిగ్రహించినచో ’రాముడు కాముకుడని,మూర్ఖుడని సజ్జనులు నిందింతురు.” ఇట్టి లోకాపవాదము తమకిద్దరకు లేకుండుటకే సీత అగ్నిప్రవేశమును రాముడు ఉపేక్షించినాడు.

 

ఇట్లు రాముడు సీతశీలముపై తన విశ్వాసముకంటె లోకాభిప్రాయమునకు ప్రాధాన్యమిచ్చినాడు. లోకప్రభువుగా పరిపాలనము చేయవలసిన రాముడు లోకమున కాదర్శప్రాయుడై మనవలసియున్నది. అట్టి స్థితిలో తన శీలము శుద్ధమై, సంశయ రహితమై, అపవాదమునకు దూరమై, స్పష్టమై, సర్వ విదితమై ఉండవలయును. అట్టి రాజశీలము ప్రజలకు అనుసరణీయమగును. సర్వవిదితమైన శీలపారిశుద్ధ్యమును అపేక్షించువాడు కావుననే సీతపై తనకున్న విశ్వాసమునకు ప్రాధాన్యమీయక. లోకసుఖము తన సుఖముకంటె విశాలమైనది అగుటవలన సీతపై తనకున్న అనురాగమును త్యజించి, సీత అగ్ని ప్రవేశమును ఉపేక్షించినాడు. చిత్రకూటమునకు ససైన్యముగా వచ్చుచున్న భరతుని చూచి, తమపై దండెత్తి వచ్చుచున్నాడని భ్రాంతిపడి ఉగ్రుడై ధనుస్సు ధరించుమని రామునిని ప్రేరణ చేయుచున్న లక్ష్మణునితో “తండ్రికి-(రాజ్యము భరతునకిత్తునని, పదునాలుగు వత్సరములు తానరణ్యవాసినగుదునని) మాట ఇచ్చి, ఇప్పుడు ఇటకు వచ్చుచున్న భరతుని చంపి, లోకాపవాదముతో కూడిన రాజ్యమును నేనేమి చేసికొందును?” అని సాపవాదమైన రాజ్యరూప అర్థమును త్యజించినాడు. ఇప్పుడు లోకాపవాదమునకు అవకాశమున్న సీతను పరిత్యజించినాడు, ఆమె అగ్నిప్రవేశమును ఉపేక్షించినాడు. భరతునికిచ్చిన మాట ప్రకారము భరతునిచే సభక్తికముగా తనకు నివేదింపబడిన రాజ్యమును స్వీకరించినాడు. అట్లే అగ్నిపూతయై, అపవాదరహితయైన సీతను స్వీకరించినాడు. దీనినిబట్టి రాముని అర్థకామములు ధర్మబద్ధమై, అపవాదరహితమై ఉన్నవని స్పష్టమగుచున్నది. ఇట్లు ధర్మార్థకామములలోని సూక్ష్మాంశముల నెఱిగినవాడు గనుకనే ఆయనను-“ధర్మకామార్థ తత్త్వజ్ఞః” అని ప్రశంసించిరి.

సాహిత్య “ఈ” ప్రస్థానం

రచన: మాచర్ల హనుమంతరావు

 

సుదీర్ఘ చరిత్రగల సాహిత్య ప్రస్థానం అనంతమైనది, నిరంతరమైనది. అందులో తెలుగు సాహిత్యం ఎంతో సుసంపన్నమైనది. ఆధ్యాత్మికమైనా, రసాత్మకమైనా, జనజాగృతిలోనైనా, మనమెంతో గర్వపడేంత విశేషమైనదై, విశిష్టమైనదై, విలక్షణమైనదై వెలుగొందుతోంది. స్త్రీల కోకిల కంఠములలో, కార్మిక, కర్షక, శ్రామిక స్వేదంలో, జానపదుల మోదంలో మొదలైన తెలుగు సాహిత్యం , విభిన్న భావజాలాలతో, భిన్న విభిన్న ప్రక్రియలతో కాలనుగతంగా పరిణితి చెందుతూ ఆయా దేశ కాల సామాజిక పరిస్థితులను, అవసరాలనూ, ఆవశ్యకతలనూ, ప్రతిబింబిస్తూ జనాకాంక్షలను ప్రతిధ్వనిస్తూ అనేకానేక రూపాలు సంతరించుకుంటు వస్తోంది. అనంతమైన సాహిత్య రూపాలను గమనిస్తే – జానపద సాహిత్యం, వచన కవిత, పదకవిత, పద్య కవిత, చంపూ సాహిత్యం, శతక సాహిత్యం, నవలా సాహిత్యం, కధలు, అవధానాలు, ఆశుకవితా, సినిమాసాహిత్యం, విప్లవ సాహిత్యం ఇత్యాది ముఖ్యమైన ప్రక్రియలు కనిపిస్తాయి.

స్థూలంగా గమనిస్తే సాహిత్యమనేది ప్రపంచానికి వెలుగునిచ్చే దీపంలాంటిదని భావించవచ్చు. సాహిత్యపు ఆలోచనలను, తత్వాలను ప్రతిఒక్కరూ తమ నిత్యజీవితంలో ఏదో ఒక రోజు, అనుభవిస్తూనే వుంటారు. సాహిత్యం ఒకమనిషిని నాగరికుడిగా, సంస్కార వంతుడిగా మలుస్తుంది. సాహిత్య ప్రభావంవల్ల గతంలో అనేక దురాచారాలను, మూఢనమ్మకాలను చాలవరకు పారద్రోల గలిగాము. భారత స్వతంత్ర సమరాంగణాన ప్రతిపౌరిని ఒక సైనికునిగా మలచి నిలబెట్టడంలో సాహిత్యం పాత్ర అనిర్వచనీయమైనది. కుల మత లింగ వివక్షతలను రూపుమాపడంలో అనేకమంది కవులు, రచయితలు సాహిత్యంద్వారా తమ వంతు కృషిని అందించారు.

 

