గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ గారు

రచన: శారదాప్రసాద్

స్వాతంత్య్రోద్యమ కవుల్లో గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ గారిది విశిష్టమైన స్థానం. గరిమెళ్ల గేయాలు జాతీయ వీర రసంతో తొణికిసలాడుతూ పాఠక జనాన్ని ఉర్రూతలూ గించాయి. అతను వ్రాసిన ‘మా కొద్దీ తెల్ల దొరతనం’ పాట సత్యాగ్రహులకు గొప్ప తెగువను, ఉత్తేజాన్ని కలిగించింది. శ్రీకాకుళం జిల్లా పోలాకి మండంలోని ప్రియాగ్రహారంలో 1893 జూలై 15న జన్మించారు. బి. ఏ. డిగ్రీ పూర్తి చేశాక గంజాం కలెక్టర్ కార్యాలయంలో గుమస్తాగా కొంతకాలం పనిచేశాడు. ఆ తరువాత విజయనగరం ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయునిగా కొంతకాలం పనిచేశారు. గరిమెళ్ల చిన్నప్పుడే మేనమామ కూతుర్ని వివాహాం చేసుకున్నారు. 1920 డిసెంబర్లో కలకత్తాలో జరిగిన కాంగ్రెస్ మహాసభలో సహాయనిరాకరణ తీర్మానం ఆమోదించబడింది. ఆ వీరావేశంతో ఉద్యమంలోకి దూకిన గరిమెళ్ల ‘మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం’ పాటను వ్రాశాడు. ఆనాటి రోజుల్లో రాజమండ్రిలో ఆ పాట నకలు కాపీలు ఒకొక్కటి 12 పైసలు చొప్పున అమ్ముడుపోయాయట. ఆ పాటను వ్రాసినందుకు గరిమెళ్లకు ఒక సంవత్సరం కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. జైలు నుండి విడుదల కాగానే ప్రజలు ఆయనకు ఎన్నో చోట్ల సన్మానాలు చేశారు. ఆయన జీవితంలో మధుర ఘట్టం ఇదొక్కటే. ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకు భార్య చనిపోయింది.  అప్పుడాయనకి ఇద్దరు కుమార్తెలు. గరిమెళ్ళ మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. ప్రియాగ్రహారంలో గ్రంథాలయ కార్యదర్శిగా పనిచేసిన సమయంలో పద్దెనిమిది పుస్తకాలు అచ్చువేశారు.

1921లో గరిమెళ్ళ ‘స్వరాజ్య గీతములు’ పుస్తకం వెలువడింది. 1923లో హరిజనుల పాటలు, 1926లో ఖండకావ్యములు, భక్తిగీతాలు, బాలగీతాలు మొదలైన రచనలు వెలువడ్డాయి. గరిమెళ్ల చాలాసార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. గరిమెళ్ళ జైలులో ఉండగా 1923 జనవరిలో ఆయన తండ్రి చనిపోయాడు. క్షమాపణ చెబితే ఒదులుతామని చెప్పారట. కాని గరిమెళ్ళ క్షమాపణ చెప్పకుండా జైలులోనే ఉన్నాడు. జైలులో తమిళ, కన్నడ భాషలు నేర్చుకున్నారు. ఆ భాషల గ్రంథాలను తెలుగులోకి అనువదించారు. భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య ఆంగ్లంలో వ్రాసిన ‘ది ఎకనామిక్ కాంక్వెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా’ను తెలుగులోకి గరిమెళ్ళ అనువదించారు.

గరిమెళ్ళ జీవనోపాధి కోసం 1933లో మద్రాసు చేరుకున్నాడు. అక్కడ గృహలక్ష్మి పత్రిక సంపాదకుడుగా ఉద్యోగంలో చేరాడు. కొంతకాలం తరువాత అక్కడ మానివేసి ఆచార్య రంగా గారి వాహిని పత్రికలో సహాయ సంపాదకుడుగా చేరాడు. కొద్ది రోజులతర్వాత ఆంధ్రప్రభలో చేరాడు. కొంతకాలం ఆనందవాణికి సంపాదకుడుగా పనిచేశాడు. కొంతకాలం ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టుగా జీవనం సాగించాడు. గరిమెళ్ళ పేదరికం అనుభవిస్తున్న రోజుల్లో దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు గారు కొంత సహాయపడ్డాడు. వావిళ్ళ వేంకటేశ్వర శాస్త్రులుగారు ప్రతినెలా ఆయనకు ఆర్థిక సహాయం చేసాడు. చివరిదశలో ఒక కన్నుపోయింది. పక్షవాతం వచ్చింది. దిక్కులేని పరిస్థితుల్లో కొంతకాలం యాచన మీద బ్రతికాడు. గరిమెళ్ళ పేదరికం అనుభవిస్తూనే ఆనారోగ్యం పాలయ్యారు. స్వాతంత్య్రానంతరం మన పాలకుల వల్ల కూడా గరిమెళ్ళకు చెప్పుకోదగ్గ సహాయం అందలేదు. చరమదశలో దుర్భర దారిద్య్రాన్ని అనుభవించిన గరిమెళ్ళ 1952 డిసెంబర్ 18న మరణించారు. ఆయన అంత్యక్రియలు ఇరుగుపొరుగు వారు జరిపారు.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత మనం చంపుకున్న మరో స్వాతంత్ర్య యోధుడు ,జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ గారికి అశ్రునివాళి!

(మూలం-అమరావతి పబ్లికేషన్స్ వారి తెలుగు వెలుగులు)

శ్రీ జిడ్డు కృష్ణమూర్తిగారి కొన్ని ఆలోచనలు

రచన: టీవీయస్. శాస్త్రి

ఆలోచన వేరు, తెలివి వేరు-వాటి మధ్యన గల తేడాను పరిశీలించారా?
ఒక అడవి మృగాన్ని చూసినప్పుడు స్వీయరక్షణ కోసం లోపలి నుండి స్వత:సిద్ధంగానే వచ్చే ప్రతిస్పందనను తెలివి అనీ, అది భయం కాదని ఇంతకు ముందు మీకు చెప్పాను. భయాన్ని పెంచి పోషించే ఆలోచన ఇందుకు పూర్తిగా విభిన్నమైనదని కూడా అన్నాను. మిత్రుల కోరికపై కొంత వివరణ ఇస్తాను. పైన చెప్పినవి రెండూ భిన్నమైనవి కదా? భయానికి జన్మనిచ్చి, పెంచి పోషించే ఆలోచనకు, ‘జాగ్రత్తగా ఉండు’ అని చెప్పే తెలివికీ మధ్యన గల తేడాను మీరు పరిశీలించి చూడలేదా? ఆలోచన జాతీయ వాదాలను, జాతి వివక్షతను, కొన్ని కొన్ని నైతిక విలువల ఎడల ఆమోదాన్ని సృష్టించింది. అయితే అందులో ఉన్న ప్రమాదాన్ని ఆలోచన గ్రహించలేదు. ఆ ప్రమాదాన్ని కనుక ఆలోచన చూసినట్లయితే అప్పుడు ప్రతిస్పందన భయం ద్వారా ఉండదు. తెలివి స్పందిస్తుంది. ఒక సర్పాన్ని చూసినప్పటి ప్రతిస్పందనలా. పామును చూడగానే స్వీయ రక్షణ కోసం ఒక సహజమైన ప్రతిస్పందన వస్తుంది. ఆలోచన చేసిన ఉత్పాదన అయిన జాతీయవాదాన్ని, ప్రజలను విభజించేదీ , యుద్ధాలకు ఒక కారణమూ అయిన జాతీయవాదాన్ని ఎదుర్కొన్నప్పుడు అందులో ఉన్న ప్రమాదం ఆలోచనకు కనబడదు.
(‘ది ఇంపాసిబుల్ క్వెస్చన్’ నుండి)

