అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 23

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య

మానవజన్మ లభించడం ఒక వరం. దాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవడం వివేకవంతుల లక్షణం. ఏదో ఒక రోజు ఈ బొందిలో ప్రాణం కాస్తా ఎగిరిపోతుంది. ఈ అశాశ్వతమైన కాయం కోసమే మనిషి నానా తాపత్రయాలు పడుతున్నాడు. ఇంద్రియ సుఖాల కోసం అదేపనిగా వెంపర్లాడుతున్నాడు. తెలిసి తెలిసీ ఈ కూపంలో ఇరుక్కుంటూనే ఉన్నాం. మమ్ములను ఈ విషయవాంఛలకు లోను చేస్తున్నావని మళ్ళీ నిన్నే నిందిస్తున్నాం. నీవే నా దైవానివని, కరుణతో కైవల్యమిచ్చే వాడవని ఎన్నటికీ గుర్తించలేకపోతున్నాను. ఇతర ప్రాణుల కంటే మిన్న అయిన ఈ మానవ జన్మను సత్కార్యాలు, సదాలోచనలతో సార్థకం చేసుకోవాలి. సుఖాలు అనేవి ఎండమావుల వంటివి, తుచ్ఛమైనవి అని మనిషి అనుకోడు. మోహాగ్నితో దహించుకుపోతాడు. నిజ గతి ఎన్నటికీ గ్రహించలేడు. విషయ వాంఛల్లో మునిగిన అతడు శ్లేష్మంలో చిక్కిన ఈగ లాగా విలవిల్లాడతాడు. విషయలోలత విషమమైనది. మనిషి బయటి శత్రువులను తెలుసుకోగలడు. తన లోపలే దాగి ఉన్న అంతశ్శత్రువులను తెలుసుకోలేడు. అవి మనలను భగవంతుడి సన్నిధికి దూరం చేస్తాయి. అరిషడ్వర్గాలైన కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యాలకు లొంగితే అధోగతి తప్పదు. వాటి మాయలో పడకుండా జాగ్రత్త వహించకపోతే అనర్థాలు వాటిల్లుతాయి. విషయ వాసనలు, వాంఛలు మనిషిని స్థిరంగా ఉండనివ్వవు. చిత్తాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. అంతఃకరణ అనే మనసు అధీనంలో పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు, పంచ కర్మేంద్రియాలు వర్తిస్తున్నప్పుడే- మనిషి మోక్షాన్ని సాధించేందుకు ప్రయత్నించగలడు. కాని, అది దుర్లభమైన విషయం. మనసు తన మాట వినేలా చేయాలని, తాను ఇంద్రియ నిగ్రహంతో ప్రవర్తించేలా అనుగ్రహించాలని అతడు భగవంతుణ్ని వేడుకోవాలి అందుకే నీకు సదా శరణని మొక్కుతున్నాను శ్రీనివాసా! కరుణించు అని ప్రార్ధిస్తున్నాడు అన్నమయ్య.

కీర్తన:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము ॥కటకట॥
చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు ॥కటకట॥
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె ॥కటకట॥
(రాగం: మలహరి; రేకు సం: 317, కీర్తన 4-96)

విశ్లేషణ:
పల్లవి: కటకట యీమాయ గడచుట యెట్లో
ఘటనల హరికృప గలిగినఁ గాక
అయ్యయ్యో! ఈ మాయను దాటడం ఎటుల? అర్ధం కావడంలేదు. ఏదైన దైవ సంఘటన జరిగి ఆ శ్రీనివాసుని దయ కలిగితే వేరే విషయం కానీ మామూలుగా దాట శక్యమా!

చ.1. యిరవగుజీవుల కెంతగలిగినా
పరధనకాంతలే బలుప్రియము
ధరఁ గర్మాపుఁజేతలలోనెల్లా
సొరదిఁ బాపమే సులభము
ఆహా! శ్రీహరీ! ఈ భువిపై స్థిరంగా ఉన్న జీవులు ఎంత చిత్త చాపల్యం కలిగినవారు? వీరికి ఎంత ధనం ఉన్నప్పటికీ పరధనం మాత్రమే వీరికి ప్రియము. ఇంట సతి ఉన్నప్పటికీ పరకాంతలమీదనే వీరి ధ్యాస! ఈ భూమిపై పుణ్యకార్యాలు చేయాలంటేనే అందరికీ కష్టం. పాపకార్యాలు వరుసగా చేస్తూఆ విషయంలో మాత్రం ముందుంటారు కదా!