మానవ జీవన విధానానికి క్రియాశీలతను, ఆశాభావాన్ని, సంక్షుభితం నుండి రక్షణను కల్పించడంలో ఇతర కళారూపాలతో పాటు సాహిత్యం కూడ ముఖ్యభూమిక పోషిస్తోంది. సామాజికత సాహిత్యపు ప్రధమ లక్ష్యము, లక్షణము అయినప్పటికి దానిని సాధించాలంటే సాహిత్యానికి సామాన్యుని చేరువయ్యె తత్వము, సామాన్యునికి సాహిత్య అభిలాష, దానిని ఆశ్వాదించి ఆనిందించే మానసిక స్థితి, సామాజిక పరిస్థితి అత్యంత ఆవశ్యకం. అయితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రభలిన ఆర్థిక అసమానతలు కాలక్రమేణా శ్రమ జీవనానికి స్వస్తిపలికి భ్రమ జీవనా విధానంలో వినాశనకర శక్తులై విజృంభిస్తున్నాయి. వాణిజ్య వైపరీత్యాలు, విదేశీ సాంస్కృతిక వికృతులు గ్లోబలైజేషన్ ప్రభావంతో మన దేశంలో కూడ వేళ్లూనుకొని అట్టడుగు వర్గాల్నీ ఆర్థిక ప్రలోభాల వైపుకు విజయ వంతంగా మరల్చగలిగాయి. ఇప్పుడు సమాజంలో పెట్టుబడిదారీ వర్గాల దోపిడీని శ్రామిక వర్గాలు కూడా అనుకరిస్తున్నాయి. ఉన్నత వర్గాలు దోపిడీ ఆస్తులు కూడేసుకొని తరతరాలకు తరగని సంపదను దాచుకునేందుకైతే, శ్రామిక వర్గాల దోపిడీ, కుటుంబాల్ని పోషించటంలో ఉన్నత వర్గాల విలాసవంతమైన జీవితాల్ని అనుకరిస్తూ, వ్యసనాల్లో బలైపోతూ తీరని కోరికల్లో ఆశల పందిరికింద అర్థాకలితో కుమిలిపోతూ అందని మ్రాను పండ్లకోసం అర్రులు చాస్తూ ఉండడమే నేడు నవ జీవన విధానంగా భావిస్తున్నారు. ఈ నేపద్యం లో సాహిత్యాభిలాష అన్ని వర్గాల్లో క్రమేణా అడుగంటిపోవడం ప్రత్యక్షంగా గమనిస్తున్నాం. దీనికి తోడు ఉరుకులు పరుగుల యాంత్రిక జీవనం, అధిభౌతికత ఇత్యాదికారణాలతో సంప్రదాయ సహిత్యవాసనలు ఆధునిక మానవునికి చేరలేక పోతున్నాయి.

 

ఇలాంటి పరిస్థితులలో సాహిత్యం తన ఉనికిని కోల్పోకుండా, అస్థిత్వాని నిరుపించుకోవడంతో పాటు తన గమ్యాన్ని ధ్యేయాన్ని లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అంది వచ్చిన మాధ్యమం సాంకేతికవిప్లవం, ముఖ్యంగా “అంతర్జాలం” అనడంలో అతిశయోక్తిలేదు. తెలుగునాట విరివిగా వస్తున్న సాహిత్యం రాశిలోను, వాశిలోను, ప్రపంచ భాషలోని ఏ సాహిత్యానికి ఎంతమాత్రం తీసిపోనప్పటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దానికి రావలసిన గుర్తింపు రాకపోవడానికి కారణాలు అనేకం. వాటిలో ముఖ్యమైంది పుంఖాను ఫుంఖాలుగా ముందుకొస్తున్న సాహిత్యాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపించిన పాఠకులకు అందించేందుకు అవసరమైన సరైన వేదికలు లేకపోవడం. తెలుగునాట గల పత్రికలు తెలుగు సాహిత్యానికి సరైన స్థానం ఇవ్వడంలో చాలవరకు వెనుకబడే ఉన్నాయి. ఆందుచేత అంతర్జాతీయంగా పాఠకుల కోసం తెలుగు సాహిత్యానికి కొంగ్రొత్త జాగాలను సృష్టించవలసిన అవసరం ఎంతైనాఉంది. ఈనేపధ్యంలో అవతరిస్తున్న, అభివృధ్ధిచెందుతున్న జాల పత్రికలు, బ్లాగులు, బ్లాగు సంకలనాలు తమ వంతు కృషిని ప్రారంభించి, కొనసాగిస్తున్నాయి. అయితే వీటిలో చాలవరకు వ్యక్తిగతమైనవి, ఔత్సాహిక కూటములు నిర్వహించేవే కన్పిస్తున్నాయి, వీటి పరిధి, వనరులు, అవకాశాలు సహజంగానే చాల పరిమితంగా వుంటాయి.

 

సామాజికంగా, ఆర్ధికంగా, రాజకీయంగా వస్తున్న వేగవంతమైన పరిణామాలను సాహిత్యం అందుకోవలసిన అవసరం ఎంతైనాఉంది. ఇంటర్నెట్, సమాచార విప్లవం సాహిత్య వ్యాప్తిలో గణనీయమైన మార్పు తెచ్చినప్పటికి సాహితీ విలువలు పునరుద్ధరించి అణగారి వున్న సాహితీ మేధస్సును సరైన లక్ష్యంతో రగిలించగలగాలి. అప్పుడే అత్యంత శక్తివంతమైన సాహిత్యం ఆవిర్భవిస్తుంది. భవిష్యత్ తరాలకు అది మార్గదర్శకమవుతుంది. ప్రస్థుత ప్రపంచీకరణ తరుణంలో దోపిడీ, పీడన, ఆణచివేత ఏకీకృతంగా దాడిచేస్తున్న సందర్భంలో దానికి వ్యతిరేకంగా వెల్లువెత్తే ప్రతిఘటనను పతిబింబించే సాహిత్యమూ ప్రపంచీకరించ బడితేనే ఒక బలమైన ప్రభావాన్ని కలిగిస్తుంది, సాహిత్యబలమూ పెరుగుతుంది. ప్రస్థుత సాహిత్యంలో లోపించిన సమిష్టి లక్షణమనే భావనను పునః ప్రతిష్టించి,  చీలికలు పేలికలుగా సాగుతున్న కృషిని ఏకీకృతపరచినప్పుడే  “ఈ” సాహిత్య ప్రస్థానం, మరో మహా ప్రస్థానమై మానవాళికి మహోపకారి కాగలుగుతుంది.

 

~ X ~

 

శివధనుస్సు

రచన : రసజ్ఞ

 

సీతా స్వయంవరం అప్పుడు శివధనస్సు ఎక్కుపెడితే ఎందుకు విరిగిపోతుంది? విరిగిపోతే అందఱూ (బాధపడాలి కానీ) ఎందుకు సంతోషిస్తారు?

 

రాముడు అవతారపురుషుడు అని అందరికీ తెలిసినదే కదా! ఆయన ఏమి చేసినా ఒక మానవుడు ఎలా బ్రతకాలి తద్వారా మోక్షాన్ని ఎలా పొందాలి అని చెప్పడానికే చేశాడు. ఆయన ప్రతీ కదలికకీ అంతరార్థం, పరమార్థం ఉన్నాయి. అలానే శివధనుస్సు విషయానికి వస్తే…..

అకార ఉకార మకారములు ప్రణవము, ప్రణవం
ధనుహు, శరోహ్యాత్మ, బ్రహ్మ తల్లక్ష్యముచ్యతే
అప్రమత్తేన వేధ్ధవ్యం శరవత్ తన్మయో భవేత్

అన్నారు. అంటే….  అ, ఉ, మ కలిస్తేనే ప్రణవ నాదమయిన ఓం కారం వస్తుంది. ధనుస్సు (ప్రణవం) అంటే ఈ ఓంకారం అనమాట. శరము (బాణము) అంటే ఆత్మ. బాణముతో ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టినప్పుడు కనిపించే లక్ష్యమే బ్రహ్మ. ఇక్కడ బ్రహ్మ అనగా పరబ్రహ్మ లేదా పరమాత్మ. బాణాన్ని ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా, చిత్త శుద్ధితో కొడితేనే లయమయ్యి లక్ష్యాన్ని చేరుతుంది. ఇది ధనుస్సు యొక్క అంతరార్థం.