మరణం అంటే ఏమిటి?
మరణం అంటే మీకు తెలిసినవన్నీ సమాప్తం అవటం అని నిస్సం దేహంగా చెప్పవచ్చు. మీకు తెలిసినవన్నీ కనుక సమాప్తం అవకపోతే అప్పుడది మరణం కాదు. మరణం కనుక మీకు తెలిసిపోతే ఇక ఇప్పుడు మరణం గురించి మీరు భయపడవలసినది ఏమీ ఉండదు. కానీ, మీకు మరణం తెలుసా?అంటే, ఈ అశాశ్వతమైన దానిలో ఆగిపోకుండా కొనసాగిపోయే ఒకటేదో ఉన్నదీ, అది కనిపెట్టాలీ అనే అంతులేని ప్రయత్నప్రయాసాలను మీ ఈ జీవితం గడుపుతున్నప్పుడే ఆపివేయగలరా? ప్రాణంతో ఉన్నప్పుడే మరణం అని మనం అంటున్న స్థితిని గురించి తెలుసుకోగలమా? పుస్తకాలలో మరణానంతరం జరిగేవాటిని గురించి మీరు చదివినవీ, స్వాంతన కోసం మీ లోలోపల ఉండే విధంగా చిత్రించుకున్నవీ అన్నీ పక్కకు త్రోసివేయగలరా? ఇప్పుడే ఆ స్థితిని–మహా అద్భుతంగా ఉండేటటువంటి ఆ స్థితిని రుచి చూడగలరా? అనుభూతి చెందగలరా? ఆ స్థితిని కనుక ఇప్పుడు మీరు అనుభూతి చెందగలిగితే, ఇక అప్పుడు జీవించటమూ, మరణించటమూ రెండూ ఒకటే!
(‘ఆన్ గాడ్’ నుండి)
వాస్తవాల్లో గొప్పవీ, చిన్నవీ ఉండవు. వాస్తవం–‘ఉన్నది’ని అర్ధం చేసుకోవాలి!
నమ్మకం అనేది అనవసరం. ఆదర్శాలు కూడా అంతే. నమ్మకమూ ఆదర్శాలూ రెండూ ఉన్నది ఏదో దానిని , వాస్తవాన్ని స్పష్టంగా చూడటానికి అవసరమైన శక్తిని చెదరగొట్టి వృధా చేస్తాయి. ఆదర్శాల లాగే నమ్మకం ఉండటం కూడా వాస్తవం
నుండి తప్పించుకొని పారిపోవటమే. ఇటువంటి పలాయనంలో దు:ఖం తప్పదు. వాస్తవాన్ని ప్రతి క్షణమూ అవగాహన చేసుకోవటంలోనే దు:ఖ సమాప్తి ఉన్నది. ఒక పధ్ధతి గానీ, ఒక విధానంగానీ, ఈ అవగాహనను ఇవ్వలేవు. ఒక వాస్తవం ఎడల ఇష్టాయిష్టాలు లేని ఎరుక వలన మాత్రమే అవగాహన కలుగుతుంది. మీరు ఏమిటో ఆ వాస్తవాన్ని చూడకుండా తప్పించుకొని పోవటమే ధ్యానం అని కొన్ని విధానాలు అంటాయి. దేవుడిని కనిపెట్టటం కోసం, స్వాప్నిక దర్శనాలకోసం , సంచలనాత్మకమైన ఇంద్రియానుభవాల కోసం , ఇటువంటి ఇతర వినోద కాలక్షేపాల కోసం ధ్యానం చేయటం కంటే మిమ్మల్ని మీరు అర్ధం చేసుకోవటం, మీ గురించిన వాస్తవ అంశాలు నిరంతరమూ మారిపోతూ ఉండటమూ, అర్ధం చేసుకోవటమూ చాలా ముఖ్యం.
(‘నోట్ బుక్’ నుండి)

ప్రేమ, సృష్టి, వినాశనం
ఆ అడవిలో చల్లగా ఉన్నది. కొద్ది అడుగుల కిందగా సెలయేరు రొదచేస్తూ పరుగెత్తుతున్నది. దేవదారు చెట్లు ఆకాశంలోకి దూసుకోనిపోతున్నాయి. తలవంచి నేలవైపు ఒక్కసారి కూడా తిరిగి చూడటం లేదు. ఎంతో రమణీయమైన దృశ్యం. చెట్లపైన మొలిచిన కుక్కగొడుగులు(పుట్టగొడుగులు) తింటూ నల్లని ఉడుతలు ఒక దాన్ని ఒకటి తరుముకుంటూ అక్కడే చుట్లుచుట్లుగా తిరుగుతున్నాయి. అది ఏ పిట్టోగానీ, బహుశ: మైనా ఏమో, తల బయటకూ లోపలికీ జాపుతూ దాగుడుమూతలు ఆడుతున్నది. అంతా చల్లగా ప్రశాంతంగా ఉన్నది. అయితే శీతలమైన పర్వతజలాలతో సెలయేరు ప్రవహించిపోతూ చేస్తున్న సందడి ఉన్నది. అదిగో అక్కడే ఉన్నది–ప్రేమ, సృష్టి, వినాశనం. ఏ చిహ్నరూపంలోనో కాదు, ఆలోచనగా కాదు, మనోభావంగా కాదు, నిజంగా ఉన్న యదార్ధం అది.
(‘నోట్ బుక్’ నుండి)

జీవించటం తెలిసిన వాడికి మరణాన్ని గురించిన భయం ఉండదు!

మహాకవి శ్రీశ్రీ ని గురించి కొందరు ప్రముఖులు

రచన: శారదాప్రసాద్

 

ఒక్కడే మహాకవి, అతని పేరు శ్రీశ్రీ –శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు

“ఆనందం ఆర్ణవమైతే
అనురాగం అంబరమైతే
అనురాగపుటంచులు చూస్తాం
ఆనందపు లోతులు తీస్తాం. ”

