అష్టావక్రుడు

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు

పూర్వము ఏకపాదుడనే నిరంతర తపోనిరతుడైన బ్రాహ్మణుడు భార్య సుజాతతో శిష్యకోటికీ వేదములు బోధిస్తూ హాయిగా గురుకులములో కాలక్షేపము చేయసాగారు. వేద విద్య బోధించే ఏకపాదుడు విద్య బోధించే విషయములో శిష్యుల పట్ల చాలా కఠినముగా వ్యవహరించేవాడు. చాలా కాలానికి ఎన్నో నోముల ఫలితముగా భర్త అనుగ్రహము చేత సుజాత గర్భవతి అయినది. గర్భములో నున్న శిశువు తండ్రి శిష్యులకు భోధించుచున్న వేదములను వల్లె వేయసాగాడు. ఒకనాడు తండ్రి వల్లె వేస్తున్నప్పుడు గర్భములో నున్న బాలకుడు వింటూ స్వరము తప్పినదని పలికాడు. అంతేకాకుండా శిష్యులకు విశ్రాంతి లేకుండా నిద్రాహారాలు లేకుండా అధ్యయనము చేయించడము మంచిది కాదని గర్భములో నున్న బాలుడు తండ్రికి హితవు పలికాడు. తనకు పుట్టబోయే కుమారుడు అమోఘమైన శక్తివంతుడు, మేధావిగా గ్రహించిన ఏకపాదుడు తనను తప్పు పట్టినందుకు,వక్రముగా పలికినందుకు ఎనిమిది వంకరాలతో పుట్టమని శపించాడు.గర్భస్థ శిశువు తన తండ్రి శాపాన్ని ఆనందముగా స్వీకరించాడు.

నెలలు నిండి ప్రసవ సమయము దగ్గరపడింది అని గ్రహించిన ఏకపాదుడు ప్రసవ సమయానికి అవసరమైన తిలలు ఘృతము ,ఇతర నిత్యవసర వస్తువుల నిమిత్తము జనక చక్రవర్తి కొలువుకు వెళ్ళాడు ఆ సమయములో అక్కడ ఒక పందెము జరుగుతుంది. అది ఏమిటి అంటే వరుణుని కుమారుడైన వందితో వాదము చేసి గెలిచినవారికి తన సర్వస్వము ఇస్తానని ఓడినవారు జలమధ్యములో జీవితాంతము బందీగా ఉండాలి అని షరతు విధించాడు. ఏకపాదుడు వందితో వాదనకు దిగి ఓడిపోవటం వలన నియమానుసారం జలమధ్యములో బందీగా ఉండిపోయాడు. ఇక్కడ ఒక రహస్యము ఉన్నది అది ఏమంటే వంది వాదంలో ఒడినవారిని జలమధ్యములో బంధించి భాధించలేదు. తన తండ్రి వరుణుడు చేయు యజ్ఞమునకు పంపినాడు.
ఇక్కడ తన అన్నగారైన ఉద్దాలకుని ఇంట సుజాత మగశిశువును ప్రసవించింది. తండ్రి శాపానుసారము ఎనిమిది వంకరాలతో జన్మించాడు కాబట్టి “అష్టావక్రుడు” అని పేరు పెట్టారు. మనము ఇక్కడ అష్టావక్రుని పూర్వజన్మ వృత్తాంతము తెలుసుకోవాలి. పూర్వజన్మలో అష్టావక్రుడు దేవలుడు అనే ఒక ఋషి . దేవలుడు మాయావతి అనే కన్యను వివాహమాడి సంతానాన్ని పొంది విరాగి అయి తపస్సు చేయ నారంభించెను.ఇతని తపస్సు నుండి వెలువడే జ్వాలలు ముల్లోకాలను భాదించసాగాయి. దేవాలకుని తపస్సును భంగము చేయటానికి ఇంద్రుడు రంభను పంపగా దేవలుడు ఏమాంతరము చలించలేదు. అప్పుడు కోపించిన రంభ మరుజన్మలో అష్టావక్రుడివై జన్మించమని శపించింది. ఆ తరువాత పశ్చత్తాపము చెందిన రంభ శాపవిమోచన తెలియజేసి స్వర్గలోకానికి వెళ్ళిపోయింది.
ఉద్దాలకుడు తన కుమారుడైన శ్వేతకేతునితో పాటు అష్టావక్రునికూడా వేద విద్యను భోధించేవాడు. ఒకనాడు అష్టావక్రుడు మేనమామ ఒడిలో కూర్చుండగా చూసిన శ్వేతకేతు ఆగ్రహించి ,”నా తండ్రి ఒడిలో నేను కూర్చోవాలి నీవు ఎలా కూర్చుంటావు ? నీవు వెళ్లి నీ తండ్రి ఒడిలో కూర్చో”,అని మందలిస్తాడు. అప్పుడు అష్టావక్రుడు తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి తన తండ్రి గురించి అడుగగా తల్లి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని చెప్పి, తండ్రి జనకుని కొలువులో వందితో జరిగిన వాదనలో ఓడిపోవటం వలన జలమధ్యములో బందీగా ఉన్నాడని తెలుపుతుంది. అప్పుడు అష్టావక్రుడు జనకుని కొలువుకు వెళ్లి వాదించి తన తండ్రిని ఇతరులను జలమధ్యము నుండి విడివిస్తానని చెప్పి జనకుని కొలువుకు బయలుదేరుతాడు.
అ సందర్భముగా అష్టావక్రుడు జనక మహారాజుతో చేసిన వేదాంత చర్చయే అష్టావక్ర సంహిత లేదా అష్టావక్ర గీత. ఆ విధముగా పందెములో గెలిచి తన తండ్రిని ఇతరులను జలమధ్యము నుండి విడిపించాడు. ఏకపాదుడు అష్టావక్రుని పితృ భక్తికి సంతసించి అతని పాండిత్య ప్రకర్షకు గర్వపడి నది యందు స్నానము చేయించి కుమారుని అష్ట వంకరలు పోవునట్లు చేసాడు. తండ్రిని ఇంటికి తెచ్చి తల్లికి అప్పగించి తల్లికి ఆనందము కలిగించాడు. యుక్త వయస్సు వచ్చిన అష్టావక్రుడు వివాహము చేసుకోదలచి వదాన్యుని దగ్గరకు వెళ్లి అయన కుమార్తె సుప్రద ను తనకు ఇచ్చి వివాహము చేయమని కోరాడు. వదాన్యుడు అష్టావక్రుని శక్తిని పరీక్షించ దలచి,”|నీవు ఉత్తర దిక్కుగా వెళ్లి కుబేరుని పట్టణము దాటి,కైలాస గిరి చేరి శివపార్వతులు సంచరించే ప్రదేశము దాటి ముందుకు వెళితే అక్కడ ఉన్న స్త్రీని చూసి వస్తే, నీకు నా కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహము చేస్తాను” అని చెపుతాడు.
అష్టావక్రుడు ఉత్తర దిశగా బయలుదేరి కుబేరుని పట్టణానికి చేరి కుబేరుని ఇంట దేవకన్యల నృత్యగానాలను ఆస్వాదిస్తూ ఒక ఏడాది పాటు అతిధిగా కాలము గడిపి ప్రయాణము కొనసాగించి హిమాలయాలలో బంగారు మయమైన దివ్యభవనాన్ని చూడగా అక్కడ కొందరు సుందరీమణులు అష్టావక్రునికి స్వాగతము పలికి మర్యాదలు చేసి లోపలి తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ ఒక జగన్మోహిని చిరునవ్వుతో అష్టావక్రునికి దర్శన మిచ్చింది. ఆ సుందరి అష్టావక్రుని తన కోరిక తీర్చమని అర్ధించింది. అప్పుడు అష్టావక్రుడు ,”తల్లి నేను అస్కలిత బ్రహ్మచారిని పరసతిని కూడుట అధర్మము నన్ను విడిచిపెట్టు”అని అర్ధించాడు. అప్పుడు అ సుందరి ఈ రాత్రికి మా ఆతిధ్యము స్వీకరించి వెళ్ళమని కోరింది. మరునాడు అష్టావక్రుడు ప్రయాణానికి సిద్దమయినప్పుడు ఆ సుందరి ,”మహాత్మా పర స్త్రీ ని అనే కదా మీ అభ్యంతరము, నన్ను వివాహము చేసుకుంటే మీ సతిని అవుతాను కాదనవద్దు “అని బ్రతిమాలగా, అష్టావక్రుడు ,”అమ్మా, నీవు బాలవు వివాహ విషయములో నీ తండ్రి లేదా సోదరుడు నిర్ణయము తీసుకోవాలి. అది ధర్మము నిజము చెప్పు. అసలు నీవు ఎవ్వరవు?”అని ప్రశ్నిస్తాడు. “మహానుభావా నేను ఉత్తర దిక్కు కాంతను. మిమ్ములను పరీక్షించటానికి వదాన్యుడు నన్ను పంపాడు. పరీక్షలో మీరే నెగ్గారు వెళ్లి సుప్రదను వివాహము చేసుకొని సుఖముగా జీవించండి”అని పలికింది. తిరిగివచ్చిన అష్టావక్రుడు సుప్రదను వివాహమాడాడు.
ఒకనాడు అష్టావక్రుడు జలమధ్యమున ఉండగ రంభ మొదలైన అప్సరసలు వచ్చి అష్టావక్రుని ప్రార్ధించారు. అష్టావక్రుడు సంతోషించి ఏమి కావాలని అడుగగా వారందరు విష్ణుమూర్తి పొందు కోరుతారు. విన్న అష్టావక్రుడు “మీ కోరిక కృష్ణావతార కాలమున గోపికలుగా జన్మించి తీర్చుకుంటారు ” అని సెలవిచ్చాడు. ఆ తరువాత పుష్కర తీర్ధమున తపస్సు చేయసాగాడు పరమాత్ముని యందు మనస్సును లయము చేసి శ్రీ కృష్ణుని దర్శించి అయన పాదములపై బడి పరమపదించి గోలోకమునకు పోయి మోక్షమును పొందెను.