 

ఇక్కడ శివధనుస్సు ఆవిర్భావం గురించి మరికొన్ని విషయాలను తెలుసుకోవాలి. ఈ శివధనుస్సును శివుడు త్రిపురాసురుని సంహరించడం కోసం సృష్టించాడు అన్నది అందరికీ తెలిసినదే! ఈ త్రిపురాసురుడు ఒక జీవుడుని ప్రతిబింబిస్తాడు అని అంతరార్థం ఉంది. అదెలా అంటే, త్రిపురాసురుడు పాలించే మూడు పురములు అయినటువంటి కంచు, వెండి, బంగారములు వరుసగా జీవి యొక్క స్థూల (విశ్వ), సూక్ష్మ (తైజస), కారణ (ప్రాజ్ఞ) శరీరములను ప్రతిబింబిస్తాయి.

స్థూల శరీరం అంటే బాహ్యముగా ఈ విశ్వానికి కనిపించే శరీరం. జీవుడు ఈ శరీరంలో ఉన్నప్పుడు విశ్వుడు అంటారు. ఈ దేహానికి కంచులాగా విలువ లేదు.

సూక్ష్మ శరీరం అంటే కలలో ఉన్నప్పుడు మనకి కనిపించే శరీరం. అది కేవలం ఆలోచన తప్ప అక్కడ ఒక కాయం అన్నది ప్రస్ఫుటముగా ఉండదు. జీవుడు ఈ శరీరంలో ఉన్నప్పుడు తైజసుడు అంటారు. ఈ శరీరం వెండిలాంటిది.

కారణ శరీరం అంటే నేను, నాది అనుకునేది లోపల ఏదయితే ఉందో అది. దీనినే అంతరాత్మ అంటారు. ఇది ఒక రూపం కోసం మాత్రమే పై రెండు రకాల శరీరాల మీద ఆధారపడుతుంది. జీవుడు ఈ శరీరంలో ఉన్నప్పుడు ప్రాజ్ఞుడు అంటారు. ఇది బంగారంలా చాలా విలువయినది.

శివుడు ప్రణవమనే ధనస్సుతో, ఈ మూడు పురములు అనబడే మూడు రకాల శరీరాలని ఒకేసారి ఛేదించాడు. అప్పుడే త్రిపురాసురుడు అనబడే ఈ జీవుని సంహారం జరిగి మరు జన్మ ఉండదు.
ఈ మూడే కాక, మహాకారణ శరీరం అని ఒకటి ఉంది. అది అందరూ గాఢ నిద్రలో అనుభవించే స్థితి. దీనినే తులీయావస్థ అంటారు. ఈ స్థితిని మనం గుర్తించ గలిగి ఆ పరమాత్మలో లయం అవటాన్నే మోక్షం అంటారు. జీవుడిని ఆ మోక్షానికి చేరువ చేసేదే ఓం కారం అయిన ధనుస్సు.

 

శివుడు ఈ శివధనుస్సుని త్రిపురాసుర సంహారానంతరం దేవరాతుడు అనబడే జనకుని వంశ పూర్వీకునికి ఇవ్వగా ఆ నాటి నుండి వారి వద్ద పూజలందుకుంటూ ఉంది. దీనినే శ్రీరాముడు స్వయంవరంలో విరిచి అప్పుడు సీతమ్మ చేయి అందుకుంటాడు. అనగా గృహస్థాశ్రమంలోకి అడుగుపెట్టే ముందు దీనిని విరిచాడు కదా! ఒక మగవాడికి ధర్మార్థ కామ మోక్షాలు పొందడానికి అనువయిన, ఉత్తమమయినది ఈ గృహస్థాశ్రమం. ఇందాకా చెప్పుకున్నట్టు ధనుస్సు అంటే ప్రణవ నాదమయిన ఓంకారం కనుక దానిని విరవటం అంటే ఓం కారాన్ని విడగొట్టడం. అలా విడగొడితే వచ్చేవి మళ్ళీ అ, ఉ, మ. వీటిల్లో
అ – అంటే బ్రహ్మం లేదా పరబ్రహ్మం అంటే పరమాత్మ అయిన శివుడు
ఉ – అంటే అమ్మవారు సాక్షాత్తు శివుని అర్థ భాగం
మ – అంటే జీవుడు అంటే నేను అనే మగవాడు

ఏ మగవాడయినా పరమాత్మలో చేరడానికి కావలసిన మాధ్యమం అర్థభాగమయిన, అర్థాంగి అయిన భార్య. మనకున్న ధర్మార్థకామ మోక్షాలలో….
ధర్మం – ధర్మానికి ప్రతిరూపం భార్య ఆవిడ లేకపోతే ఏ పూజలకీ, యాగాలకీ, జపాలకీ, తపస్సులకీ జీవుడు పనికిరాడు.
అర్థం – మగవానికి సంతాన ఉత్పత్తి కోసం భార్య కావాలి.
కామం – తనకు కావలసిన కోర్కెలు తీర్చుకోవడానికి భార్య కావాలి.
ఇలా ఎప్పుడయితే, ఏ మగవాడయితే ధర్మాన్నీ, అర్థాన్నీ పాటిస్తూ, ఈ రెండూ చెడకుండా కామాన్ని అనుభవిస్తాడో అతనే మోక్షాన్ని పొందే అర్హత సంపాదిస్తాడు.

రాముడు వీటన్నిటినీ ఆలంబిస్తూ ధనుస్సుని విరిచి తను ఈ గృహస్థాశ్రమంలోకి ప్రవేశించే అర్హతని పొందాడు. కనుకనే అతను సీతకి తగినవాడు, అన్నిటినీ జయించినవాడు కనుక అందరూ సంతోషిస్తారు.

శివ ధనుస్సు లాగానే విష్ణు ధనుస్సు కూడా ఉంది. అది పరశురాముని వద్ద ఉంటుంది. ఎప్పుడయితే రాముడు శివ ధనుస్సుని విరిచి సీతని పరిణయమాడతాడో, అప్పుడు అది తెలిసిన పరశురాముడు ఈ విష్ణుధనుస్సుని, ఆయన శక్తిని కూడా రామునికి ఇచ్చేసి హరిహరులని ఏకం చేస్తాడు.

 

 

 

 

 

“అమ్మగారికీ దండంపెట్టూ..”

రచన : జి.ఎస్.లక్ష్మి

“ఏంటే అక్కయ్యా… ఈ పెళ్ళి కైనా నువ్వు రాకపోతే ఇంక నీకు ఫోన్ చెయ్యనంతే..”

 

“అదికాదురా..” ఏదో చెప్పబోతున్న రేణుక మాటల్ని మధ్యలోనే ఆపేసి, “అసలు నువ్వే చెప్పవే.. ఎన్నాళ్ళైంది మనం కలిసి? పదేళ్ళు దాటటంలెదూ.. ఎప్పుడో పెద్దమావయ్యగారి పెద్దబావ పెళ్ళికి వచ్చేవ్. అంతే.. మళ్ళి మనం కలవందే. నా పెళ్ళిక్కూడా రాలేదు.  మా ఆవిణ్ణి చూడవూ?

 

“సరే.. చూస్తాలేరా..” అని ఫోన్ పెట్టేసింది రేణుక.