గిరి-అహో, ఏమిగీతం. ఎంత సొగసుగా వుంది. కవిత్వాన్ని వడబోసినట్లుందే. ఎవరయ్యా ఈ పాట రాసింది?
హరి-ఈ పాట వ్రాసినతని పేరు శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు.
గిరి-కొత్త కవుల్లో ఇంతటి మహాకవులుంటారా?
హరి-అట్టే మాట్లాడితే ఈ క్రొత్తకవుల్లో ఒక్కడే మహాకవి. అతని పేరు శ్రీశ్రీ.
గిరి-అయితే శ్రీశ్రీ వంటి నవ్యకవిలో కూడా అలంకారాలు వుంటాయంటావా?
హరి-అయ్యో! ఉన్నదీ అతని కవిత్వంలో. శబ్దాలంకారాలనివుంటాయి. ఇక దాని పేరు వృత్యనుప్రాసము. ఈ వృత్యనుప్రాసము యొక్క ప్రాబల్యమే శ్రీశ్రీ కవిత్వంలోని మొదటి సొగసు. అంత్య ప్రాస కూడా ఒక శబ్దాలంకారం. అది లేకపోతే వీళ్ళ నడక లేదుగా. శ్రీశ్రీ చంద్రవంకను చూచి కాళ్ళు తెగిన ఒంటరి ఒంటెలాగ ఉందన్నాడు. ఇది ఉపమాలంకారం. ఎట్లాంటిది?’మృఛ్చకటికం’లో నీటిలో మునిగి ఏనుగు ఎత్తిన రెండు దంతములవలె చంద్రవంక ఉన్నదన్నాడే అంత గొప్ప ఉపమానం.
గిరి-అయితే శ్రీశ్రీ మహారధి, అతిరధుడు అన్నమాట. అతనిననుసరించిన వాళ్లెవరైనా వున్నారా?
హరి-అందరూ అతనిననుసరించిన వాళ్ళే.
గిరి-ఇంతకూ ఈ యుగ పురుషుడెవరంటావు?
హరి-ఎవరేమిటోయి పిచ్చివాడా! ఈ గీతం ఎవడు వ్రాశాడో వాడు.
గిరి-ఎవడు వ్రాశాడు?
హరి-నేను చెప్పను, గీతం విను–
“మరో ప్రపంచం, మరో ప్రపంచం,
మరో ప్రపంచం పిలిచింది!
పదండి ముందుకు, పదండి త్రోసుకు!
పోదాం పోదాం పైపైకి! ”
(‘హేతువాద యుగం’-భారతి, జూన్ 1962 )

*************

 

 

సంస్మరణ-డా. సి. నారాయణరెడ్డి

ఆధునిక విప్లవ కవితోద్యమాలకు సారధ్యం వహించిన శ్రీశ్రీ భావాల కవితా పంక్తులు తెలుగు పత్రికలలోని వార్తల్లో, సంపాదకీయాల్లో, రాజకీయ వ్యాఖ్యల్లో అసంఖ్యాకంగా కనిపిస్తుంటాయి. శ్రీశ్రీని విమర్శించాలన్నా, దుమ్మెత్తిపోయాలన్నాఆయన మాటలే శరణ్యం అయ్యేటంతగా ఆయన భావాలు పరివ్యాప్తమయ్యాయి. ప్రజాకవులను సృష్టించిన ప్రజాకవి శ్రీశ్రీ (‘ఈనాడు, 18-06-1983)
శ్రీశ్రీ తెలుగు సాహిత్యానికి ముట్టాతవంటి వారు. మూడుతరాలకు ఆయన ప్రతినిధి. తరతరాలకు తరగని సాహిత్యానిది శ్రీశ్రీ. శ్రీశ్రీ సూర్యునివంటివాడు. సూర్యుడు మరుగవుతాడు కానీ మాయం కాడు. సూర్యుడు మరల మరల ఉదయిస్తాడు. అతనే శ్రీశ్రీ. శ్రీశ్రీ తిరిగిన లెనిన్ గ్రాడ్ యెంత శాశ్వతమైనదో, శ్రీ శ్రీ కవిత్వం కూడా అంతే శాశ్వతమైనది. (ఆంధ్రప్రభ, 17 -06 -1983 )
మరోప్రపంచం పిలుపును తెలుగు జాతి కందించిన మహాకవి శ్రీశ్రీ మరోప్రపంచంలోకి వెళ్లిపోయారు. ఆ మరోప్రపంచం స్వరూపం మనకు తెలియదు. కానీ, అయన తెలుగు కవితాజగత్తులో ప్రతిష్టించిన మరోప్రపంచం మాత్రం అభ్యుదయ శక్తులకూ, విప్లవదీప్తులకూ అక్షర నిలయంగా మిగిలిపోయింది. ఆలోచనలకు అసిధారలనూ,
ఆవేశాలకు అగ్నికీలలనూ అంటించిన క్రాంతిమూర్తి శ్రీశ్రీ. గత 35 ఏళ్ళుగా ఆధునిక తెలుగు కవిత్వాన్ని నడిపిస్తున్న నిత్య చైతన్యస్ఫూర్తి శ్రీశ్రీ. రెండు సరికొత్త కవితోద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన ఘనత కూడా శ్రీశ్రీకే దక్కింది. ఆ మహాకవి ఈనాడు మనలో లేడు. ‘నింగివైపు పొంగి దూకే ఆ కళ్ళు, నేలపై అంగుళం పైకి నడిచే ఆ కాళ్ళు మళ్ళీ కనిపించవు. ఆ పాటలు ప్రభంజన స్వరంతో పలుకుతాయి. తెలుగుజాతి సమైక్యకంఠాన్ని వినూత్న విప్లవఘోషతో పలికిస్తాయి. (ఆంధ్రభూమి, 18 -06 -1983 )

 

 

 

ఈ శతాబ్దానికి ఒకే ఒక్క శ్రీశ్రీ–శ్రీవడ్డెర చండీదాస్

ఎవరి నీడలో ఈ శతాబ్దపు ‘ఆధునిక’ తెలుగు కవిత్వం(సాహిత్య ప్రక్రియలన్నీ కాదు) తన ఉనికిని ప్రోది చేసుకుందో, ఎవరి’మహాప్రస్థానం’ తెలుగులో’ఆధునిక’ కవులను ఉద్భవింపజేసిందో, ఎవరి’మహాప్రస్థానం’ చాలా పదాలికి అర్ధాలు తెలియకపోయినా బలంగా కదిలించిందో, ప్రగాఢ అనుభూతి కంపించిందో, ఎవరి’మహాప్రస్థానం’ తన జాతిజనులు పాడుకునే ‘మంత్రంగా’ నిలిచిందో ఆ వ్యక్తి-శ్రీశ్రీ. తన ఆవేదనలనూ, ఆక్రోశాలనూ, అన్వేషనలనూ, ప్రాకులాటలనూ, వివాదాలనూ, ప్రబోధాలనూ, మహాత్మ్యాలనూ, అల్పత్వాలనూ, అనితర సాధ్యాలనూ వదిలేసి కుబుసం విడిచి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ మొన్నచారిత్రక అమరత్వంలోకి. ఒక వీరుడు మరణిస్తే వెయ్యిమంది వీరులు పుట్టుకు రావచ్చునేమోగానీ, ఒక శ్రీశ్రీ పొతే వెయ్యిమంది శ్రీశ్రీల మాట అలావుంచి, కనీసం మరొక్క శ్రీశ్రీ అయినా పుట్టుకు రాడు. (ఆంధ్రజ్యోతి, 08 -07 -1983)

 

 

 

 

 