సరదాకో అబద్దం

రచన: రాజన్

ప్రపంచం లో ఎక్కువ శాతం మంది ఆడేది, ఆడేకొద్దీ ఆడాలనిపించేది …….అబద్దం. నాటి ధర్మరాజు దగ్గర నుండి నేటి రాజకీయనాయకుల వరకు అందరూ ఈ ఆటలో నిష్ణాతులే. ఆ మాటకొస్తే వారే ఏమిటిలెండి.. మీరు, నేను కూడా చిన్నవో, పెద్దవో అబద్దాలు చెప్పే వాళ్ళమే. మనం ఆడిన అబద్ధాన్ని నమ్మితే అవతలి వాడు, నమ్మకపొతే మనం ఓడిపోతాం. ఎవరో ఒకరే గెలిచే అవకాశం ఉంది కాబట్టే అబద్దాన్ని ఆడటం అంటారనుకుంటా.
మానవ జీవితం నుండి విడదీయలేని బంధాన్ని పెనవేసుకున్న ఈ (అవ)లక్షణాన్ని కవులు, రచయితలు తమ కవితా వస్తువుగా స్వీకరించిన సందర్భాలు అరుదు. అబద్దం ఎంత గొప్పదో, అవసరమైనదో చెప్పే ఒకటి రెండు సరదా పద్యాలు మాత్రం ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకి ఒకటి
అబద్దమాడని వాడు, మద్యము ముట్టని వాడు
దమ్ము లాగని వాడు, సాని చేరని వాడు
ఉండి బ్రతుకుటకన్న చచ్చి పోవుట మిన్న
పశువు చేయని పనులు మనిషి చేయనుకున్న
జాతి భేదము సున్న, వాడచ్చముగ దున్న
ఒక అబద్దం చెప్పి దాని అవసరం తిరిపోయాక, దానిని నిజంగా మార్చేసే అద్భుత అబద్దపు రీతికి ధర్మరాజు నాంది పలికాడు.’ అశ్వద్ధామ హతహ ‘ అని బిగ్గరగా అరిచి, పాపం ద్రొణాచార్యుడు విల్లంబులు వదిలేసిన తరువాత ‘ కుంజరహ ‘ అని మెల్లిగా పలికాడు. చచ్చింది అశ్వద్ధామ కాదు, ఆ పేరుగల ఏనుగు అని ఆ అబద్దాన్ని సరిచేసాడు. కానీ అప్పటికే కాగల కార్యం పూర్తయిపోయింది. ఎన్నో అస్త్రాలకి లొంగని ఆ అసామాన్య వీరుని ఒక అబద్దం చంపేసింది.
ఈ రోజుల్లో రోజూ చెప్పుకునే చిన్నా, పెద్దా అబద్దాలను పక్కన పెడితే, ప్రత్యేకించి అబద్దాలకి గిరాకి ఉండే కాలం ఒకటుంది…అదే ఎన్నికల కాలం. ఎంత అందంగా అబద్దం ఆడితే అన్ని ఓట్లు పడతాయి. ఇచ్చిన వాగ్ధానం నిలబెట్టుకోక పోతే కదా అబద్దం అవుతుంది. క్రితంసారి హామీలు ఈసారి నిలబెట్టుకుంటామని పాలకపక్షం, మేమైతే మొదటిసారే హామీలన్నీ తీర్చేస్తామని ప్రతిపక్షం మళ్ళీ అబద్దాలాడేస్తాయి. అలా అబద్దాలు నిజం కాకపోతాయా అని ఓటరు..ఎప్పటికీ నిజం కాని అబద్దాలు ఆడుతూ లీడరు బ్రతికేస్తుంటారు. ఏది ఏమైనా సామాన్య ప్రజల దృష్టిలో అత్యంత హేయమైన వర్గంగా రాజకీయనాయకులని మార్చేసింది ఈ అబద్దం.
పాములలో విషం ఉన్నవీ, లేనివీ ఉన్నట్టే… అబద్దాలలో కూడా హాని కలిగించనివి, హాని కలిగించేవి అని రెండు రకాలున్నాయి. హాని కలిగించని అబద్దాలని ఇంగ్లీష్ లో ‘వైట్ లైస్’ అంటారు. తెలుగులో వీటికి సరైన పదం లేదు. ప్రస్తుతానికి ‘ శ్వేత కోతలు ‘ అనుకుందాం. పార్టీ కి రమ్మన్న స్నేహితుణ్ణి నొప్పించకుండా తలనొప్పనో, కడుపు నొప్పనో అబద్దం చెప్పి ముఖ్యమైన పనులు చేసుకోవడం, ఫోన్ చేసిన అమ్మా నాన్నలతో కొద్దిపాటి జ్వరం ఉన్నా ఆ విషయం వారికి చెప్పి కంగారు పెట్టే కంటే, బానే ఉందని చిన్న అబద్దం చెప్పడం ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
అబద్దాలు చెప్పడం మాట అటుంచితే, నిజం చెప్ప కూడని సందర్భాలు కొన్నుంటాయి. గుండెపోటుతో హాస్పిటల్ లో ఉన్న మనిషి దగ్గరకి పరిగెట్టుకు వెళ్ళి నీ ఇల్లు రాత్రి దొంగలు దోచేసారట అని నిఖార్సైన నిజం చెప్పి, అతని పంచ ప్రాణాలను పనికట్టుకు తీసేకంటే…అతను కోలుకునే వరకు మౌనంగా ఉంటే చాలు.
ప్రియురాలితో ప్రియుడు చెప్పే అబద్దాలు, స్కూల్ మానెయ్యడానికి పిల్లలు చెప్పే అబద్దాలు, ఆఫీస్ కి లేట్ గా వెళ్ళి బాస్ తో చెప్పే అబద్దాలు ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే వీటికి అంతే ఉండదు. పైగా ఇప్పటి అబద్దాలు రేపటి నిజాలు కావచ్చు. కొన్ని వందల సంవత్సరాల క్రితం భూమి గుండ్రంగా ఉందంటే అబద్దం… ఇప్పుడది నిజం. మనుషులు గాలిలో ఎగరగలగడం, వేరే ఊర్లో ఉన్నవారిని చూడగలగడం అప్పటి అబద్దాలు…ఇప్పటి నిజాలు.
ఇక చివరగా..ఏది ఏమైనప్పటికీ ఇతరులకి ఇబ్బంది కలిగించేవి, బాధ పెట్టేవి అయిన అబద్దాలను వదిలి పెట్టేసి, అవసరార్ధం, అనర్ధం కాని అబద్దాలు తప్పని సరైతే ఆడుకుందాం, వాడుకుందాం. సత్యవ్రతాన్ని పాటించే మహనీయులకు మాత్రం అందరం విధేయులై ఉందాం. సాధ్యమైనంత వరకూ సత్యాన్నే పలుకుదాం.అబద్దం విషయంలో కూడా నిబద్దంగా ఉందాం.