 

రేణుక వుండేది పూనాలో. రాజమండ్రీలో బుల్లిమావయ్య కూతురి పెళ్ళి. రాంబాబు ఈ విషయం గురించి అప్పుడే రెండోసారి ఫోన్ చేసేడు. ఈ ఉద్యోగాల్లో చుట్టాల పెళ్ళిళ్ళంటే సెలవులివ్వరుకదా. అదీకాక పిల్లలు రమ, సుమల చదువులోటి. ఇంకా పిల్లలు చిన్న క్లాసుల్లో ఉన్నప్పుడు సెలవు లిచ్చినప్పుడల్లా హైదరాబాదు అమ్మావాళ్ళింటికెళ్ళి పదిరోజులుండి వచ్చెయ్యడం తప్పితే చుట్టాలెవర్నీ కలవడం కుదిరేదికాదు. పిల్లలు కాస్త పెద్ద చదువుల కొచ్చేక ఆ వెళ్ళడం కూడా తగ్గిపోయింది. ఇంక ఈసారి పెళ్ళికెలాగైనా వెళ్ళాలనుకుంది.

 

రాంబాబు రేణుకకి చిన్నబాబాయ్ కొడుకు. వేసంకాలం వచ్చేసరికి మావయ్యలూ, పిన్నిలూ అందరూ పిల్లలతో సహా రాజమండ్రి అమ్మమ్మ గారింటికి చేరిపోయేవారు. ఆ సెలవులన్నీ ఎంత హాయిగా గడిచిపోయేవో. తల్చుకుంటే ఇప్పటికీ మనసులోంచి సంతోషం తన్నుకుంటూ పైకొచ్చేస్తుంది.

 

ఆ సంతోషం మళ్ళీ ఎవరితో పంచుకోగలం? కట్టుకున్న మొగుడితో చెబ్దావంటే ఆ చిన్నప్పటి పిల్లచేష్టలు విని తర్వాత సందర్భం దొరికినప్పుడల్లా వెటకారం చేస్తాడేమోనని రేణుక భర్త ముందు ఎప్పుడూ ఆ విషయాలే ఎత్తదు. పోనీ ఆ సరదా విషయాలు పిల్లలతో పంచుకోడానికి రేణుక ఎప్పుడైనా “మా పెద్దమావయ్య తెలుసా..” అని మొదలుపెట్టగానే వాళ్ళు “అబ్బా… అమ్మా… నువ్విప్పుడా ఫ్లాష్ బ్యాక్ కి వెళ్ళకు..వచ్చై.. వచ్చై..ప్రజంట్ కొచ్చై..”అని ఓ దండం పెట్టేస్తారు. అంతే.. మరింక ఆ మాట ఎత్తదు.

 

కాని రేణుక మనసు అప్పుడప్పుడు  చిన్నప్పటి కబుర్లు ఎవరి తోనైనా చెప్పుకుందుకు తహతహలాడిపోతోంది. అందుకే ఈ పెళ్ళి కబురు వినగానే ఈసారి  ఎలాగైనా సరే బుల్లిమావయ్య కూతురి పెళ్ళి కెళ్ళడానికి సిధ్ధమైపోయింది.

 

ప్రయాణం అనుకున్న దగ్గర్నుంచీ మనిషికన్న ముందు మనసు అక్కడికి చేరిపోయింది. ఎన్నాళ్ళయింది అందర్నీ కలిసి.. పెదబావ, శంకరన్నయ్య, పాపాయొదిన, బుజ్జక్క, సుబ్బిగాడు.. సుబ్బిగాడి మాట గుర్తు రాగానే ఆ రోజుల్లో కెళ్ళిపోయింది. అన్నదమ్ములు, అక్కచెల్లెళ్ళ పిల్లలందర్లోనూ చిన్నవాడు రాంబాబు. రేణుక కన్న ఏడాది చిన్న. అందుకే అస్తమానం రేణుక వెనకాలే తిరుగుతూండేవాడు. మహా చురుకైనవాడు. పెద్దబావ దగ్గర్నించి అందరికీ నిక్ నేమ్ లు పెట్టేసేవాడు.

 

చిన్నమామయ్య కొడుకు సుబ్బిగాడికి అమ్మమ్మ పొద్దున్నే పాలిస్తే అవి గ్లాసు నిండుగా కనిపించాలి. పాపం అమ్మమ్మ వాడి కోసం గ్లాసు అంచులదాకా పాలు పోసి, అవి తొణికిపోకుండా వాడు తాగడం మొదలుపెట్టేదాకా పక్కనే కూర్చునేది. వాడికి “సోలగ్లాసు” అని పేరెట్టాడు రాంబాబు . వాడి గురించి ఏదైనా చెప్పాలన్నప్పుడల్లా “మన సోలగ్లాసు ఉన్నాడు చూడూ..” అని మొదలుపెట్టేవాడు. వాడెంత ఉడుక్కునేవాడో.

 

రాజ్యం అత్తయ్య కయితే బుల్లిమామయ్య రోజూ వస్తూ పకోడీలపొట్లం తేవల్సిందే. అది ఇంట్లో అందరికీ తెలుసు. కాని అందరూ కూడా తెలీనట్లుండేవారు. కాని రాంబాబు మటుకు అత్తయ్యని యేడిపించడానికి సరిగ్గా అత్తయ్య లాగె తిప్పుకుంటూ,

 

“ఏవిటోనర్రా.. అసలందరూ ఆ పకోడీలు ఎలా తింటారో నూనె వాసన వేస్తూనూ..మీ మావయ్యేవిటో ఒద్దన్నా తెస్తూంటారు” అనేవాడు.

 

ఇంక రాజ్యం అత్తయ్య మొహం కందగడ్డలా అయిపోయేది. చాటుగా రాంబాబుని ఒక్కడినీ పిలిచి రెండే రెండు పకోడీముక్కలు చేతిలో పెట్టి అలా మాట్లాడొద్దని బతిమాలుకునేది. ఆ రెండుముక్కలూ రేణుక, రాంబాబు కలిసి ఎవరికీ కనపడకుండా దొంగతనంగా తినేవారు. అబ్బ.. ఎంత బాగుండేవో అవి. ఇప్పటికీ ఆ  పకోడీ రుచి తల్చుకుంటే రేణుకకి నోట్లో నీళ్ళూరిపోతాయి.

 

మరింక పాపాయొదినని పట్టుకుని ఎంత ఏడిపించేవాడో.. వాళ్ళాయన ఒదిన ఏం చెప్తే అది చేసేవాడు. కాఫీగ్లాస్ చేతిలో పట్టుకుని పాపాయొదినకేసి “తాగనా” అన్నట్టు చూసేవాడు. ఒదిన తాగమంటేనే తాగేవాడు. ఆయనకి “గంగిరెద్దు” అని పేరుపెట్టేడు రాంబాబు. ఆయన కనపడినప్పుడల్లా ఒదినవైపు చూసి, “అమ్మగారికీ దండం పెట్టూ” అని ఏడిపించేవాడు. బలే నవ్వొచ్చేసేది.

 

తల్చుకున్నకొద్దీ  గుర్తొచ్చేస్తున్నాయి రేణుకకి ఒకటొకటీను. అప్పుడు రేణుకకి పదేళ్ళు. రాంబాబుకి తొమ్మిది. అప్పుడే బుల్లిపిన్నిపెళ్ళైంది. మగపెళ్ళివారిలో ఎవరో చుట్టపాయన భోజనం చేస్తూ చేస్తూ విస్తట్లో జిలేబీలు జాగ్రత్తగా పక్కనే ఉంచుకున్న సంచిలో వేసుకోడం చూసేడు రాంబాబు. ఆయన మళ్ళీ మళ్ళీ జిలేబీలు అడిగి వడ్డించుకుంటూనే ఉన్నాడు. ఇది చూసిన రేణుక, రాంబాబు భోజనం అయ్యాక ఆయన వెనకాల నడుస్తూ జంటకవుల్లా పదాలు అందుకున్నారు.