శ్రీశ్రీ పుట్టిన రోజు–శ్రీ డీ. వీ. నరసరాజుగారు

శ్రీశ్రీకి మరణమా?అబద్ధం!
ఎవరో అజ్ఞానులు పుట్టించిన పుకారు
శ్రీశ్రీ దరిదాపులకు రావడానికి
మృత్యువుకు ఎన్ని గుండెలు
వస్తే మృత్యువే చస్తుంది!
బ్రద్దలైన శ్రీశ్రీ అగ్నిపర్వతపు లావాలో
మృత్యువు కాలి మసి అయిపోతుంది
శ్రీశ్రీ చిరంజీవి! చిరంజీవికి చావేమిటి?
శ్రీశ్రీ యిక మనకి కనబడంటారా?
అవును కనబడడు
కనబడనిది ఆయన భౌతిక కాయం
కానీ, ఆయన కీర్తి కాయం అది అజరామరం
ఇప్పుడు అసలు జరిగిందిది
కనబడే కాయం విడిచి కనబడని కాయంతో
ఆయన మరో జీవితం ప్రారంభించాడు.
ఆ’మరోజీవితం’అనటం.
ఆ అనంత జీవితానికి ఇది ఆరంభ దినం
అందుకే నిజానికి ఈ వేళ
మరో శ్రీశ్రీ పుట్టిన రోజు(ఆంధ్రజ్యోతి, 08 -07 -1983)

 

 

 

శ్రీశ్రీకి చావేమిటి?–శ్రీ జయధీర్ తిరుమలరావు గారు

శ్రామికస్వేదంతో
కవితకి కిరీటం తొడిగిన వాడికి
కొత్త రక్త మాంసాలతో
కొండంత భరోసాతో
కొత్త వూపిరి పోసిన వాడికి
చావేమిటి?!
దారిపొడవునా జనపోరాటాలకు
అక్షరాల మైలురాళ్ళని నిలప
ఎంతో మంది శ్రీశ్రీలు నడిచే బాతకి
సోపానం వేసిన వాడికి
కనుమరుగేమిటి?
చావు–
వ్యవహారదూరమైన భాషకుంటుంది
చావు–
వాడుకలో లేని అక్షరానికుంటుంది.
చావు–వాటినే నమ్ముకునే పండితునికుతుంది
చావు–
ఎవరికీ పట్టని భావాలు
సృష్టించే వాడికుంటుంది.
చావు–
నాగలికి లేదు, /యంత్రాలకి లేదు
వాటిని నడిపే చేతులకి లేదు
వాటి శ్రమదోచే మనుషులకు తప్ప!
శ్రీశ్రీ భాష జనం ఘోష!
శ్రీశ్రీ అక్షరాలూ జనం విడిచే ఊపిర్లు!
శ్రీశ్రీ భావాలు జనం ఆశయాలు
శ్రీశ్రీ కవిత మరయన్త్రాల పిడికిళ్ళు
శ్రీశ్రీ కవిత నాగేటి చాళ్ళు!
శ్రీశ్రీకి చావేమిటి?(యువ, అక్టోబర్, 1983 )

 

 

అదృష్టదీపక్ కోకిలమ్మ పదాలు

మార్క్సిస్టు విజిగీష
మార్పుకై రానఘోష
గెలుపు శ్రీశ్రీ భాష
ఓ కోకిలమ్మా!
శబ్దార్ధముల మేటి
శర పరంపర ధాటి
లేరు శ్రీశ్రీ సాటి
ఓ కోకిలమ్మా! (నవ్య, 03 -03 -2010)

(మహాకవి శ్రీశ్రీకి నివాళిగా కొందరు ప్రముఖులు కొన్ని పత్రికలలో వెలిబుచ్చిన భావాల ‘సంకలనం’–సేకరణ)

ఆంధ్రపితామహుడు–శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావు గారు

రచన: శారదాప్రసాద్

మాడపాటి హనుమంతరావుగారు మొత్తం పదమూడు కథలు రాశారు. వీటిలో హృదయశల్యం, రాణీసారందా, ముసలిదాని ఉసురు, నేనే, అగ్ని గుండం, నాడు నీ పంతం, నేడు నా పంతం, ఆత్మార్పణం, తప్పు, ఎవరికి, విధిప్రేరణం అనే కధలు ‘మల్లికాగుచ్చం’ పేరుతో 1911 లో పుస్తక రూపంలో వచ్చాయి. మాడపాటికి రచయితగా శాశ్వత కీర్తిని అందించిన గ్రంధం ‘తెలంగాణా ఆంధ్రోద్యమం’. మాడపాటి హనుమంతరావుగారు బహుభాషావేత్త, సాంఘిక సంస్కర్త. వీరు 11 -11 -1970 న తెలుగు వారిని భౌతికంగా వీడి వెళ్ళారు. కానీ, మన హృదయాలలో చిరంజీవిగా ఉన్నారు.
ఆంధ్ర పితామహునిగా పేరుగాంచిన మాడపాటి హనుమంతరావు గారు నవ తెలుగుజాతి నిర్మాతలలో ముఖ్యులు. నిజాం నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేక పోరాటాల కోసం తెలంగాణా తెలుగు ప్రజలను జాగృత పరచిన వైతాళికుడు ఈయన. తెలుగు జాతిని సమైక్య పరచిన జాతీయ భావాలుగల మహామనీషి శ్రీ హనుమంత రావు గారు. గ్రంధాలయాల స్థాపనకు వీరు చేసిన కృషి మరువ రానిది. తెలుగు భాషకు వారు ఎనలేని సేవజేసి కీర్తిని గడించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర నిర్మాణంలో కూడా వారి పాత్ర చిరస్మరణీయం.
శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావు గారు 1885 జనవరి 22 న కృష్ణ జిల్లా నందిగామ తాలూకా పొక్కునూరులో వెంకటప్పయ్య, వెంకట సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన తండ్రి గ్రామాధికారిగా పనిచేసేవారు. హనుమంతరావు గారు తమ ప్రాధమిక విద్యను సూర్యాపేట, వరంగల్ లలో పూర్తిచేశారు. ఉన్నత విద్య అనంతరం, విద్యాశాఖలో గుమాస్తాగా ఎనిమిది సంవత్సరములు వరంగల్ లో పనిచేశారు. తరువాత హైదరాబాద్ కు మకాం మార్చి, అక్కడ నిజాం ప్రభుత్వంలో తెలుగు భాషా అనువాదకుడిగా కొంతకాలం పనిచేశారు. అలా ఉద్యోగం చేస్తూనే, న్యాయ శాస్త్రంలో పట్టభద్రులై 1917 లో న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించారు. అచిరకాలంలోనే మంచి న్యాయవాదిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. అలా నిరాటంకంగా 24 సంవత్సరములు న్యాయవాది వృత్తిలో పని చేసి, తదుపరి విశ్రాంత జీవితం గడిపారు.
1903 లో మాడపాటి వారికి తమ చిన మేనమామ గారి కుమార్తె అన్నపూర్ణమ్మతో వివాహమైంది. వీరిరువురికి లక్ష్మిబాయి అనే కుమార్తె జన్మించింది. దురదృష్టవశాత్తూ అన్నపూర్ణమ్మగారు అకాలమరణం చెందారు. తదనంతరం 1918 లో గొల్లమూడి హనుమంతరావు కుమార్తె మాణిక్యమ్మను వివాహమాడారు. మాడపాటివారికి, మాణిక్యమ్మకు సుకుమార్ జన్మించాడు.
శ్రీ హనుమంతరావు గారు హైదరాబాద్ రాష్ట్ర తెలుగు ప్రజలకోసం 1921 లో ‘తెలుగు జనసంఘం’ను స్థాపించారు. దానికి వారే కార్యదర్శి. అది విస్తృతంగా వ్యాప్తి చెంది కొన్ని వేల శాఖలు ఏర్పడినవి. 1930లో ఇదే నిజాం ఆంద్రమహాసభగా మారింది. శ్రీ హనుమంతరావు గారి అధ్యక్షతన పలు విజయవంతమైన సమావేశాలు నిర్వహించబడ్డాయి. శ్రీకృష్ణదేవరాయ భాషానిలయం, వేమనాంధ్ర భాషానిలయం, మహిళా కళాశాల లాంటి పలు సంస్థలను స్థాపించిన మహనీయుడు ఈయన. భారతదేశంలో ప్రప్రథమ బాలికల పాఠశాలలో ఒకటైన మాడపాటి హనుమంతరావు బాలికోన్నత పాఠశాల హైదరాబాదులోని నారాయణగూడలో స్థాపించారు.
1948లో హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత దేశంలో విలీనం అయిన తరువాత వీరు 1951 లో హైదరాబాద్ నగరమునకు తొలి తెలుగు మేయర్ గా ఎన్నికయ్యారు. 1955 లో భారత ప్రభుత్వం వీరిని ‘పద్మభూషణ్ ‘పురస్కారంతో సత్కరించింది. ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం వారు గౌరవ డాక్టరేట్ తో గౌరవించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత, శాసన మండలి ప్రధమ అధ్యక్షుడుగా 1963 వరకు పనిచేయటం ఆయన రాజకీయ దక్షతకు నిదర్శనం. 1964 లో వీరి కుమారుడైన సుకుమార్ కు సుచేతతో వివాహమైంది. సుచేతవరంగల్ వాస్తవ్యులు ఎర్ర జగన్మోహన్ రావు పద్మావతిల పెద్ద కుమార్తె. దురదృష్ట వశాత్తూ సుకుమార్ అకాలమరణం చెందారు. శ్రీమతి సుచేత మాత్రం మాడపాటి హనుమంతరావు బాలికోన్నత పాఠశాలకు తమ సేవలను అర్పితం చేశారు.
వీటన్నిటినీ మించి ఆయన స్వతహాగా ఒక రచయిత. రోమన్ సామ్రాజ్యం, మహాభారత సమీక్షలాంటి పెక్కు ప్రసిద్ధి చెందిన గ్రంధాలను రచించారు. సుజాత, గోల్కొండ, దేశబంధు లాంటి మున్నగు పత్రికలలో పెక్కువ్యాసాలను కూడా వ్రాశారు. వీరికి ఉర్దూ భాషలో కూడా ప్రావీణ్యం ఉంది. కొన్ని ఉర్దూ పత్రికలలో సంపాదకీయాలు కూడా వ్రాశారు.