కాముని పున్నమి

రచన: లక్ష్మీదేవి

ఫాల్గుణ పూర్ణిమ నాటికి పువ్వుల రంగులతో చిగుళ్ళ ఎఱుపుతో వెన్నెల నిండిన నింగీ నేలా వసంతాలాడు కుంటుంటాయి.
ఫాల్గుణాలలో తెలివెన్నెలలు కురిసే కామునిపున్నమి (హోళీ) ఆమని రంగిలి శోభించడానికి ముందుమాట/ స్వాగత గీతం వంటిదే.
నిండుగా పూచిన వేప , మామిడి, కానుగ అనేముంది, తరువులన్నీ, తనువులన్నీ పూలగుచ్ఛాలై శుభాకాంక్షలు అంది పుచ్చుకుంటుంటాయి.
సంజె వేళల్లో వీచే ఆహ్లాదకరమైన పిల్లగాలుల వేణునాదాలకు మదిలోని తలపులు పదాలు పలుకుతుంటే పెదాలు ఒద్దికగా ఒదిగిపోతూ మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నాయి.
ఊహల సాగరంలో అనుభూతుల సంగమాలు ముచ్చటగొలుపుతూ ఆనంద నర్తనాలకు రంగస్థలాలుగా మనసులను ఆయత్తం చేస్తున్నాయి.
చూసే కన్నులకు మనసుండాలే కానీ శిశిరాల్లో రాలుతున్న పండుటాకులూ , కొత్తగా తొడుగుతున్న చిగురులూ కూడా పువ్వుల కన్నా అందంగా అలంకారాలౌతుంటాయి.
లేత ఎండలూ, శీతవాయువులూ ఇలాంటి అరుదైన ఋతుకాలాలలోనే చిరకాలం తర్వాత కలిసే మిత్రుల్లా కరచాలనం చేసుకుంటాయి.
పూత రాలుతున్నా ఆశావాదాలకు ఆలవాలంగా కొమ్మలు, తీవెలూ అలరారుతుంటాయి.
——–
ఈ ఉత్సవం మునుపటి కాలంనుంచీ కూడా వారం పాటు వసంతోత్సవం, మధుకేళి అనే పేరుతో ఉత్సాహంగా జరుగుతున్నదే. ఈ పండుగల్లో జరిగే రంగులు చల్లుకోవడం, పరస్పరం వినోదకార్యక్రమాల్లో అందరూ కలిసి ఆనందించడం, కవిగోష్ఠులు నిర్వహించడం వంటి కార్యక్రమాల వర్ణన మనోహరంగా శ్రీనాథుని హరవిలాసంలోనూ, భీమేశ్వరపురాణంలోనూ కనిపిస్తుంది. కొన్ని చోట్ల ఉగాది రోజు, శ్రీరామనవమి రోజు ఈ రంగులు చల్లుకోవడం కూడా మన ఊళ్ళలో కనిపిస్తూ ఉంటుంది.
కాముని పున్నమికి ధర్మవరంలో కొలువుతీరిన కామన్న కామక్క.

వినోదాలూ విలాసాలూ కూడా ప్రకృతిలో భాగమే, ప్రకృతికి అందమే.
——
నాడూ నేడూ కూడా ముళ్ళను తప్పించుకుంటూ అడుగులు వేసే ప్రయాణాలలో మాత్రమే ప్రతి మజిలీ సంతసాన్నీ, సార్థకతనూ అందిస్తూ ఉన్నాయి.

కష్టాలూ, కన్నీళ్ళూ , నవ్వులూ , సంతోషాలూ అన్నీ ఋతువుల్లాగే మదివనంలో వంతులు వేసుకుని వస్తూ పోతూ ఉంటాయి.
ఏ ఋతువు ఇచ్చే కాయలూ ,పళ్ళూ, పువ్వులూ ఆ ఋతువులో అందుకొని ఆరోగ్యంగా ఉన్నట్టే, మదివనంలో వచ్చే పోయే ఋతువులలో అందే అన్ని ఉద్వేగాలనూ అందుకుంటూ ఆరోగ్యంగా ఉందామంతే. అవి మనకే కట్టుబడి ఉండనట్టే మనమూ వాటికే కట్టుబడి ఉండడమెందుకు? అన్నీ అందుకుంటూ, వదలుకుంటూ సాగిపోదాం.
——–

అంబ -శిఖండి వృత్తాంతము

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు.


మాహా భారతములో అనేక పాత్రలలో కారణజన్మురాలై భీష్ముడి మరణానికి కారణము అయిన అంబది చాలా ప్రత్యేకమైన పాత్ర ఈమె కాశీ రాజు ముగ్గురు కుమార్తెలలో పెద్దది ఈవిడ సాళ్వుని ప్రేమించింది ఇద్దరు వివాహము చేసుకోవాలని కూడా నిర్ణయించుకున్నారు ఈవిడకు భీష్ముడి మరణానికి గల సంబంధము ఏమిటో తెలుసు కుందాము.

శంతనుడు మరణించాక రాజ్యపాలన భారము సత్యవతి పుత్రుల పరము అయింది భీష్ముడు తన ప్రతిజ్ఞ వల్ల రాజ ప్రతినిధిగా ఉండి సత్యవతి పుత్రులకు రక్షగా ఉండి పాలన సాగిస్తున్నాడు ఆ సమయములో కాశీ రాజుతన ముగ్గురు కుమార్తెలకు స్వయంవరం ప్రకటించాడు విషయము తెలుసుకున్న భీష్ముడు తన తమ్ముడు సత్యవతి పుత్రుడైన విచిత్రవీర్యునికి భార్యగా చేయటానికి ముగ్గురు కాశీరాజు కుమార్తెలను తెచ్చి రాజమాత సత్యవతి ఎదుట నిలుపగా విచిత్రవీర్యునికి వాళ్ళను ఇచ్చి వివాహము చేయమని చెపుతుంది
కాశీరాజు కుమార్తెలలో పెద్దదైన అంబ తానూ సాళ్వుడిని ప్రేమిస్తున్నానని తనను అతని సమక్షానికి పంపమని భీష్ముడిని వేడుకుంటుంది ఈ విషయాన్ని భీష్ముడు సత్యవతికి తెలిపి అంబను పుట్టింటి ఆడబడుచులాగా లాంఛనాలతో సాల్వుడి దగ్గరకు పంపుతాడు కానీ సాళ్వుడు అంబను పెళ్లిచేసుకోవటానికి నిరాకరించి మళ్ళా అంబను హస్తినకు పంపిస్తాడు హస్తిన వచ్చిన అంబ తనను పెళ్లిచేసుకోమని భీష్ముడిని అడిగిపోతే తానూ వివాహమాడనని ఆజన్మ బ్రహ్మచారిగా ఉంటానని భీష్మ ప్రతిజ్ఞ చేసాను కాబట్టి కుదరదు అని నిష్కర్షగా చెపుతాడు ఇటువంటి పరిస్తితులలో తన జీవితమూ భీష్ముడి వలన అన్యాయము అయింది అని భావించిన అంబ భీష్ముడిపై కక్షను పెంచుకుంటుంది కానీ ఆబల నిస్సహాయురాలు అవటం వలన భీష్ముడిని ఎదుర్కోవటానికి తపస్సే శరణ్యము అని భావించింది. ఆమె దీనగాథను విన్న మునివర్యులు “సుకుమారివి రాకుమారివి నీకు తపస్సు ఎందుకు?” అని నిరుత్సాహపరిచారు.

అంబకు తాత వరుస అయిన శాలిహోత్రుడు అనే మునివర్యుడు అంబ దీనగాథను విని దుఃఖితుడై ఆమెను తన మనమరాలిగా గుర్తించి ,”ఇప్పుడు నీవు చేయవలసినది తపస్సుకాదు ముందు పరుశ రాముడిని కలుద్దాము అయన భీష్ముని గురువు కాబట్టి వ్యవహారాన్ని చక్కదిద్దగలడు భీష్ముడు కూడా గురువు మాట కాదనడు”, అని అంబను ఒప్పించేప్రయత్నము చేస్తాడు అ సమయములోనే పరశురాముని శిష్యుడు అకృతవణుడు పరుశరాముడు శాలిహోత్రుని కలవటానికి వస్తున్నట్లుగా తెలియజేస్తాడు ఇది విన్న శాలిహోత్రుడు అంబ మిక్కిలి సంతోషిస్తారు.