 

“ఒక తాయిలారు సంచిలో ఏముందోయ్..”  “చెప్పకు చెప్పకు చిట్టి చిన్నాయ్”

“చెపితే జిలేబి జారుతుందోయ్”   “జారిన జిలేబి ఏమందోయ్”

“పట్టుకొ పెట్టుకో కడుపులో అందోయ్”  “కడుపులొ వేస్తే ఏమందోయ్”

“గుడగుడ గుడమని గొడవందోయ్”   “గుడగుడ గొడవగ ఏమందోయ్”

“డాక్టర్ డాక్టర్ అనమందోయ్”

 

ఇలా ఆయన వెనకాల పడి రేణుక, రాంబాబు చేసిన అల్లరికి పాపం ఆ పెద్దమనిషి జిలేబీలతో పాటు ఆ సంచిని కూడా అక్కడే పందిరి రాట దగ్గర పెట్టేసి పారిపోయాడు.

 

ఈ రాంబాబు తనని మటుకు వదిలేడేవిటీ..? తన పెళ్ళిలో ఆయనకి ఎన్ని రకాల పేర్లు పెట్టి తనని ఎన్ని రకాలుగా ఏడ్పించాడో అనుకుంటున్నకొద్దీ రేణుకకి ఎప్పుడెప్పుడెళ్ళి మళ్ళీ రాంబాబు కబుర్లు విని హాయిగా నవ్వుకుందామా అనిపించింది.

 

అసలదికూడా కాదు.. అందరికీ ఇన్ని పేర్లు పెట్టి ఏడిపించినవాడు ఇంక వాళ్ళావిడకి ఎన్ని పేర్లు పెట్టేడోనని తెలుసుకుందుకు మరీ కుతూహలంగా ఉంది.

 

వాడి పెళ్ళికి వెళ్ళలేకపోయినందుకు ఎంత బాధపడిందో.. సరిగ్గా ఆ టైమ్ కే రమకి, సుమకి పరీక్షలు. చాలా కోపం వచ్చింది రాంబాబుకి రేణుక మీద. ఎన్నోసార్లు ఫోన్ చేసి సారీలు చెప్పుకుంది. కాస్త మామూలుగా మాట్లాడ్డం మొదలుపెట్టేక అడిగింది వాళ్ళావిడ గురించి. వాళ్ళావిడ పేరు సూర్యకాంతం.

 

“ఏరా.. మీ ఆవిడ సూర్యుళ్ళా భగభగ మండిపోతుంటుందా..?” అనడిగింది. అదేంటో.. పెళ్ళాం పేరెత్తగానే వాడి గొంతు మృదువుగా మారిపోయింది.

 

“అబ్బే.. అది చాలా సాఫ్టే. ఎంత అమాయకురాలొ తెలుసా? అసలిప్పటిదాకా నా జీతవెంతో కూడా అడగలేదు. నాకు కొంచెం తలనొప్పొస్తే చాలు ఏడుస్తూ కూర్చుంటుంది. నేనేం తెస్తే అది బాగుందంటుంది. అన్నింటికీ మీ ఇష్టవండీ అంటుంది. నన్నడక్కుండా పక్కింటిక్కూడా వెళ్ళదు తెల్సా.. అన్నింటికీ నేను పక్కనుండాలనుకో..” అలా పొగుడుతూనే ఉన్నాడు.    మొదట విన్నప్పుడు కాస్త బాగానె అనిపించినా ఫోన్ చేసినప్పుడల్లా రాంబాబు తన భార్య ఎంత అమాయకురాలో, నోట్లో వేలు పెట్టినా కొరకలేదన్నట్టు చెప్తుంటే ఈ రోజుల్లో కూడా అలాంటి అమ్మాయిలుంటారా అనిపించింది రేణుకకి.

 

మొత్తానికి రేణుక బ్రహ్మప్రయత్నం మీద ఆఫీస్ లో వారంరోజులు సెలవు తీసుకుని ప్రయాణానికి ఏర్పాట్లు చేసుకుంది. ప్రయాణం అనుకోగానే ఇదే మొదటిసారి చూడడంకదా అని పూనాలో ప్రసిధ్ధమైన చీర ఒకటి తీసుకుంది రాంబాబు భార్యకోసం. వాళ్ల ఇద్దరు పిల్లలకీ ఏం తీసుకుందామా అనుకుని, ఏమీ తేల్చుకోలేక సరే డబ్బులే వాళ్ల చేతిలో పెట్టేద్దావులే అనుకుంది.

 

అసలు మామూలుగానే రేణుక కాళ్ళకి చక్రాలు కట్టుకున్నట్టు తిరుగుతూ పనులు చేసుకుంటుంటుంది. అఫీస్ పనులూ, ఇంట్లో వంటే కాకుండా పిల్లల చదువులూ, కట్టాల్సిన బిల్లులూ, బైట బజారుపనులూ అన్నీ రేణుకే చేసుకోవడం అలవాటు. రేణుక భర్త రమణ్రావు ఏవీ పట్టించుకోడు. అలాగని తెలివితేటలు లేవనికాదు. చురుగ్గా, తెలివిగా భార్య అన్ని పనులూ చక్కబెట్టుకుంటోంది కదా అని ఆఫీస్ నుంచొచ్చి విశ్రాంతి తీసుకుంటుంటాడు. అందుకని ఈ ప్రయాణం అనుకున్న దగ్గర్నుంచీ మళ్ళీ తను తిరిగి వచ్చేవరకూ ఇంట్లోవాళ్ళకి ఇబ్బంది లేకుండా అన్నీ అమర్చుకుని, ఇంక ట్రైన్ టైమ్ అయిపోతుంటే ఆయాసపడుతూ వచ్చి ట్రైన్ ఎక్కింది రేణుక. హైద్రాబాద్ లో దిగి అమ్మావాళ్ళింట్లో ఒక్కపూట మటుకు కనిపించి, సాయంత్రానికి విజయవాడ రాంబాబు ఇంటికెళ్ళాలని రేణుక ప్లాన్. వాడింట్లో రెండురోజులుండి అక్కడ్నించి రాజమండ్రీ పెళ్ళికి వాడితో కలిసి వెళ్ళాలని అనుకుంది. అలాగే అందరికీ చెప్పింది కూడా.

 

 

అనుకున్నట్టుగానే విజయవాడ స్టేషన్ లో దిగేటప్పటికి రేణుక కోసం రాంబాబు వచ్చేడు. దాదాపు పదేళ్ళ తర్వాత రాంబాబుని చూస్తే చాలా సంతోషంగా అన్పించింది రేణుకకి. అతన్ని చూస్తూనే నవ్వుతూ అంది” కాస్త బొజ్జ వచ్చినట్టుందే. మీ ఆవిడ బాగా రుచిగా చేసిపెడుతోందనుకుంటాను. ”

 

“అదో పిచ్చిదే. దాని గురించి ఎందుకులే కానీ నీ సంగతి చెప్పు. నీకు అప్పుడే చెంపలు నెరిసినట్టున్నాయే.” ఎదురు వేళాకోళం చేసేడు. ఎప్పుడు భార్య మాటెత్తినా ఒట్టి అమాయకురాలన్నట్టు చెప్తున్న రాంబాబుని చూసి పాపం ఇంత చలాకీ అయిన కుర్రాడికి అలాంటి పెళ్ళాన్నెందుకిచ్చేవురా భగవంతుడా అనుకుంది రేణుక.