‘ఆంద్ర పితామహునికి ‘మన ఘనమైన నివాళి!

ఐఐటి(లెక్కల) రామయ్యగారు

రచన: శారదాప్రసాద్

ఖద్దరు పంచె, చొక్కా, భుజాన ఒకఖద్దరు సంచి వేసుకొని అతి సాధారణంగా కనిపించే ఈయనను చూసిన వారెవరూ ఆయనను అఖండ మేధావిగా గుర్తించలేరు. చికాకు లేని చిరునవ్వు ఆయన సొంతం. ఈ అసమాన్య మేధావే లెక్కల(చుక్కా) రామయ్య గారు.
శ్రీ చుక్కా రామయ్య గారు 20 -11 -1928 న, వరంగల్ జిల్లాలోని గూడూరు గ్రామంలో ఒక బీద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. తల్లితండ్రులు-నరసమ్మ , అనంతరామయ్య గార్లు. వీరి ప్రధాన వృత్తి పౌరోహిత్యం. దానితో పాటుగా కొద్దిగా వ్యవసాయం కూడా చేసేవారు. వారిది ఉమ్మడికుటుంబం. రామయ్యగారికి ప్రాధమిక విద్య నేర్పించే ఆర్ధికస్తోమత లేని కుటుంబం అది. ఏమీ చేయలేక, తండ్రి శ్రీ అనంతరామయ్య గారు, వీరిని కులవృత్తి అయిన పౌరోహిత్యాన్ని చేపట్టామన్నారు. తల్లిగారికి అది సుతరామూ ఇష్టం లేదు. తన కొడుకును కష్టపడి పెద్ద చదువులు చదివించాలని ఆవిడ ఆశయం. అందుకోసం, ఆమె భర్త అభీష్టానికి విరుద్ధంగా ఆమె తన మెడలో ఉన్నకొద్ది బంగారు నగలనూ అమ్మివేసి, రామయ్యగారిని హనుమకొండలో మూడవ తరగతిలో చేర్పించింది. ఆవిడ అలా చెయ్యకుంటే, ఈ రోజు ఐఐటి రామయ్య ఒక పురోహితుడిగా మిగిలిపోయేవాడు!
రామయ్య గారు తన 14 వ ఏట తండ్రి శ్రీ అనంతరామయ్యగారిని కోల్పోయారు. ఆస్తిపాస్తులు లేని పెద్ద కుటుంబం కావటం వల్ల శ్రీ రామయ్యగారు చాలాకాలం అనేక కష్టాలను అనుభవించారు. ఆ రోజుల్లో తెలంగాణా ప్రాంతం దొరల ఏలుబడిలో, కనుసన్నలలో మెలిగేది. ప్రజలు చదువుకొని చైతన్యవంతులు కావటం దొరలకు రుచించేది కాదు. అందుకని రామయ్యగారు రాత్రిపూట పిల్లలకు చదువు నేర్పేవారు. అలా ఒక ‘రాత్రి బడిని’ ప్రారంభించారు. దొరలు, ఆ బడిని మూయించటానికి ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశారు. ఊరి జనం ఎదురు తిరిగారు. రాత్రిబడిలో రామయ్య గారు చదువుతో పాటు, ప్రజలకు ఉన్న దుర్వ్యసనాలైన మద్యపానం వంటివి మానిపించటానికి కూడా కృషి చేశారు. అలా, ఆయన జాతి కుల విచక్షణ లేకుండా ప్రజలకు చేరువ అయ్యారు. మాదిగలు ఆయనను దేవుడుగా చూసేవారు. ఆయన వారికి అతి సన్నిహితుడయ్యారు.
దొరలు రామయ్య గారి మీద బ్రాహ్మణ కులపెద్దలకు ఫిర్యాదు చేశారు. కులపెద్దలు రామయ్యగారిని కులం నుండి వెలివేశారు. రామయ్యగారి సంస్కరణాభిలాషను, ఆయన తల్లి నరసమ్మగారు కూడా సమర్ధించింది. నేటికీ దళిత వర్గాల్లో రామయ్య గారి పట్ల అవే ప్రేమభావనలు ఉన్నాయి. విద్యార్ధిదశలో ఉండగా 1946 వ ప్రాంతంలో రామయ్య గారు, మహాత్మా గాంధీ గారు వరంగల్ వచ్చినపుడు, వారి ఉపన్యాసము విని ఆకర్షితులై, స్వాతంత్ర ఉద్యమంలో కూడా పాల్గొన్నారు. జైలు శిక్షను అనుభవించారు. జైలులో ఉండగా కొంతమంది మిత్రుల సహాయంతో ఆంగ్లం పైన మంచి పట్టు సాధించారు. అనేక గ్రంధాలను చదివారు. అలాగే మార్క్సిజం పట్ల ఆకర్షితుడయ్యారు. లెక్కలలో రామయ్యగారి ప్రతిభను గుర్తించిన జైలు అధికారి, తన కూతురికి లెక్కలు చెప్పమన్నాడు. ఆ విద్యార్ధిని పదో తరగతి చదివేది. ఆ రోజుల్లోని కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడైన శ్రీ ధర్మబిక్షం గారు వీరికి జైలులో మిత్రుడయ్యారు.