వచ్చిన పరుశరామునికి సకల మునిజనులు సాదరముగా ఆహ్వానించి అర్ఘ్యపాదాలు ఇచ్చి భక్తి ప్రపత్తులతో ఆయనను సేవించారు తదుపరి శాలిహోత్రుడు అంబను తన దౌహిత్రిగా పరిచయము చేసి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని వివరించి అంబకు న్యాయము చేయవలసినదిగా వేడుకున్నాడు అంతా విన్న పరుశరాముడు భీష్ముడిని అంబను వివాహమాడవలసినదిగా శాసిస్తాను అని అంబకు శాలిహోత్రునికి మాట ఇచ్చి భీష్ముడిని కలవటానికి కొందరు మునివర్యులతో బయలుదేరాడు సరస్వతి నది తీరానికి చేరి తన రాకను భీష్ముడికి తెలియజేయగా సకల మర్యాదలతో తన గురువును సేవించుకోవటానికి భీష్ముడి సరస్వతి నది తీరానికి తరలి వచ్చాడు. శిష్యుని రాకతో సంతసించిన గురువు పరుశరాముడు తన రాకకు గల కారణాన్ని తెలియజేశాడు.

“నా మాట మన్నించి అంబను నీ తమ్మునికి ఇచ్చి వివాహము చేయి లేదా నీవు వివాహము చేసుకొని అంబకు న్యాయము చేయి లేనిపక్షంలో నీవు నాతో యుద్ధము చేయవలసి వస్తుంది”,అని పరుశరాముడు భీష్ముని హెచ్చరిస్తాడు. “ధర్మాత్ములైన మీరు నన్ను అధర్మ మార్గములో నడవమని శాసించటం సమంజసము కాదు మీరు నన్ను కరుణించి ఈ ఉపద్రవము నుండి నన్ను రక్షించండి”అని భీష్ముడు గురువుగారిని వేడుకున్నాడు “పిరికివానిలా నిస్సహుయుడిలా ప్రవర్తించకు నా ఆజ్ఞను పాటించు లేదా నాతొ యుద్దానికి సన్నద్ధమవు” అని పరశురాముడు భీష్ముడిని తీవ్రముగా మందలిస్తాడు. అయినప్పటికీ భీష్ముడు తానూ గురుద్రోహిని కాను అని, ధర్మపక్షపాతిని అని తన ప్రతిజ్ఞకు కట్టుబడి ఉండేవాడిని అని గురువుగారికి సవినయముగా తెలియజేస్తాడు అప్పుడు యుద్దానికి సిద్దము అవమని గురుదేవులు ఆనతి ఇస్తారు.

భీష్ముడు అవశ్యము అని తల్లియైన సత్యవతికి విషయము చెప్పి అస్త్రశస్త్రాలతో పరుశరాముని సన్నిధికి వస్తాడు. విషయము తెలిసిన గంగ వారి చెంతకు వచ్చి ఇరువురిని యుద్ధము వలదని కోరింది కానీ ఇరువురు వారి వారి పట్టుదలల కు అంకితమయినారు భీష్ముడు గురుదేవులకు ప్రదక్షిణ నమస్కారము చేసి ,”నేను రధము మీద, మీరు భూమి మీద నిలబడి యుద్ధము చేయుట యుద్ధ నీతి కాదు కాబట్టి నేను కూడా నేలపై నిలబడి యుద్ధము చేస్తాను అని గురువుగారితో అంటే గురువుగారు తన తపోబలముతోమహత్తరమైన రధాన్ని సమకూర్చుకొని యుద్దానికి సన్నద్దమయినాడు. ఇరువురి మధ్య యుద్ధము ప్రారంభమయింది.

క్రమముగా భీకర సమరముగా మారింది ఇరవై రెండు రోజులపాటు సాగిన ఈ యుద్ధము ప్రళయానికి దగ్గర అవుతున్న సమయములో ఇరువురి వంశకర్తలు వచ్చి వారిని \శాంతింపజేశారు.పరుశరాముడు తన అపజయాన్ని ఆసక్తతను అంబకు తెలిపి,”అమ్మా చూశావు కదా నా లోపము లేని యుద్దాన్ని”అని చెప్పగా అంబ ,”మీ ప్రయత్నమూ మీరు చేశారు సంతోషము కృతజ్ఞురాలిని”అని వినయముగా పరుశరామునితో చెప్పింది “తపస్సు చేసైనా ఈ జన్మకాకపోతే మరోజన్మకైనా ఈ భీష్ముని నాశనము చేస్తాను “అని అంబ ప్రతిజ్ఞ చేసి తీవ్రమైన తపస్సు ఈశ్వరుని కోసము చేసింది.గంగ వలదని వారించినా అంబ వినలేదు ఈశ్వరుడు అంబ తపస్సుకు మెచ్చి ప్రత్యక్షమై,” ఈ జన్మలో నీవు అనుకున్నది సాధించలేవు మరుజన్మలో ద్రుపదునికి కూతురుగా పుట్టి కొన్ని కారణాల వల్ల మగవానిగా మారి భీష్మునిపై గల కక్ష్యను తీర్చుకుందువు”,అని ఈశ్వరుడు సెలవిస్తాడు

ద్రుపదుని కూతురుగా పుట్టిన అంబ పురుషునివలె పెరుగుతుండి వయస్సు వచ్చిన ఆమెకు దశార్ణ దేశాధి పతి కుమార్తెతో వివాహము చేస్తారు. తీరా ఇద్దరి ఆడవారి మధ్య వివాహము అభాసు పాలవుతుంది. అవమానము భరించలేక ద్రుపదరాజు పుత్రిక అడవిలోకి వెళ్లి ప్రాణత్యాగము చేయాలనీ నిర్ణయించుకుంటుంది. అడవిలో స్థూలకర్ణుడు అనే యక్షుడు ఈమె పరిస్థితికి జాలిపడి తన పురుషత్వాన్ని ఆవిడకు ఇచ్చి తానూ స్త్రీత్వాన్ని పొందుతాడు. పదిరోజుల తరువాత ఎవరి రూపాలకు వారు వచ్చేటట్లు నిర్ణయానికి వస్తారుకానీ కుబేరుని అనుచరులు స్థూలకర్ణుని కోసము వెతుకుతూ ఉంటె స్త్రీ రూపములో ఉండి సిగ్గుపడుతూ ఉండే స్థూలకర్ణుని చూసి కుబేరునికి తెలియజేస్తారు. కుబేరుడు స్థూలకర్ణుని చూసి “నీకు ఈ రూపము బావుంది ఇలాగే ఉండిపో”అని అంటాడు. ఇది విన్న స్థూలకారణుడు బావురుమంటాడు. కుబేరుడు ‘తప్పదు పురుషునిగా మారిన అంబ(శిఖండి) జీవించి ఉన్నంతకాలము నీకు ఈ స్త్రీ రూపము తప్పదు. తదుపరి నీకు నీ పురుష రూపము వస్తుంది. శిఖండిని అడ్డుపెట్టుకొని చేసే యుద్దము ద్వారా స్వచ్చంద మరణము కలిగిన భీష్ముడు మరణిస్తాడు. ఈ రహస్యాన్ని భీష్ముడి అర్జునికి మహాభారత యుద్ధ సమయములో చెపుతాడు. ఆ విధముగా అంబ శిఖండిగా మారటం అనేది, భీష్ముని తనువూ చాలించటానికే. ఎందుకంటే భీష్ముడు లాంటి పరాక్రమవంతుడిని ధర్మ నిష్టాపరుడిని ఏ రకమైన శస్త్రాలు, ఎవరు సంహరించలేరు.
ఇది శిఖండి కధ.

మహాభారత యుద్దములో అర్జునుడు శిఖండిని అడ్డు పెట్టుకొని చేసిన యుద్ధము వలన భీష్ముడు అస్త్ర సన్యాసము చేసి అంపశయ్యపై చేరటముతో అంబ(శిఖండి) చరిత్ర ముగుస్తుంది. అంబ మొత్తానికి తన పంతము నెగ్గించుకుంటుంది.

మరుజన్మంటూ ఉంటే..

రచన: స్వరూప

నేను మహిళా పక్షపాతిని కాదు. పురుష ద్వేషినీ కాదు. ఆడ-మగతోనే సమాజానికి బ్యాలెన్స్ అని నమ్మే వ్యక్తిని. వాస్తవానికి నేను నా కుటుంబంలో ఎక్కడా మహిళా పక్షపాతాన్ని, ఆడపిల్లను అనే చిన్నచూపును ఎదుర్కోలేదు. మా అన్నయ్యలతో సమానంగా మా అమ్మానాన్న నాకు స్వేచ్ఛనిచ్చారు. మా అన్నయ్యల కంటే కూడా నాన్న నన్ను ఎక్కువ ప్రేమగా చూసేవారు. నేను ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా సరైనదే అయి ఉంటుందని నా కాలేజీ రోజుల నుంచే మా కుటుంబానికి నమ్మకం.