 

వీళ్ళు ఇంటికి చేరేసరికి రాత్రి ఎనిమిదవుతోంది. భార్యని పరిచయం చేసేడు రాంబాబు. పరిశీలనగా చూసింది. ఫరవాలేదు. అందగత్తె అనీ చెప్పలేం అలాగని అనాకారీ అని చెప్పలేం. మొత్తానికి రాంబాబు భార్య కనక బాగుందనే అనిపించింది రేణుకకి.

 

“మీగురించి ఈయన అస్తమానం చెప్తుంటారు” అంది సూర్యకాంతం.

 

రాంబాబు బాత్ రూమ్ చూపించి, “అక్కయ్య, నువ్వు కాస్త ఫ్రెష్ అయిరావే ” అన్నాడు.

 

రేణుక లోపలికి వెళ్ళి కాస్త కాళ్ళూ. చేతులూ, మొహం కడుక్కు వస్తుంటే వాళ్ల మాటలు వినపడ్డాయి.

“అక్కయ్యకి కాస్త కాఫీ కలుపుతావా..?” అనడుగుతున్నాడు.

 

“పాలెక్కడివి? సాయంత్రం తోడు పెట్టేసేకదా. మీరు వెళ్ళి పాలు తెస్తే కాఫీ కలపడానికేం.” అదోరకంగా  మాటవిరుపుతో అంది కాంతం.

 

రేణుకని చూడగానే,”రావే అక్కయ్యా. కాసేపట్లో భోంచేసేద్దాం.” అన్నాడు.

 

ఈ లోపల “డాడీ, హోమ్ వర్క్” అంటూ పుస్తకాలు పట్టుకొచ్చేడు పెద్దకొడుకు ఏడేళ్ళవాడు. రెండోక్లాసు చదువుతున్నాడుట. వాణ్ణి కూర్చోబెట్టుకుని హోమ్ వర్క్ చేయించడంలో మునిగిపోయేడు రాంబాబు. రేణుక కాంతంతో నెమ్మదిగా వాళ్ళ పుట్టింటి వివరాలూ గట్రా అడుగుతూ మాటలు కలిపింది.

 

రేణుకతో మాట్లాడుతూ రాంబాబుని చూస్తున్న కాంతం చెప్పింది.

“మా వాడు వాళ్ల నాన్న పక్కన కూర్చుంటే తప్ప హోమ్ వర్క్ చెయ్యడు” అంటూ.

 

తర్వాతి పిల్ల అయిదేళ్ళది. వాళ్ళ అమ్మ దగ్గర కొచ్చి,”ఆకలీ” అంటూ రాగం మొదలుపెట్టింది.

“ముందు చంటిపిల్లకి అన్నం పెట్టై. వాడి హోమ్ వర్క్ అయ్యేక అందరం కలిసి తిందాం.” అని పెద్దరికంగా చెప్పింది రేణుక.

 

“అయ్యో.. అది తిందు కదండీ. వాళ్ళ నాన్న పెడితే తప్ప మెతుకు ముట్టదు.” అంది.

 

మరి కాసేపటికి పెద్దవాడి హోమ్ వర్క్ పూర్తిచేసి, పాపకి ముద్దలు చేసి అన్నం తినిపించి రాంబాబు రేణుకతో అన్నాడు.
“రావే అక్కయ్యా,  నీకు ఆకలేస్తోందో ఏంటో.. భోంచేద్దాం..” అని.

 

ఈ లోపల చంటిది ఏడుపు మొదలుపెట్టింది. ఏవిటా అనుకుంటుంటే రాంబాబు ఆ పిల్లని ఎత్తుకుని భుజం మీద వేసుకుని జోకొడుతూ పచార్లు మొదలుపెట్టేడు. ఇంకో పావుగంటకి కాని అది పడుకోలేదు.

 

కాంతం ఎంతో సంబరంతో చెప్పింది రేణుకకి..”బుల్లిముండ.. వాళ్ళ నాన్న జోకొడితేకాని పడుకోదు..” అని.

సరే.. చంటిది పడుకున్నాక, పెద్దపిల్లాణ్ణి టివీ ముందు కూర్చోబెట్టి ముగ్గురూ భోజనానికి కూర్చున్నారు.

 

“ఇదేవిటీ, పాఠోళీ చేస్తానన్నావ్. ఉట్టి పచ్చడొకటే చేసేవేంటీ..?” అడిగేడు భార్యని.

 

“చేద్దావనే అనుకున్నానండీ. కాని ఎదురింటి వదినగారు పేరంటం పిలవడానికొచ్చి, కాసేపు ఆమాటా. ఈమాటా మాట్లాడేటప్పటికి ఇంక టైమ్ లేకపోయింది.”

 

ఇంకేం మాట్లాడలేదు రాంబాబు. భోంచేస్తూ చుట్టాలందరూ ఎవరెక్కడున్నారో, వాళ్ల పిల్లలు ఏం చదువుతున్నారో మాట్లాడుకుంటూ భోజనం ముగించేరు.

 

భోజనం అయ్యేక రాంబాబూ, తనూ కూర్చుని చిన్నప్పుడు ఎవరెవర్ని ఎలా ఏడిపించేవారో మళ్ళీ మళ్ళి చెప్పుకుని నవ్వుకుందామని ఆశపడింది రేణుక. కాని భోజనాలయిన ఐదు నిమిషాలకే కాంతానికి పాపం తలనెప్పి విపరీతంగా వచ్చేసింది. ఇంక రాంబాబు ఖంగారు చెప్పక్కర్లేదు. పిల్లలిద్దర్నీ తీసుకొచ్చి ముందుగదిలో దివాన్ మీద పడుకోబెట్టేసేడు. బెడ్రూమ్ అంతా లైట్ లేకుండా చీకటి చేసేసేడు. టీవీ ఆపేసేడు. అంతా నిశ్శబ్దం. భార్యకి తలనెప్పి తగ్గడానికి టేబ్లెట్ ఇచ్చి, వేడి వేడిగా టీ పెట్టి ఇచ్చేడు. ఇదంతా చేస్తూ రేణుకతో నెమ్మదిగా చెప్పడం మొదలుపెట్టేడు.

అప్పుడప్పుడు కాంతానికి ఇలా విపరీతమైన తలనెప్పి వచ్చేస్తుందనీ, అలాంటప్పుడు ఇంక ఎవరితోనూ మాట్లాడకుండ పడుకుంటేకాని తగ్గదనీ చెప్పేడు.

 

రేణుక పాపం చాలా బాధపడింది. “ఒరే.. అలాంటప్పుడు ఎవరైనా స్పెషలిస్ట్ కి చూపించలేకపోయేవురా.. మైగ్రేన్ యేమో.. ” అంది.

 

“చూపించేనే. అలాంటిదేవీ లేదన్నారు. బహుశా సైకలాజికల్ ఏదైనా నేమో అన్నారు”

“అదేంట్రా..అంత మనసు బాధపడే విషయం ఏవైయుంటుందీ?”