సమాజం పట్ల ఎప్పుడూ బాధ్యతతో వ్యవహరించే రామయ్య గారిని, ప్రజలూ, వారి మిత్రులూ, సంఘం రామయ్య అనీ, కమ్యూనిష్టు రామయ్య అనీ ప్రేమగా పిలిచేవారు. రామయ్యగారికి వివాహ వయస్సు వచ్చింది. కులం నుండి వెలివేయటం వల్ల ఎవరూ పిల్లను ఇవ్వటానికి ముందుకు రాలేదు. హైదరాబాద్ కు చెందిన రాధాబాయి, జానకిరామయ్య గార్ల కుమార్తె అయిన లక్ష్మి గారితో పెళ్లి అయింది. ఆ తరువాత కుటుంబపరమైన సమస్యలను ఎదుర్కొన్నారు. ఉమ్మడి కుటుంబ బాధ్యతలు నిర్వహించటానికి అత్తా, మామలు అభ్యంతరాలు చెప్పేవారు. తమ్ముడు వెంకటయ్య బొంబాయిలో ఐఐటి చదివి ఇంజనీరు అయ్యాడు. ఆ తర్వాత తమ్ముడికి పెళ్లి చేశారు. కుటుంబ పోషణార్ధం రామయ్యగారు బడిపంతులుగా జీవితాన్నితిరిగి ప్రారంభించారు. పోలీసు యాక్షన్ సమయంలో బి. యస్. సి. చదువుకున్న రామయ్యగారు మళ్ళీ బి. ఏ. చదవటానికి నిర్ణయించుకున్నారు. బి. ఏ లో మంచి రాంక్ వచ్చింది. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో యమ్. యస్. సి(maths)లో చేరి మంచి రాంకును సంపాదించారు.
సిద్దిపేటలో డిగ్రీ కాలేజీలో లెక్చరర్ గా చేరారు. అలా12 సంవత్సరములు అదే వృత్తిలో కొనసాగారు. ఆ సమయంలోనే కొంతమంది విద్యార్ధులకు ఐఐటి పరీక్షల కోసం శిక్షణ ఇచ్చారు. హైదరాబాదు స్థిరపడి, ఐ. ఐ. టి జె. ఇ. ఇ ప్రవేశ పరీక్షకు సిద్ధమవుతున్న విద్యార్ధులకు గణితము బోధించడం మొదలుపెట్టాడు. ఆ విద్యార్థులు ప్రవేశ పరీక్షలో చక్కటి విజయాలను సాధించడంతో, ఆయన చాలా ప్రఖ్యాతి పొందాడు. చుక్కా రామయ్య విద్యా సంస్థ బాగా వృద్ధి చెందింది. ఈ సంస్థ నుండి వేలాదిగా విద్యార్ధులు ఐ. ఐ. టిలలో ప్రవేశించారు. రామయ్య Institute లో చేరేందుకు ఒక ప్రవేశ పరీక్ష నిర్వహించడం మొదలుపెట్టారు. ఆ పరీక్ష కోసం శికణ ఇచ్చేందుకు ప్రత్యేకంగా సంస్థలు కూడా స్థాపింబడ్డాయి. ఐఐటీ ప్రవేశ పరీక్షలో తన సంస్థ సాధించిన విజయాల కారణంగా చుక్కా రామయ్య, ’’ఐఐటి రామయ్యగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అచిర కాలంలోనే ఐఐటి శిక్షణ ఇవ్వటంలో సాటిలేని మేటి అయ్యారు. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలనుండి వచ్చి వేలాదిమంది వీరి వద్ద శిక్షణ పొందినవారు నేడు దేశవిదేశాల్లో అత్యున్నత స్థానాల్లో ఉన్నారు .
వ్యాపారదృష్టితో తన విద్యాసంస్థను ఏనాడూ నడపలేదు. నేటికీ, ఆయన క్లాసుకు వెళ్లేముందు తాను చెప్పబోయే అంశాన్ని క్షుణ్ణంగా చదివి ఒక విద్యార్దిలాగా తయారు అవుతాడు. వారికి ‘బాసర’ అంటే విపరీతమైన అభిమానం. చదువులతల్లి సరస్వతీదేవి నిలయం అది. బాసరలో ఐఐటి ఉండాలని తీవ్రంగా కృషిచేశాడు. అయితే వివిధ సౌకర్యాల రీత్యా ప్రభుత్వం దాన్ని హైదరాబాదులో నెలకొల్పింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఆయన కొంతకాలం ఉపాధ్యాయుల వర్గాల నుండి ఎన్నికైన శాసనమండలి సభ్యుడిగా కూడా పనిచేసారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటును సమర్ధిస్తూ ఉద్యమించాడు. ఆయన రచయిత. పెక్కు వ్యాసాలను రచించారు. కొన్ని పత్రికలలో శీర్షికలు కూడా నిర్వహించారు . ఆయన నిర్వి’రామ’ కృషీవలుడు.

ఆయన జీవితమే స్ఫూర్తిదాయకం.
కృషివుంటే మనుషులు ఋషులవుతారు, మహాపురుషులవుతారు–అన్నది రామయ్యగారి పట్ల నూటికి నూరుపాళ్ళు నిజం.
ఆ మహనీయునికి శ్రీ జ్ఞానసరస్వతి ఆయురారోగ్యాలు ప్రసాదించాలని వేడుకుందాం!