జన్మలన్నిటిలోకీ ఆడ జన్మ ప్రత్యేకమైనది. ఆ ప్రత్యేకత మన కుటుంబం నుంచే మొదలవుతుంది. ఆ తర్వాత సమాజం మనల్ని ప్రత్యేకంగా చూడడం మొదలుపెడుతుంది. మన అందం కావచ్చు, మన అణకువ కావచ్చు, మన నడక-మన నడత, మన చదువు-ఉద్యోగం, మన ఆస్తి-అంతస్తు, మన జీవిత భాగస్వామి-మన అత్తింటివారు, పుట్టింటివారు… ఇలా ప్రతీ కోణంలో సమాజం ఆడవారిని ప్రత్యేకంగా చూస్తూ ఉంటుంది. ఆడవారికి ఉన్న ప్రత్యేక ఆకర్షణ, ఆదరణ గుణం మగ వారికి లేవని చెప్పవచ్చు.

రాజకీయాలు, ఇతర రంగాలు ఎక్కడ చూసినా మహిళలు ప్రత్యేకమైన తమ ముద్ర వేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా ఆడవారిని కొనేయడం అంత ఈజీ కాదు. మగవారిని మగువ ఆశ చూపి, మందు ఆశ చూపి, మనీ ఆశ చూపి, మత్తు ఆశ చూపి లోబరుచుకోవచ్చు. ఇలాంటి దుర్గుణాలేవీ మన ఆడవారికి ఉండవు. ఉన్నా కూడా వాటికి లొంగిపోయేంత బలహీనులు మన ఆడవాళ్లు కాదు.

మగ వారి కంటే ఆడవారికి కమిట్‌మెంట్ ఎక్కువ. ఏ పని మొదలు పెడితే ఆ పని మీదే వారికి ధ్యాస ఉంటుంది. వారు పక్కచూపులు చూడరు. అందని ద్రాక్ష కోసం పరుగులు తీయరు. తమ సాధ్యమైనదాన్ని సాధించడానికే ప్రయత్నిస్తారు. జాలి, దయ కూడా ఎక్కువే. అవే వారిని సమాజానికి మరింత దగ్గర చేస్తుంటాయి. భార్య చనిపోయింది అనుకోండి. పిల్లల్ని చూసే వాళ్లు లేరు. అతను ఆఫీసుకు వెళ్లడం కష్టమవుతోంది అంటూ వెంటనే అతనికి రెండో పెళ్లి చేస్తారు.

కానీ భర్త పోతే ఆడవాళ్లు ఆ పని చేయలేరు. నా పిల్లల్ని చూసుకోవడానికి నేనున్నాను కదా అదే చాలు అనుకుంటారు. తనకు మరో తోడు, ఆదరణ, రక్షణ కావాలని మాత్రం ఆలోచించరు. నిజానికి భార్యను పోగొట్టుకున్న మగవాడికి మరో భార్య కంటే… భర్తను పోగొట్టుకున్న మహిళకే మరో మగాడి అవసరం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కానీ ఎవరూ ఈ కోణంలో ఆలోచించరు. పిల్లలు, పెద్దలు అంటూ ఆడవారికి ఆ ఆలోచనే లేకుండా చేస్తారు. ఆడవారికి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం ఎంతో అవసరం. ఆడది అర్థరాత్రి ఒంటరిగా నడిచినప్పుడే కాదు. ఆడవాళ్లందరూ ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యాన్ని సాధించినప్పుడే అసలైన స్వాతంత్ర్యం వచ్చినట్టని నేనంటాను

మగ వాడికెప్పుడూ తన పని, తన ఉద్యోగం మీద మాత్రమే ధ్యాస ఉంటుంది. కానీ ఆడవాళ్లు మాత్రం మొత్తం కుటుంబం గురించి ఆలోచిస్తారు. అత్తమామ, మరిది, ఆడపడుచు ఇలా వారందరి బాగోగులు ఆలోచిస్తారు. ఎక్కడెంత ఖర్చు పెట్టాలో మన ఆడవాళ్లకు తెలిసినంతగా మగవాళ్లకు తెలియవు. పెట్టుపోతలు, అతిథి మర్యాదలు, పండుగలు-పబ్బాలు ఆడవాళ్లకే సాధ్యం. వారు లేకపోతే ఇవేవీ లేవు. ఆడవాళ్లు మల్టీ టాస్కింగ్ చేయగలరు. మగవాళ్లకు అది అసాధ్యమనే చెప్పాలి.

నేను మళ్లీ ఆడపిల్లగానే ఎందుకు పుట్టాలి అనుకుంటున్నానంటే… నన్ను నన్నుగా గుర్తించే వారు నా చుట్టూ ఉన్నారు. అలాంటి సమాజాన్ని నేను సృష్టించుకోగలిగాను. నా చుట్టూ ఉన్న వారి వల్ల కూడా నేను మళ్లీ ఆడజన్మకే ప్రాధాన్యమిస్తున్నాను. ఇందులో సమాజం పాత్ర ఎంతో కీలకం ( నా దృష్టిలో ఇక్కడ సమాజమంటే మన జీవిత భాగస్వామి, అక్కచెల్లెళ్లు, అన్నదమ్ముళ్లు, అమ్మా నాన్న, పిల్లలు, చుట్టుపక్కల వారు, ఇరుగు పొరుగు, బంధు మిత్రులు, స్నేహితులు, సహోద్యోగులు ఇలా )

జలగ

రచన: శ్రీపాద

ఏమిటో నలుగురిలో ఉన్నా ఒంటరిగా ఉన్నట్టే వుంది.
అక్కడికీ నన్ను నేను చాలానే విశ్లేషించుకున్నాను.
నాకే ఏదైనా అహమూ గిహమూ ఉన్నయేమోనని అనుమానం.
చిన్నప్పుడు ఏ మాత్రం దాపరికం లేకుండా లొడలొడా వాగేదాన్నని అమ్మ చెప్తూనే ఉండేది. అవును , చాలా రోజులు అనుకున్నది లోలోనికి తోసేసి పెదవుల మీద అబద్దాలు దొర్లించగలమని తెలియదు నాకు.
అనుకున్నది నిష్కర్షగా చెప్పెయ్యడమే.
స్వచ్చంగా ఉంటేనే ఆత్మానందం అనుకునేదాన్ని.
కాని ఎంత దాపరికం ఉంటే అంత గొప్ప అని అనుకోలేదు.
అదీ అరవై ఏళ్ళూ నిండి మరో ప్రస్థానంలోకి ప్రవేశించాక కూడా..
నలభై నాలుగేళ్ళ క్రితం కులమతాలు వదిలి ఎలాటి సంశయమూ లేకుండా అతనిని జీవన సహచరుడిని చేసుకోడం గర్వ కారణమే కాని ఎప్పుడూ విచారించలేదు.
ఆశ్చర్యపోయే విషయం చెప్పనా పెళ్ళికి ముందు ఆ ప్రసక్తే రాలేదు ఇద్దరి మధ్యనా.
తరువాత కూడా నలభై నాలుగేళ్ళలో ఎప్పుడూ ఇద్దరమూ ఆ మాటే ఎత్తలేదు.
అది మాఇద్దరి సంస్కారం.
ఎవరైనా డొంక తిరుగుడుగా ఇంటి పేరేమిటి? గోత్రమేమిటి అని ఆరాలు తీసినా చటుక్కున సూటిగానే చెప్పేసేదాన్ని.
“నేను ఫలానా ఫలానా మా ఆయనా ఫలానా ఫలానా మాది కులంతర వివాహం అని” అంత ముక్కు సూటిగా ఊండటం ఎంత చేటో ఈ మధ్యే తెలిసి వచ్చింది.
” ఎవరో గౌడ్ ను పెళ్ళి చేసుకున్నావటగదా ?” అని ఆ పెద్దావిడ అడగకముందే ఒక గౌడ్ మిత్రుడు ఏదైనా పెళ్ళి సంబంధం మనవాళ్ళలో ఉంటే మా అమ్మాయికి చెప్పండి అని అడిగినప్పుడు నాకేమీ అర్ధం కాలేదు.
ఆ పెద్దావిడ అడిగినప్పుడు చెప్పానుకూడా “ఎవరండీ మీకు అలా చెప్త ఆయన గౌడ్ కాదు మరో ఫలానా కులం “అని.
కధ అక్కడితో అయిపోతే బాగుండేది.
మరో ఆర్నెల్ల తరువాత ఆ పెద్దావిడకూ మరో మిత్రురాలికీ పొసగక నా దగ్గర వాపోతూ
“అందరి గురించీ ఆవిడ అంతే ఏడుపు. నీ గురించీ చెప్పింది. ఆ పిల్ల ( అరవై రెండేళ్ళు) తక్కువది కాదు దాన్ని మామూలుగా అంచనా వెయ్యకండి. ఎవడో ఫలానా కులం వాడిని చేసుకుందట. వాడిని ఎలా పట్టిందో ఏమిటో ..” అంటూ
ఫక్కున నవ్వొచ్చింది.
“నువ్వు లేకపోతే నాకు జీవితమే లేదు అమ్మడూ ” అనే మా ఆయన గుర్తుకు వచ్హి.
పట్టడానికి జలగను కాదుగదా, ఆవిడెనేమో మరి.