“అబ్బే.. బాధేం లేదే.. ఈ ఊళ్ళో చాలా యేళ్ళనుంచీ ఉంటున్నాను కదా.. ఎవరి దగ్గరి కెళ్ళినా చాలా జాగ్రత్తగా చూసి ఏమీ ప్రోబ్లమ్ లేదని చెబుతుంటే అది అనుకుందీ..నాకు తెలిసినవాళ్ళున్నారు కనక నేను అలా జబ్బేవీ లేదని చెప్పిస్తున్నాననుకుంటోంది. తనకి నిజంగానే ఏదో పెద్ద జబ్బుఉందని దాని ఫీలింగ్. చెప్పేనుకదే ఒట్టి పిచ్చిది.”

 

రేణుకకి ఏవనడానికీ తోచలేదు. “ఇంక పడుకోవే. ఇంకా మనం మాట్లాడుకుంటుంటే పాపం దానికి డిస్టర్బెన్స్..” అంటూ లైట్ ఆఫ్ చేసేసేడు రాంబాబు.

 

రేణుకకి పడుకుంటే ఏంటో అసంతృప్తిగా అనిపించింది.

మర్నాడు ఉదయం రేణుక లేచేసరికి రాంబాబు కనిపించలేదు. కాంతం పిల్లలిద్దర్నీ పక్కన కూర్చోబెట్టుకుని సోఫాలో కూర్చుని భక్తి టీవీ చూస్తోంది. లేవగానే రేణుక కాంతాన్ని అడిగింది.

 

“ఎలా ఉందిప్పుడు నీకు..?” అంటూ.

 

“కాస్త నయవేనండీ. మీరు బ్రష్ చేసుకురండి.” అంది బరువైన గొంతుతో. ఇంకో మాట మాట్లాడితే ఆవిడ ఎక్కడ సైకలాజికల్ గా ఫీల్ అయిపోతుందోనని రేణుక వెళ్ళి బ్రష్ చేసుకొచ్చింది.

 

రేణుక వచ్చేటప్పటికి రాంబాబు ఎక్కడినుంచో కేన్ తొ పాలు పట్టుకొచ్చేడు. కాంతం ఆ పాలు తీసుకుని పిల్లలకి పాలూ, తమకి కాఫీ తీసుకొచ్చి ఇచ్చింది. రేణుకకి ఏవీ అర్ధం కాలేదు. పొద్దున్నే రాంబాబు వెళ్ళాలా పాలకి.. ఇంటికి ఎవరూ తేరా..? అదే అడిగింది.

 

“ఆ పాలపేకట్లు నిలవగా ఉంటాయంటుందే మా ఆవిడ. తను ఆ పాలతో కాఫీ తాగలేదు. అందుకే కాస్త దూరంలో అప్పటికప్పుడు గేదెల పాలు పిండించి తెస్తుంటాను. నువ్వే చూడు. కాఫీ ఎంత బాగుంటుందో..”అన్నాడు. రేణుక నోటమాట రాలేదు.

 

“ఇవాళ మీ అక్కయ్యగారొచ్చేరు కదా.. టిఫిన్ పూరీ, కూరా చేస్తానండీ..” అంది కాంతం కాఫీ తాగుతూ. రాంబాబు మొహం వెలిగిపోయింది.
“నీకు ఓపికుందా.. చెయ్యగలవా..” అని మళ్ళీ మళ్ళీ అడిగేడు.

 

కాంతం నవ్వుతూ లోపలికెళ్ళి పిండి కలపడం మొదలుపెట్టింది. ఈ లోపల రాంబాబు పెద్దవాణ్ణి స్కూల్ లో దింపి వచ్చేడు. సాయం ఏమైనా కావాలేమోనని వంటింట్లో కెళ్ళింది రేణుక. అక్కడి దృశ్యం చూసి ఆశ్చర్యపోయింది. కాంతం ఒక్కొక్క పూరీని నెమ్మదిగా ఒత్తుతూ, పక్కనే ఒక వారపత్రికని పెట్టుకుని ఆ పుస్తకంలో ఒక్కొక్క పేజీలో ఒక్కొక్క వత్తిన పూరీ పెడుతూ, ఆ పూరీలు ఒకదానికొకటి అంటుకోకుండా పెడుతోంది.

 

“నేను ఒత్తియ్యనా..?” అనడిగింది రేణుక.

 

“ఒద్దండీ. రాకరాక ఒచ్చేరు. మీచేత పని చేయిస్తానా..?” అంది నవ్వుతూ.

 

సరేననుకుంటూ రేణుక స్నానం చేసి వచ్చేసరికి ఇంకా స్టవ్ దగ్గరే ఉన్న కాంతాన్ని చూసింది. ఇంకా ఏం చెస్తోందా అని చూస్తే, నూనె పెట్టి, జాగ్రత్తగా ఒక్కొక్క పూరీని వేయించి ఒక బేసిన్ లో పెట్టి పక్కన పెట్టింది.

 

ఇదేంటి.. అప్పుడే తొమ్మిదవుతోంది. ఇంకా టిఫిన్ పెట్టకుండా మూత పెడుతోందేవిటి అనుకుంటుంటే, అప్పుడు తీరుబడిగా బుట్టలోంచి బంగాళాదుంపలు తీసి, నీళ్ళలో వేసి, ఆ గిన్నె స్టవ్ మీద పెట్టింది.

 

ఒక అరగంటకి అవి ఉడికేక , చిల్లుల పళ్ళెంలో చల్లార్చి, నెమ్మదిగా తొక్క తీసి మరో గిన్నెలో వేసి మూత పెట్టి, అప్పుడు కత్తిపీట ముందు కూర్చుని ఉల్లిపాయలు తరగడం మొదలుపెట్టింది. అవి తరిగి, అల్లం, పచ్చిమిరపకాయలు తరిగి, ఈ లోపల రాంబాబుని కరివేపాకు కోసం మార్కెట్ కి పంపించి, అది వచ్చేక, కూర పోపు వేసి, ఉడికించిన బంగాళాదుంపలు వేసి మొత్తానికి కూర అయిందనిపించేటప్పటికి పదిగంటలైంది. ఇదంతా చూస్తున్న రేణుకకి నీరసం వచ్చేసింది.

 

ఇదేవిటి.. ఆ కూర అంత సేపు చేసేదాకా ఆ పూరీల బేసిన్ చూస్తూ నోట్లో వేలు పెట్టుకుని కూర్చోవాలా.. అనుకుంటుంటే రాంబాబు అన్నాడు. “మా ఆవిడ పూరీ, కూరా బాగా చేస్తుందే.. .. నువ్వే మెచ్చుకుంటావ్ చూడు..” అంటూ.

 

కూర ముందుగా చేసి రెడీగా పెట్టుకుని, పూరీలు వేడి వేడిగా వేసి పెట్టేసే అరగంట పట్టే పనికి, ఏదో చాలా కష్టపడిపోతున్నట్టు అంత బిల్డప్ ఇస్తున్న కాంతం తెలివితేటలకి తెల్లబోయింది రేణుక.