చ.2. నానారుచులు యనంతము గలిగిన
కానిపదార్ధమె కడుఁ దీపు
పానిన చదువుల పఠన లుండగా
మానని దుర్బాషమాఁటలే హితవు
మనకు తినడానికి తయారుగా అనేక పదార్ధాలు ఉన్నప్పటికీ, మనకు కాని పదార్ధమే ఎక్కువ తీపుగా ఉంటుంది కదా! పొరుగింటి పుల్లగూర రుచి చందాన ఉంటుంది మన నైజం. అలాగే మనం ఎంతో కష్టపడి గురుశుశ్రూష చేసి వేద,వేదాంగాలను చదువుకుని నెమరు వేసుకోవడానికి భగవంతుడిని ధ్యానించడానికి నాలుకపై తయారుగా ఉన్నప్పటికీ, మనం అనకూడని మాటలు పాపపూరిత భాషణలే సదా చేస్తూ ఉంటాము. అవే మనకు ఇష్టంగా ఉండడం మాయకాకపోతే మరి ఏమిటి?
చ.3. యెదలో శ్రీవేంకటేశ్వరుఁడుండఁగ
సదరపు దివిజులు చవులయిరి
అదనను శ్రీగురుయానతి గలుగఁగ
పొదిగొని యివి తలపోయఁగ వలెసె
అందరి హృదయక్షేత్రాలలో స్థిరంగా నెలకొని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఉండగా, తేలికగా అనుగ్రహం కలుగుతుందని వెళ్ళి చిల్లరదేవుళ్ళను చేరి ఇష్టప్రీతి కొలవడం ఎందుకు? తగిన సమయంలో గురువుగారి శిష్యరికం చేసి ఆయన ఆశీర్వాదం పొందవలెను గదా! అలా చేసినట్లైతే మనకు అనేక సమస్యలు నశించి ధన్యులవడం తధ్యము అని అన్నమయ్య నివేదిస్తున్నాడు.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: కటకట = మనం బాధపడే సమయంలో వాడే పదం. అయ్యో! ఏమి పరిస్థితి ఇది? అనుకోవడం; గడచుట = దాటుట; ఘటన = ఏదైనా అనుకోకుండా జరగడం; ఇరవగు = సుస్థిరము; పలు = ఎక్కువ; ధర = ఈ భూమిపై; సొరిది = వరుస, క్రమము; అనంతము = అంతము లేనివి; కడు = ఎక్కువ; పానిన = ఇష్టపడి స్వీకరించడం; దుర్భాషమాటలు = చెడ్డమాటలు, దుర్భాష అన్నా మాటలు అన్నా ఒకటే అర్ధం. అన్నమయ్య దుర్భాషమాటలు అని ప్రయోగించడంలో ఔచిత్యం కనరాలేదు; సదరపు దివిజులు = తేలికగా అనుగ్రహం ఇచ్చే చిల్లరదేవుళ్ళు; చవులు = ఇష్టులు; శ్రీగురుయానతి = గురువు అనే పదం ఆయన బహుశ: సాధారణ గురువును గురించి కాక అహోబల మటస్థాపకుడు, అన్నమయ్య గురువు అయిన ఆదివన్ శఠకోపయతి గురించి వుండవచ్చు. పొదిగొని = గుంపుగూడు.
*****

అన్నమయ్య ఆధ్యాత్మికానందలహరి – 19

విశ్లేషణ: టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య


ఒకరోజు అల్లరికృష్ణయ్య ఎక్కడా కనుపించడంలేదు. మళ్ళీ ఏమి తగాదాలు, గొడవలు తీసుకోస్తాడోనని హడలిపోతూ యశోదమ్మ బాలకృష్ణునికై వెదకింది. కృష్ణయ్య అలా మోచేతిపై తలవాల్చి పడుకుని వుండగా రహస్యంగా తల్లి తొంగి చూచింది. నిద్రలో ఉన్నాడు నల్లనయ్య. నోరు కొంచెం తెరుచుకుని ఉంది. ఆనోట్లో సర్వలోకాలు..సూర్య చంద్రులూ, గ్రహసంతతీ కనిపించాయి. యశోదమ్మ హడలిపోయింది. అప్రయత్నంగా చేతులు జోడించి నిలబడింది. అంతలో క్రిష్ణయ్య లేవనే లేచాడు. “అమ్మా!” అన్నాడు. అన్నమయ్య ఇలాంటి జనశృతులను అధారం చేసుకొని ఎన్నో కీర్తనలను రాశాడు. భక్తపోతన కూడా ఇలాంటి కధలను అల్లి భాగవతంలో “వీడటే రక్కసి విగతజీవగ జన్నుబాలుద్రావిన మేటి బాలకుండు/ వీడటే నందుని వెలదికి జగమెల్ల ముఖమందు జూపిన ముద్దులాడు/ వీడటే మందలో వెన్నలు దొంగిలి దర్పించి మెక్కిన దావరీడు/వీడటే యెలయించి వ్రేతల మానంబు సూరలాడిన లోకసుందరుండు” అంటూ నందనందనుని కొనియాడాడు. ఈవారం అన్నమయ్య యశోదమాతగా మారి దర్శించిన శ్రీనివాసుని లీలావిలాసాలను చదివి తరిద్దాం.
కీర్తన:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె॥
చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె ||ఎవ్వ||
చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె ||ఎవ్వ||
(రాగం: శంకరాభరణం; ఆ.సం.సం.3; 255వ రేకు; కీ.సం.316)
విశ్లేషణ:
పల్లవి: ఎవ్వరు గాననివాడు యశోద గనె నట్టె
పవ్వళించేబ్రహ్మతండ్రి బాలుడయ్యె నట్టె.