సుభద్ర జోషి

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందరరావు

భారతరత్న, మాజీ ప్రధాని, ఉత్తమ పార్లమెంటేరియన్ గా పేరెన్నికగన్న అటల్ బిహారీ వాజపేయి 10సార్లు లోక్ సభకు , రెండుసార్లు రాజ్యసభకు ఎన్నిక అయిన వ్యక్తి. అటువంటి రికార్డులు సృష్టించిన, ప్రజాదరణ పొందిన, అన్ని పార్టీల నుండి ప్రశంసలు పొందిన మహా రాజకీయవేత్త 1962 లోక్సభ ఎన్నికలలో అయన సుభద్ర జోషి అనే మహిళా చేతిలో ఓటమిని చవి చూడవలసి వచ్చింది రాజకీయాలలో ముఖ్యముగా ఎన్నికలలో గెలుపు ఓటములు సహజము. పెద్దపెద్ద నాయకులు అనూహ్యమైన రీతిలో ఒక్కొక్కసారి ఎన్నికలలో అంత ప్రాముఖ్యత లేని వారిచేతిలో ఓడిపోతుంటారు. మాజీ ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ ఒకసారి రాజనారాయణ్ అనే వ్యక్తి చేతిలో ఓడిపోయింది. ఇలాంటి సంఘటనలు చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి ప్రస్తుతము వాజపేయిని ఓడించిన సుభద్ర జోషి ని గురించి తెలుసుకుందాము.
సుభద్రజోషి 1951, 1957 లో పార్లమెంట్‍కు జరిగిన ఎన్నికలలో కర్నాల్, అంబాల నియోజక వర్గాల నుండి పోటీచేసి గెలిచింది. 1962లో ఈవిడను ఉత్తర్ప్రదేశ్లోని బల్రామ్ పూర్ నియాజక వర్గము నుండి వాజపేయి పై కాంగ్రస్ పార్టీ తరుఫున నిలబెట్టారు. ఆ ఎన్నికలలో ఆవిడకు మద్దతుగా ప్రముఖ సినీ నటుడు బల్రాజ్ సహానీ ప్రచారములో పాల్గొని ఆవిడ గెలవటానికి తోడ్పడ్డాడు. సుభద్ర జోషి రాజకీయ వారసత్వము మాత్రమే కాకుండా వాజపేయి ని ఓడించటానికి తోడ్పడ్డ పరిస్తుతులు రాజకీయాలలో ఆవిడ తనదైన ముద్ర మొదలైనవి తెలుసుకుందాము.
ప్రస్తుతము పాకిస్తాన్‍లో ఉన్న సియాల్ కోట్ లో మార్చ్ 23, 1919లో సుభద్ర జోషి జన్మించింది. పొలిటికల్ సైన్సెస్ లో తన మాస్టర్ డిగ్రీని లాహోర్ లోని ఫోర్మన్ క్రిస్టియన్ కాలేజీ నుండి పొందింది. ఆ కాలములోనే ఆవిడ మొదటిసారిగా స్వతంత్ర ఉద్యమములో పాల్గొంది. మహాత్మాగాంధీ ఆశయాలు ఆవిడపై మంచి ప్రభావాన్ని చూపి ఆవిడను స్వతంత్ర పోరాటం వైపు నడిపించాయి. కాలేజీ విద్యార్ధినిగా ఆవిడ వార్ధాలోని ఆశ్రమములో మొదటిసారిగా మహాత్మాగాంధీని కలిసింది. 1942 లో జరిగిన క్విట్ ఇండియా ఉద్యమములో మరొక ఫ్రీడమ్ ఫైటర్ అయినా అరుణ అసఫ్ అలీతో కలిసి పాల్గొంది. క్విట్ ఇండియా ఉద్యమము జరిగేటప్పుడు అజ్ఞాతములో ఉంది. హమారా సంగ్రామ్ అనే యాంటీ కాలోనియల్ పత్రికకు ఎడిటింగ్ భాద్యతలు నిర్వర్తించింది. అందుచేతనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము ఆవిడను అరెస్ట్ చేసి లాహోర్ లోని స్త్రీల సెంట్రల్ జైలు లో నిర్బంధించారు. జైలు నుండి బయటకు వచ్చినప్పుడు పారిశ్రామిక కార్మికుల హక్కుల కోసము పోరాటం ప్రారంభించింది. దేశ విభజన టైములో ఆవిడ నిర్వర్తించిన పాత్ర ఆవిడకు జన బాహుళ్యములో మంచి గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది.
హింస బాగా పెచ్చు పెరిగిన ఆ రోజుల్లో సుభద్రజోషి ఢిల్లీలోని బిర్లా హౌస్ లో గాంధీని కలిసినప్పుడు అయన ఢిల్లీలో జరుగుతున్న హింస పట్ల ఆందోళన తెలియజేసి కాంగ్రెస్ వాలంటీర్లు ఏమిచేస్తున్నారు అని ప్రశ్నిస్తే అయన సలహా మేరకు శాంతి దళ్ను స్థాపించి, ఇంటింటికి తిరిగి శాంతి కోసము ప్రయత్నిస్తూ ఇరువర్గాల మధ్య సఖ్యతకు కృషి చేసింది. ఈ విషయాన్ని సుభద్ర ప్రముఖ చరిత్రకారుడు సాగరి చబ్రాకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో తెలియజేసింది. అంతేకాకుండా పాకిస్తాన్ నుంచి వలస వచ్చే వారికి పునరావాస కేంద్రాలను ఏర్పరచి మతాలతో సంబంధము లేకుండా సేవ చేసింది. సెక్యులరిజం ఆవిడ రాజకీయలలో ముఖ్యపాత్ర వహించింది
స్వాతంత్రము వచ్చినాక కూడా జరిగిన మత ఘర్షణలలో ఆవిడ చురుకుగా పాల్గొని వాటిని అదుపు చేయగలిగింది. ఉదాహరణకు 1961లో ఆవిడ నివసించే మధ్యప్రదేశ్ లోని సాగర్ పట్టణములో జరిగిన మత కలహాలలో స్థానికులతో కలిసి సహాయక చర్యలు చేపట్టింది. మత తత్వ శక్తులకు వ్యతిరేకముగా పని చేయటానికి ఆవిడ సాంప్రదాయకత విరోధి కమిటీని ఏర్పాటుచేసింది. తరువాత 1971లో క్వామి ఏక్తా ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేయటములో ప్రముఖ పాత్ర వహించింది. ఈ సంస్థ ద్వారా భారతదేశములోని ప్రజలలో సెక్యులరిజం, పర మత సహనము పెంచటం ఆవిడ ప్రధాన ఉద్దేశ్యము. పార్లమెంటేరియన్ గా ఆవిడ పాత్ర భారతదేశ రాజకీయాలలో చాలా ప్రభావాన్ని చూపింది. బైగామి చట్టము (భర్త నేరము చేసినప్పుడు స్త్రీ ఈ లిటిగేషన్ లో డబ్బు ఖర్చు పెట్టటములో ఎదుర్కొనే ఇబ్బందులుతొలగించటానికి) ప్రయివేట్ మెంబెర్ బిల్ ప్రవేశపెట్టింది స్పెషల్ మ్యారేజ్ యాక్ట్ పై చర్చ జరుగుతున్నప్పుడు తన గళాన్ని విప్పిఆమోదం పొందేటట్లు చేసింది. బ్యాంకుల జాతీయము, రాజా భరణాల రద్దు వంటి బిల్లులపై కూడా వాదించి ఆమోదం పొందేటట్లు చేసింది.
క్రిమినల్ ప్రోసిజర్ కోడ్‍కు సవరణలను ప్రతిపాదించి మతకలహాలు తీవ్ర నేరంగా పరిగణించేటట్లు బిల్ లో చేర్చింది. ఈ విధముగా ఆవిడ జీవితమూ అంతా మత తత్వానికి వ్యతిరేకముగా పోరాడింది. ఇందిరాగాంధీ అత్యవసర పరిస్థితిని విధించినప్పుడు తుర్కమెన్ గేట్ వద్ద బుల్ డోజర్లకు ఎదురు నిలిచి తన అసమ్మతిని తెలియజేసింది. ఆ సమయములో ఆవిడ ఢిల్లీలోని చాందిని చౌక్ నియోజక వర్గం ఎంపీ ఇందిరాగాంధీ కొడుకు సంజయ్ గాంధీ ప్రతి చర్యను వ్యతిరేకించేది. ఆవిడ దృష్టిలో సంజయ్ గాంధీ ఒక మూర్ఖుడు. అన్నిటి కన్నా యాంటీ ముస్లిం ఇందిరాగాంధీతో సత్ సంభందాలు ఉన్నప్పటికీ అత్యవసర పరిష్టిలో జరిగిన దారుణాలపై నిర్భయముగా గళము విప్పింది.1984లో సిక్కుల ఉచకోతపై తన సొంత పార్టీ పైననే విమర్శలు చేసి పోలీసుల పాత్రను ప్రశ్నించింది. సిక్కులను పరామర్శించటానికి అల్లర్లు జరిగిన ప్రాంతాలకు వెళ్ళింది.
ఈవిడ రష్యా ఏజెంట్ అని విమర్శ ఉండేది. ఆవిడ కుటుంబసభ్యులు, స్నేహితులు ఈ విమర్శను ఖండించేవారు. అత్యవసర పరిస్థితి, ఇందిరాగాంధీ మరణానంతరము ఆవిడ రాజకీయాలకు దూరముగా ఉండి 2003లో చనిపోయింది. ఆవిడ జయంతి సందర్భముగా ఆవిడ గౌరవార్థము పోస్టల్ స్టాంప్ను ప్రభుత్వము విడుదల చేసింది ఆ విధంగా సుభద్ర జోషి భారత రాజకీయాలలో సెక్యులర్ వాదిగా మంచి పేరు తెచ్చుకొంది .