 

మొత్తానికి ఆ చల్లారిపోయి గట్టిగా అయిపోయిన పూరీలు, నీళ్ళుగారిపోతున్న కూర తినేటప్పటికి పదకొండుగంటలై పోయింది. సరే..తనేవైనా పిండివంటలు తినడానికి రాలేదు కదా అనుకుంటూ, “ఇంకేవిట్రా కబుర్లూ..?” అంది. ఎందుకంటే రేణుక వస్తోందని రాంబాబు సెలవు పెట్టేసేడు ఆఫీస్ కి. కాస్త కబుర్లు చెప్పుకోవచ్చు ననుకుంటుంటే ఫోన్ వచ్చింది. కాంతం వాళ్ళ అక్కయ్య చేసింది ఫోన్. ఆ మధ్యాన్నానికి గుంటూరు వాళ్ల చెల్లెలింటికి వస్తోందనీ, కాంతాన్ని కూడా రమ్మనీ ఆ ఫోన్ సారాంశం.

 

“అయ్యో.. రాక రాక ఒదినగారు ఒచ్చేరు. ఇప్పుడు నేను వెడితే బాగుండదు. వెళ్ళను లెండీ..” అంది రాంబాబుతో.

రాంబాబు “అవున్నిజవే. ఇప్పుడెలా వెడతావ్. అందులోనూ రేపందరం కలిసి ఇక్కడినుంచే పెళ్ళి కెడదావనుకుంటున్నాం కదా..” అన్నాడు. కాసేపయేక మళ్ళి కాంతవే “ఇప్పుడు నేను ఎలాగూ వెళ్ళననుకోండి. పోనీలెండి.. వాళ్ళు ఏదైనా అనుకుంటే నన్నే అనుకుంటారు లెండి” అంది.

 

రాంబాబు మాట్లాడలేదు. ఇంకో నివిషవయ్యేక “ఏంటో.. మా చెల్లెల్ని చూసి అప్పుడే నెల దాటిందని చూడ్డాని కొస్తోందేమో మా అక్క.” అంది. అప్పుడూ రాంబాబు మాట్లాడలేదు.

 

“పోన్లెండి. మీరు మటుకు ఏం చేస్తారు. పరిస్థితులు అలా వచ్చేయి..”

 

ఇంకాస్సేపయేక ” అయినా పెళ్ళై ఓ మొగుడు దగ్గర కెళ్ళిపోయేక ఇంకా అక్కా, చెల్లీ అనుకుంటే ఎలా కుదుర్తుంది లెండి..” అంది.

 

వింటున్న కొద్దీ రేణుకకి తనవల్లే కాంతం వాళ్ళ చెల్లెలింటికి వెళ్ళట్లేదేమో నన్నంత అభిప్రాయం వచ్చేసేంతగా అలా ఏదో ఓటి మాట్లాడుతూనే ఉంది.

 

ఈ లోపల రాంబాబే అన్నాడు. “నువ్వలా ఫీలవకు కాంతం. మళ్ళీ తలనెప్పి వచ్చేస్తే చాలా బాధపడతావ్. పోన్లే.. అక్కయ్యా, నేనూ ఉంటాంలే గాని నువ్వెళ్ళిరా..” అన్నాడు.

 

తనవల్లే వాళ్ల చెల్లెలింటికి వెళ్ళడానికి కాంతం మొహమాట పడుతోందనుకున్న రేణుక “హమ్మయ్యా” అనుకుని ఆ గిల్టీ ఫీలింగ్ నుంచి బైట పడింది.

 

కాని తనొక్కతే వెడితే మరి పిల్లల్ని పట్టుకోడం మాటలుకాదుకదా. దానికి మొగుడు పక్కనుండాలి. అందుకని మళ్ళీ అయిదు నిమిషాలకి మళ్ళీ మొదలెట్టింది కాంతం.

 

“చంటిది మీకోసం బెంగెట్టుకుంటుందేమోనండీ. పెద్దాడు మిమ్మల్ని వదిలి ఒక్క పూటేనా ఉండడయ్యె. పోనీ.. మానేస్తాలెండి” అంటూ, నెమ్మదిగా బెడ్ రూమ్ లో కెళ్ళిపోయి పడుకుండిపోయింది.

 

ఇంక అప్పుడు చూడాలి రాంబాబు విన్యాసాలు. ఓ నిమిషానికి బెడ్ రూమ్ లో కెళ్ళి, “కాఫీ ఏమైనా తాగుతావా?” అనడుగుతాడు పెళ్ళాన్ని. ఇంకో నిమిషానికి హాల్లో కొచ్చి,”ఇంకేంటే అక్కయ్యా విశేషాలూ..?” అంటాడు.

 

కాసేపు ఏడుస్తున్న చంటిపిల్లని ఎత్తుకుని తిప్పుతాడు. టైమ్ అవగానే వెళ్ళి స్కూల్ నుంచి కొడుకుని తెచ్చుకున్నాడు. ఇలా అష్టావధానం చేస్తున్న రాంబాబుతో ఎప్పుడేం మాట్లాడాలో తెలీక రేణుక ఆ రోజు పేపర్ మొత్తం చివరి పబ్లిషింగ్ తో సహా చదివేసింది.

 

స్కూల్ నుంచి కొడుకుని తీసుకొచ్చేక రాంబాబు రేణుక దగ్గరకొచ్చి అన్నాడు.

 

“ఒసే అక్కయ్యా.. కాంతం పాపం ఫీలవుతోందే. మేం ఇవాళ గుంటూరు వెళ్ళి, ఎల్లుండి అక్కణ్ణించే పెళ్ళి కొచ్చేస్తాం. మరి నువ్వు ఒక్కదానివీ రాజమండ్రీ వెళ్ళగలవా..?” అని మొహమాటపడిపోతూ అడిగేడు.

 

రేణుక వెంటనే, “ఫరవాలేదురా. పూనా నుంచి ఒక్కదాన్నీ ఒచ్చినదాన్ని, ట్రైన్ ఎక్కిస్తే ఇక్కడ్నించి రాజమండ్రీ వెళ్ళలేనా? నువ్వేం బెంగెట్టుకోకు. మీ ఆవిణ్ణి తీసుకుని గుంటూరు వెళ్ళు.” అంది.

 

రాంబాబు మొహం చేటంత అయ్యింది.

 

“అదేనే.. నువ్వు చురుకైనదానివి, తెలివైనదానివి. నువ్వు వెళ్ళగలవ్. అది ఒట్టి అమాయకురాలు. సాయంత్రం ట్రైన్ ఎక్కిస్తానేం.” అన్నాడు.

 

రాంబాబు చాలా తెలివైనవాడని, ఎదుటిమనిషిని ఇట్టే చదివేస్తాడనీ అనుకున్న రేణుక, అంతకన్న తెలివిగా, పైపైన చల్లచల్లగా మాటలు చెపుతూనే తనకి కావల్సినది భర్త దగ్గర సాధించుకుంటున్న కాంతాన్ని చూసి ఆమె జాణతనానికి ఆశ్చర్యపడకుండా ఉండలేకపోయింది రేణుక .

 

సాయంత్రం తనని స్టేషన్ లో దింపి వెడుతున్న రాంబాబుని చూసి “అమ్మగారికీ దండం పెట్టూ..” అంటూ తన నోట్లోంచి రాబోయిన మాటని చేతితో నోరు మూసేసుకుని బలవంతంగా ఆపుకుంది రేణుక.

 

—————————————————————————————-