ఒద్దిరాజు అపూర్వ సోదరులు

రచన: శారదాప్రసాద్

‘ఒద్దిరాజు అపూర్వ సోదరులు’ గా ప్రసిద్ధులైన సీతారామచంద్రరావు, రాఘవరంగారావు గార్లు సంస్కృతాంధ్ర పండితులు మరియు ప్రచురణ కర్తలు. ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావుగారు ఒద్దిరాజు సోదరులలో పెద్దవాడు. ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావుగారు ఒద్దిరాజు సోదరులలో చిన్నవాడు. వీరికి సుమారు పది భాషలలో పాండిత్యం ఉంది. వీరి తల్లిదండ్రులు వెంకట రామారావు మరియు రంగనాయకమ్మలు. వీరు వరంగల్లు మండలం మానుకోట తాలూకా, ఇనుగుర్తి గ్రామ వాస్తవ్యులు. ఈ గ్రామం నుండే వీరు తెనుగు అనే పత్రికను నడిపారు. ఈ పత్రిక 1922 ఆగస్టులో 500 ప్రతులతో ఆరంభమై ఐదు సంవత్సరాలు తెలంగాణ ప్రజా చైతన్యానికి దోహదం చేసింది.
వీరు 1918లో విజ్ఞానప్రచారిణీ గ్రంథమాలను స్థాపించి విజ్ఞానదాయకమైన పుస్తకాలను ప్రచురించి తెలంగాణాలో విజ్ఞానవ్యాప్తికి తోడ్పడ్డారు. వీరు నిజాం కాలంలో తెలంగాణా ప్రాంతంలో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవానికి దోహదం చేశారు. వీరు ఇంగ్లీషు, ఉర్ధూ, పారసీక, సంస్కృత భాషలు నేర్చారు. సంగీత సాహిత్యాలలో నైపుణ్యం సాధించారు. చరిత, విజ్ఞానశాస్త్రం, వైద్యం మొదలైన విషయాలను క్షుణ్ణంగా తెలుసుకున్నారు. వాటికి సంబంధించిన ఎన్నో వ్యాసాలను వ్రాశారు. తెనుగు పత్రిక మొత్తము 12 పేజీలను వీరు తమ రచనలతోనే నింపేవారు. నిజానికి వారు పరిశోధకులు, సంఘసంస్కర్తలు, రచయితలు, కవులు, విమర్శకులు, చిత్రకారులు, ప్రచురణకర్తలు, ముద్రాపకులు, సంపాదకులు, చర్మకారులు, కుట్టుపనివారు, సూట్‌ కేసులను తయారీ చేసినవారు, గృహనిర్మాతలు , వాస్తునిపుణులు, జ్యోతిష్కులు, ఆయుర్వేదం, హోమియోపతీ, అల్లోపతీలలో వైద్యులు, నూతన ఔషదాలను తయారు చేసినవారు, ఫార్మసీలను స్థాపించినవారు, శస్త్రచికిత్స జరిపినవారు. బియ్యం మిల్లు, నూనె మిల్లు, పిండిమరలు స్థాపించి నడిపినవారు. సబ్బులు, ఇంకులు, రకరకాల నూనెలు, రొట్టెలు తయారు చేసినవారు, పుస్తకాల బైండింగులు చేసినవారు, తాపీపని, వడ్రంగిపని చేసినవారు, పశువైద్యం తెలిసినవారు.
ఇన్నిరంగాలలో కృషి చేసినవారు ఇప్పటికీ లేరంటే అతిశయోక్తి కాదు. విజ్ఞాన ప్రచారిణీ గ్రంథమాల అనే ప్రచురణ సంస్థను ప్రారంభించి వందకుపైగా పుస్తకాలను ప్రచురించారు. ఒద్దిరాజు జంటకవులు రచించిన ప్రసిద్ధ కావ్యాలు కొన్ని–రుద్రమదేవి, తపోభంగం, శశ విషాణం, సౌదామినీ పరిణయం, సంధ్యారాగం, భక్తిసార చరితం, మిఠాయిచెట్టు, గ్రీకు పురాణ కథలు మొదలైనవే కాకుండా పౌఢ ప్రబంధం, నవలలు, భ్రమర, బ్రాహ్మణ సాహసము, స్త్రీ సాహసము, ప్రేమ ప్రవాహము, అవిగాక రవీంద్రుని ‘రెక్‌’ నవల అనువాదము, నౌకాభంగము, నిస్వార్ధ దరిద్రులు, నిరసనోపాఖ్యానం వంటి లఘు కావ్యాలు, నాటికలు ఇలా ఎన్నో చెప్పుకోవచ్చు. ఆశువుగా సంస్కృతంలో కవిత్వం చెప్పగల దిట్టలు వారు . వారు సంస్కృత, ద్రావిడ, ఆంధ్ర, హిందీ భాషలలో 1200 పైగా గ్రంథాలు రచించారట. ఫోటోగ్రఫీ, విద్యుత్తు చేతిపనులకు సంబంధించిన రచనలు సోదరకవుల బహుముఖ ప్రజ్ఞను చాటుతాయి. త్యాగరాజ ఉత్సవాలను జరిపేవారు. స్వయంగా వీణ, వయొలిన్‌, వేణువు నేర్చుకున్నారు. ఆయా వాయిద్యాల్ని వారే తయారు చేసుకునేవారట!ఒద్దిరాజు సోదరులు కలిసి ‘ఉపదేశ రత్నమాల, తిరుప్పల్లాండు, భక్తిసార చరిత్ర, సంస్కృత వ్యాకరణము రచించారు. వారు ‘తెనుగు’ పత్రిక నడిపే సమయంలో పత్రిక పైభాగాన ఇలా ప్రచురించేవారు.
తే. గీ. వార్తయందు జగము వర్థిల్లు తున్నది
యదియు లేనినాడ యఖిలజనులు
నంధకార మగ్నులగుదురు గావున
వార్త నిర్వహింప వలయు బతికి’

అది వారి ఔన్నత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తోంది. బహుముఖ ప్రతిభావంతులు, తెనుగు పత్రికా సంపాదకులు ఒద్దిరాజు సోదరులు తమ పత్రికలో చాలా చక్కని వ్యాసాలు రచించారు. ఆ రోజుల్లో వారు తెనుగు పత్రిక కోసం రచించిన సంపాదకీయాలలో తేట తెనుగు తీయదనం తొణికిసలాడేది. ఎక్కడా కఠిన పదాలు లేకుండా సామాన్యమైన పత్రికా పాఠకుడికి సైతం అర్థమయ్యే వచన రచన ఈ సోదరుల ప్రత్యేకత. ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్రరావు గారు 2. 4. 1887న జన్మించి తమ 75వ సంవత్సరం 28. 1. 1956న పరమపదించారు. వారి అనుజులు ఒద్దిరాజు రాఘవ రంగారావు గారు 4. 4. 1894న జన్మించి 17. 5. 1973న తమ ఎనభైవ యేట దివంగతులైనారు.
ఈ బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతులకు నా స్మృత్యంజలులు!

ఆదర్శ మహిళా శాస్త్రవేత్త మేరీక్యూరీ

రచన: శారదాప్రసాద్

(మేరీక్యూరీ దంపతులు)

రెండు సార్లు నోబెల్‌ బహుమతి పొందిన మేరీక్యూరీ తన అద్వితీయ ప్రతిభాపాటవాలతో రేడియంను కనుగొన్న గొప్ప శాస్త్రవేత్త . రెండు శాస్త్రాల్లో నోబెల్‌ బహుమతి అందుకున్న అరుదైన ఘనత అమెకే దక్కింది. 1903 ఫిజిక్స్‌లోను, 1911లో కెమిస్ట్రీలోను నోబెల్‌ బహుమతులు పొంది సరికొత్త చరిత్రను సృష్టించింది. 1857లో ఒక బానిస దేశంగా ఉన్న పోలండ్ లో ఒక సామాస్య కుటుంబలో జన్మించింది మేరీక్యూరీ.