మన ఇళ్లలో ఉండే క్యాన్సర్ కారకలు (కార్సినోజెనిక్ మెటీరియల్స్)

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు.

మన మన ఇళ్లలో ఏ రోగాలు రొష్టులు లేకుండా సుఖముగా బ్రతకాలని ఆశిస్తాము. కానీ మనకు తెలియకుండానే కొన్ని హానికరమైన పదార్ధాలను మనతో పాటే మన ఇళ్లలో ఉంచుకొని రోగాల పాలవుతాము. ప్రస్తుతము మానవాళిని వేధించే జబ్బుల్లో క్యాన్సర్ ఒకటి అటువంటి క్యాన్సర్ ను కలుగజేసే కారకాలను మనము మనకు తెలియకుండా ఇళ్లలో ఉంచుకుంటాము(వాటి ప్రభావము తెలియకుండా)అవి ఏమిటో అవి మన ఆరోగ్యముపై చూపే ప్రభావము ఏమిటో తెలుసుకుందాము. క్యాన్సర్ కలుగజేసే పదార్ధాలను కార్సినోజెనిక్ పదార్ధాలు అంటారు అందరికి తెలిసిన కార్సినోజెనిక్ పదార్ధము పొగాకు ధూమపానము ఆరోగ్యానికి హానికరం అనే హెచ్చరికను సిగరెట్ పెట్టెలపై ముద్రించి అమ్ముతున్నారు. ఇప్పుడు చెప్పబోయే కార్సినోనేజినిక్ పదార్ధాలు ఇంచుమించు అందరి ఇళ్లలో దర్శనమిస్తాయి.

1. ఎయిర్ ఫ్రెషనర్ : ఇళ్లలో చెడు వాసనలను తొలగించటానికి ఎయిర్ ఫ్రెషనర్లను ఉపయోగిస్తారు. వీటిలోని పదార్దాలు అంటే కొన్ని రసాయనాల సమూహాలు క్యాన్సర్ ను కలుగజేస్తాయి వీటిలోని DEHP అనే పదార్ధము మనుష్యులలో క్యాన్సర్ ను కలుగజేయటమే కాకుండా మెదడు అభివృద్ధిని, లైంగిక అభివృద్ధిని ఆటంక పరుస్తాయి అమెరికాలోని నేషనల్ టాక్సికాలజి ప్రోగ్రాంలో ఈ విషయాలను తెలియజేసారు. ఈ ఎయిర్ ఫ్రెషనర్లు సహజ సిద్దమైనవి అని చెప్పినా వీటిలో హానికరమైన పదార్ధాలు ఉంటాయి. వీటివల్ల ఎక్కువ బాధితులు పిల్లలు, గర్భిణీలు, దీర్ఘ్కాలిక రోగులు. కాబట్టి మనము ఈ ఎయిర్ ప్రెషనర్స్ బయట కృత్రిమమైనవి వాడకుండా వాటిని ఇంట్లో తయారు చేసుకొని వాడటం శ్రేయస్కరము

2. బాత్ రూములలో వాడే షవర్ కర్టెన్లు, ఇతర ప్లాస్టిక్ వస్తువులు:-మీరు పోలి వినైల్ క్లోరైడ్ (PVC) పేరు వినే ఉంటారు. ఇది ప్లాస్టిక్ లలో తఱచుగావాడే మూడవ రకము ప్లాస్టిక్ దీనిని మురుగు నీళ్ల గుట్టలుగా వాడితే ప్రమాదం ఏమిలేదు కానీ షవర్ పైపులు గాను షవర్ కర్టెన్లగాను వాడటం మంచిది కాదు. వీటిలో కొన్ని విషపూరిత పదార్ధాలు ఉంటాయి షవర్ తో పాటు ఇవి కూడా వస్తాయి. ఈ విషపదార్ధాలు శ్వాస , ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థలలో క్యాన్సరును కలుగజేస్తాయి. కాబట్టి బాత్ రూములో వాడే షవర్ కర్టెన్లను పివిసి తో కాకుండా ఇతర పదార్ధాలతో చేసినవి వాడాలి. అంతేకాకుండా పిల్లలు వాడీపీలాస్టిక్ కంటైనర్లు బొమ్మల విషయములో కూడా జాగ్రత్త వహించాలి వీలైనంతవరకు పివిసి సామాగ్రి వాడకూడదు. ప్లాస్టిక్ కంటైనర్ల పైన బొమ్మలపైనా రకరకాల బొమ్మలు ఉంటాయి వాటి పట్ల అవగాహన కలిగి ఉండటం అవసరము వాటిలో ఏవికూడా మైక్రోవేవ్ హీటింగ్ కు పనికిరావు మైక్రోవేవ్ హీటింగ్ వాడే ప్లాస్టిక్ కంటైనర్లపై ” మైక్రోవేవ్ సేఫ్ “అన్న లేబిల్ ఉంటుంది అంటే దాని అర్ధము మైక్రోవేవ్ లో వాడే తప్పుడు ఆ వేడికి కరగదు అనేది దాని అర్ధము సాధారణముగా ప్లాస్టిక్ లను వేడిచేసినప్పుడు హానికరమైన రసాయనాలు ఆహారములోకి ప్రవేశిస్తాయి.
3. బట్టలను, కార్పెట్లను శుభ్రము చేయటానికి వాడే షాంపూలు (డిటర్జెంట్లు):- మీరు బట్టలను శుభ్రము చేయటానికి లేదా కార్పెట్లపై గల మరకలను తొలగించటానికి డిటర్జెంట్లను వాడుతున్నట్లైతే వాటిలో ట్రై క్లోరో ఈథేన్ లేదా నాఫ్తాలిన్ లేకుండా చూసుకోండి. ఎందుకంటే ఈ రసాయనం ఊపిరితిత్తుల, లేదా గొంతు క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాలను పెంచుతుంది కాబట్టి మీరు వాడే షాంపూ లేదా డిటెర్జెంట్ల ఇండిగ్రీన్స్ లిస్ట్ లో ఈ రసాయనం ఉంటె అది ఉపయోగించకండి కొంతమంది వ్యాపార సంస్థలు ఈ రసాయనాన్ని కలిపినా ఇండీగ్రంట్స్ లిస్ట్ లో ఆ పేరును సూచించారు అటువంటప్పుడు ఆ వస్తువులను కొనకండి సింపుల్ గాబేకింగ్ సోడా వాడటం వలన మొండి మరకలను వదిలించుకోవచ్చు. కొద్దిగా టైం పట్టినా బేకింగ్ సోడా వాడటం సురక్షితం.