ఎవరికీ కనుపించని అగోచరుడైన విష్ణుమూర్తిని యశోద ఎంత ప్రేమతో తిలకిస్తోందో చూడండి. ఆ పవళించినవాడు సామాన్యుడా! సాక్షాత్ విశ్వసృష్టి కర్తయైన బ్రహ్మకు తండ్రి. ఈ విధంగా బాలుడై నా యింటవెలసినాడు. ఎంత అందంగా నిద్రిస్తున్నాడో! యశోదమ్మ సంభ్రమాశ్చర్యాలతో చేష్టలుడిగి నిలుచుండిపోయింది.

చ.1. ఘనయోగీంద్రులమతి గట్టువడినట్టివాడు
పనిలేక రోల గట్టుపడివాడట్టె
తనియ సురలకు పాదము చూపనట్టివాడు
మొనసి బండిమీద మోపినాడట్టె.
ఈ పరంధాముడు మహా మహా యోగీశ్వరుల మదిలో కూడా కట్టుబడనట్టివాడు. అలాంటివాడు ఇక్కడి యశోదమ్మ చేత ఒక రోకలికి కట్టుబడ్డాడు. సకల చరాచర దేవతలు వేడినా తన పాదం చూపని శ్రీహరి, ఒక బండిని తన పాదంతో తన్నినాడు. శకటాసురుని సంహారం వలన శకటాసురునికి వేయి జన్మల పాపం బ్రద్దలై స్వర్గారోహణాభాగ్యం కలిగిందని ఆ అదృష్టాన్ని కొనియాడుతున్నాడు అన్నమయ్య.

చ.2.అమృతము చేత దచ్చి అందరికిచ్చినవాడు
తమితో వెన్న దొంగిలె దానె యట్టె
గుమురై దేవదానవకోటికి జిక్కనివాడు
భ్రమసి గోపికలపాల జిక్కినా డట్టె ||ఎవ్వ||
దేవదానవులచేత మందరపర్వతంతో సముద్రాన్ని చిలికించి అమృతాన్ని దేవతలకు పంచిపెట్టగలిగిన శ్రీహరి. ఆయన ఇక్కడకు వచ్చి వెన్న దొంగిలించడం ఏమిటి? దేవదానవులకు చిక్కనటువంటి ఈ నారాయణుడు, పరాత్పరుడు ఈ రేపల్లెలోని గోపికలకు చిక్కడం ఏమిటి? ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

చ.3.యిందు గల డందులేడనెంచి చూపరానివాడు
అందమై రేపల్లె వాడ నాడీనట్టె
అంది కృష్ణావతారమయినట్టిదేవుడే
యిందున శ్రీవేంకటాద్రి యెక్కి నిలిచె నట్టె
ఇందుగలడందులేడని చెప్పలేనటువంటి ఈ లోకేశ్వరుడు ఈ రేపల్లెలో ఆటలాడడం ఏమిటి? అలాంటి శ్రీకృష్ణ పరమాత్మే ఇక్కడ శ్రీవేంకటాద్రిపై శ్రీనివాసునిగా నిలిచాడు. రండి మ్రొక్కి తరించండని అన్నమయ్య సందేశం.
ముఖ్యమైన అర్ధాలు: తనియ, మొనసి = కోరి, తనంతటతాను అనే అర్ధంలో; తమి = యిష్టప్రీతిగా; గుమురు = గుమికూడిన్న, మందలుగా;