బాల్యంలో ప్రతిభావంతమైన విద్యార్థిగా గుర్తించబడినా పేదరికం వల్ల అనేక సంవత్సరాలపాటు ధనికుల ఇండ్లలో పిల్లల్ని చూసే సహాయకురాలుగా పనిచేసింది . 24సంల వయస్సులో కొంత డబ్బు పోగుచేసుకొని ఆస్ట్రియాలోని క్రాకో యూనివర్సిటీలో చేరబోతే మహిళలు సైన్సు చదవడానికి కుదరదనే నెపంతో ఆమె అభ్యర్ధనను తిరస్కరించారు. అప్పుడు ఫ్రాన్స్‌ రాజధాని పారిస్‌కు వెళ్లి అక్కడి సైన్స్‌ విద్యార్థినిగా చేరింది. చదువుపైనే మనసు కేంద్రీకరించి ప్రతిభావంతమైన విద్యార్థినిగా విజయం సాధించింది. ఆంటోనీ హెన్రీ బెకరెల్‌ రేడియో యాక్టివిటీని కనుగొని 1903లో నోబెల్‌ బహుమతిని ఫిజిక్స్‌లో పొందాడు. తన విద్యార్థి అయిన మేరీక్యూరీ, ఆమె భర్త పీరీక్యూరీతో కలసి తన అనన్యసామాన్య పరిశోధనకు ముగ్గురూ సంయుక్తంగా నోబెల్‌ బహుమతి పొంది చరిత్ర సృష్టించారు. అసలు అతను మేరీక్యూరీని కనుగొనడమే గొప్ప విజయం .
ఆమె గురువుని మించిన శిష్యురాలైంది. భర్తతో కలిసి కనీస వసతులు లేని లేబొరేటరీలో ప్రయోగాలు చేసింది. ఆమె తన భర్తతో కలిసి ప్రయోగాలు చేసి ‘పోలోనియం’ అనే కొత్త రేడియో ధార్మిక మూలకాన్ని కనుగొంది . మాతృదేశమైన ‘పోలెండ్‌’ మీద ప్రేమతో దానికి ‘పోలోనియం’ అని పేరు పెట్టింది. 1894లో ఆమెకు పియరీ క్యూరీ అనే ఫిజిక్స్‌ ప్రొఫెసర్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయనకు సొంత ప్రయోగశాల ఉండేది. ఒకే విధమైన భావాలు కలిగిన వారు అవటం వలన 1895లో వారి పరిచయం వివాహానికి దారితీసింది. అప్పటి నుండి ఆమె ‘మేరీ క్యూరీ’గా పిలవబడింది. పియరిక్యూరీ ప్రొఫెసర్‌గా పదోన్నతి పొందటం వలన, ఆయన స్థానంలో మేరీ క్యూరీని ఫిజిక్స్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ హెడ్‌గా నియమించింది సోబర్న్‌ యూనివర్సిటీ. రేడియం కనుగొనగానే దాన్ని వైద్యశాస్త్రంలో చికిత్స నిమిత్తం వాడడం ప్రారంభించారు. రేడియంపై రాయల్టి పొందే అవకాశము ఉన్నప్పటికీ వారు రాయల్టి పొందలేదు. తాము సాధించిన ఫలితాలు సమాజం కోసం ఉపయోగ పడాలన్న ఆశయంతో, తమకు రాయల్టిలు అక్కర్లేదని ఆ దంపతులు ప్రకటించారు.

ప్రపంచంలోనే అత్యంత భయంకరమైన వ్యాధిగా పరిగణింపబడిన క్యాన్సర్ కు ఇది చక్కటి చికిత్సా విధానాన్ని కూడా అందించింది. 1906వ సంవత్సరంలో దురదృష్టవశాత్తు ఒక యాక్సిడెంట్‌లో ఆమె భర్త మరణించాడు. మేడమ్‌ క్యూరీ భర్త మరణంతో క్రుంగిపోయింది . ధైర్యాన్ని తెచ్చుకొని భర్త ఆశయాలను కొనసాగిస్తూ ముందుకు నడిచింది . ఆమె భర్త స్థానంలో ఆమెను ప్రొఫెసర్‌గా నియమించింది సాబర్న్‌ యూనివర్శిటి. ఆమె ప్యారిస్‌ యూనివర్శిటీలో 1914లో ఏర్పడిన రేడియం లేబోరేటరీకి డైరెక్టర్‌గా నియమింపబడింది క్యూరీకి అమెరికాలోని ఆమె సన్నిహితులు, ఇతర శాస్త్రవేత్తలు, పూర్వ విద్యార్థులు కలిసి 50వేల డాలర్లను ప్రోగుచేసి అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు హూవర్‌ చేతుల మీదుగా ఆమెకు అందజేశారు. తన పిల్లలను జాతి రత్నాలుగా తీర్చిదిద్దగలిగింది మేడమ్‌ క్యూరీ. ఇద్దరు కూతుళ్లలో పెద్ద కూతురైన ఐరిన్‌ క్యూరీ, మొదటి ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో తల్లికి రేడియో గ్రాఫర్‌గా, నర్స్‌గా పనిచేసింది. ఆమె ప్యారిస్‌ యూనివర్శిటీ నుండి సైన్స్‌లో డాక్టరేట్‌ సాధించింది. ఆమె భర్త ఫ్రెడరిక్‌ జోలియట్‌తో కలిసి ‘పోలోనియం’ నుండి వెలువడే ఆల్ఫాకణాల మీద పరిశోధన చేసింది. కృత్రిమ రేడియో ధార్మికత మీద న్యూక్లియర్‌ ఫిషన్‌ మీద ఆమె పరిశోధనలకు 1935లో రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్‌ బహుమతిని అందుకున్నారు.

1948వ సంవత్సరంలో ఫ్రాన్స్‌కు మొట్టమొదటి న్యూక్లియర్‌ రియాక్టర్‌ను నిర్మించిపెట్టింది. రెండవ కూతురైన ‘ఈవ్‌ అమెరికా’కు చెందిన ‘లెబేస్సీ అనే సోషల్‌ వర్కర్‌’ను పెళ్లి చేసుకుంది. ఇద్దరూ సామాజిక సమస్యలపై పోరాడి మంచిపేరు తెచ్చుకున్నారు. లెబేస్సీ ఐక్యరాజ్య సమితిలోని యునైటెడ్‌ నేషన్స్‌ చిల్డ్రన్‌ ఫండ్‌కు డైరెక్టర్‌గా అద్భుత సేవలు అందజేసినందుకు 1965లో అతనికి నోబెల్‌శాంతి బహుమతి లభించింది. అలా తన పిల్లలను ఉన్నత స్థానంలో నిలబెట్టింది మేడమ్‌ క్యూరీ. రేడియో ధార్మిక పదార్థాలతో ప్రమాదం అని తెలిసి కూడా మేడమ్‌ క్యూరీ తన పరిశోధనలలో రేడియో ధార్మిక పదార్థాలతో అతి సమీపంగా ప్రయోగాలు చేయడం వలన ఆమెలోని తెల్లరక్తకణాలు దెబ్బతిని ఆమెను బ్లడ్‌ కేన్సర్‌ వచ్చింది. 1914 ప్రపంచ యుద్ధంలో మేరీక్యూరీ ఎక్స్‌రే పరిశోధనల వల్ల ఆమె ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతింది. మేడమ్‌ క్యూరీ జూలై 4, 1934న మరణించారు. కేన్సర్‌ బారి నుండి ప్రపంచాన్ని రక్షించాలని ఆమె చేసిన ప్రయోగాలకు, ఆమె అందించిన స్ఫూర్తికి మరణం లేదు. రేడియం కనుగొనడం ద్వారా మానవజాతికి ఎనలేని సేవచేసిన క్యూరీ తన ప్రాణాలను కూడా రేడియం పరిశోధనకే అంకితం చేసింది . మేరీక్యూరీ జీవితం మహిళలకే కాకుండా సర్వ మానవాళికి స్ఫూర్తిదాయకం!