4. డ్రై క్లినింగ్ చేసిన దుస్తులు:-అమెరికన్ క్యాన్సర్ సొసైటీ వారు తెలియజేసినదానిని బట్టి డ్రై క్లినింగ్ లో వాడే ట్రైక్లోరోఎథిలిన్ అనే రసాయనం బట్టలకు అంటుకుంటుంది ఈ పారదర్శకమైన ద్రవ వాయువు ను పీల్చినపుడు కేంద్రీయ నాది వ్యవస్థ దెబ్బతిని ఆల్కహాల్ తీసుకున్నప్పుడు ఏర్పడే దుష్ఫలితాలను కలుగజేస్తుంది దీనివలన తలనొప్పి తలా దిమ్ముగా ఉండటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అదనంగా ఈ రసాయనం క్యాన్సర్ కలుగజేసే కారకము కూడా

5. క్రిమిసంహారకాలు (పెస్టిసైడ్స్), క్రిములను ప్రాలద్రోలేవి (పేస్ట్ రిపేలెంట్స్):- మనము ఇళ్లలో పెంచుకొనే కుక్కలాంటి పెంపుడు జంతువులు చాలా రకాల క్రిములకు ఆవాసము వాటిని చంపటానికి బజారులో దొరికే క్రిమి సంహారకాలను వాడతాము. డిటెర్జెంట్ల లాగానే వీటిలో కూడా వివిధ రకాలైన కార్సినోజెనిక్ పదార్ధాలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు తలలో ఉండే పేలను చంపటానికి వాడే క్రిమిసంహారక మందులలో పెర్మిత్రిన్ లేదా ఆర్గానో ఫాస్ఫెట్స్ ఉంటాయి ఇవి క్యాన్సర్ కలుగజేసే ప్రమాదకర రసాయనాలు. కాబట్టి క్రిమిసంహారక మందులు కొనేటప్పుడు తగిన జాగ్రత్త తీసుకోవాలి.

6. టాల్కము పౌడర్ :- చాలా మంది టాల్కమ్ పౌడర్ ను సాక్స్ ల్లో చెమట వాసన లేకుండా ఉండటానికి, కొంతమంది తల్లులు పిల్లల డైపర్స్ వాడేటప్పుడు పిల్లలకు ర్యాషెష్ (దద్దుర్లు) రాకుండా ఉండటానికి వాడు తుంటారు కొన్ని టాల్కమ్ పౌడర్లలో ఆస్బెస్టాస్ ఫైబర్స్ ఉంటాయి ఇవి ప్రమాదకరమని US ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ ఎడ్మినిస్ట్రేషన్ వారు తెలియజేస్తున్నారు. ఎందుకంటే ఈ ఆస్బెస్టాస్ ఫైబర్ అండాశయ క్యాన్సర్ ను ఊపిరి తిత్తుల జబ్బులకు కారణమవుతుంది.

7. ఇళ్లకు వేసే లేదా ఇళ్లలో ఉపయోగించే రంగులు:- ఇళ్లకు కొంతకాలము గడిచాక మల్ల కొత్తగా అనిపించటానికి గోడలకు తలుపులకు రంగులు వేయించటం మాములే పైంట్లు చాలా త్వరగా సరిపోతాయి ఇవి ఆరిన వెంటనే వాటిలోని రసాయనాలు గాలిలోకి విడుదల అవుతాయి. ఇలా చాలా కాలము కొనసాగుతాయి. రంగులు వేసిన గదులలో నివసించేవారు ఈ రసాయనాలను పీలుస్తారు ఫలితముగా తలనొప్పి, డిజినెస్ మొదలైన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. కాబట్టి రంగులు వాడేటప్పుడు తక్కువ వోలటైల్ రసాయనాలు ఉండే రంగులను వాడటం మంచిది.

8. టెఫ్లాన్ కోటెడ్ వంట సామగ్రి:- ఈ టెఫ్లాన్ వంట సామాగ్రిలో PFOA అనే క్యార్సినోజెనిక్ పదార్ధము ఉన్నట్లు అమెరికన్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ వారు చాలా ఏళ్ల క్రితమే తెలియజేసారు. అంతేకాకుండా టెఫ్లాన్ ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద విష వాయువులను విష పదార్ధాలను ఉత్పత్తిచేస్తుంది. వీటివల్ల క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువ. టెఫ్లాన్ వంటసామాగ్రి వాడేటప్పుడు వాటిని ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలతో వాడకూడదు అవి పాడవుతుంటే వాడి వాడకం మానేయాలి.

9. యాంటీ బ్యాక్టీరియల్ ఉత్పత్తులు:- మనకు యాంటీ బ్యాక్టీరియల్ ఉత్పత్తులు మన పరిసరాలను క్షేమముగా ఉంచుతామని నమ్మకము మనము వాడే కాస్మొటిక్స్, హైజీన్ ఉత్పత్తులు (సబ్బులు , పేస్ట్ లు వంటివి) ట్రైక్లోసాన్ అనే పదార్ధాన్ని కలిగిఉంటాయి అమెరికన్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ వాఋ తెలియజేసిన ప్రకారము ఇది కీటక సంహారిణి (ఇన్సెక్టిసైడ్) కాబట్టి ఇది క్యారేజినిజెనిక్ ఇప్పటివరకు ఈ అంశముపై ఎలుకల మీద పరిశోధనలు జరిపి ఇది క్యారేజినిజెనిక్ అని నిర్ణయించి ఈ రసాయనం కలిగిన ఉత్పత్తులను యూరోపియన్ యూనియన్ దేశాలు నిషేధించాయి.

10. డియోడరెంట్ స్ప్రేలు:-చాలా మంది చంకల్లో చెమట వాసన పోవటానికి , శరీరము నుండి మంచి ఆసన రావటానికి వివిధరకాల వాసనలతో అనేక రకాల డియోడరెంట్లను వాడటము చూస్తున్నాము బయటికి వచ్చే ముందు ఈ డియోడరెంట్ ను స్ప్రే చేసుకొని మరి వస్తారు. వీటిని యాంటీ పెర్సిస్టెంట్ ఉత్పత్తులు అంటారు వీటిలో అల్ల్యుమినియం లవణాలు ఉంటాయి ఇవి క్యాన్సర్ కణాల పెరుగుదలకు దోహదపడతాయి. ముఖ్యముగా ఆడవారిలో స్తనాల క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువ.

11. సువాసన వెదజెల్లే క్యాండిల్స్ (కొవ్వొత్తులు):- మనము ఇళ్లలో వాడే సువాసనలు వెదజల్లే క్యాండిల్స్ వాడేటప్పుడు వాటివల్ల వచ్చే ప్రమాదాలను కూడా గమనించాలి. అమెరికన్ కన్స్యూమర్ కౌన్సిల్ వారు సీసపు వత్తులు కలిగిన క్యాండిల్స్ అమ్మకమును నిషేదించారు కానీ వాటి వాడకం జరుగుతూనే ఉన్నది . అటువంటి క్యాండిల్స్ ను గుర్తించటానికి చిన్న పరీక్ష ఉంది వత్తితో తెల్లకాగితముపై రుద్దితే ఏరకమైన గుర్తు పడకపోతే సీసము లేనట్లే సీసం ఉంటె వత్తిని కాగితము మీద రుద్దినప్పుడు నల్లగా గుర్తు కనిపిస్తుంది.
ఈ విధముగా పైన తెలియజేసిన వస్తువుల పట్టిక సంపూర్ణముకాదు ఇంకా కొన్ని పదార్ధాలు ఉండి ఉండవచ్చు.
ఈ వ్యాసము యొక్క ఉద్దేశ్యము ప్రజలలో భయాందోళనలు కలుగజేయటం కాదు మనము వాడే వస్తువుల పట్ల అవగాహన కల్పించటమే ఫలితముగా మన మన కుటుంబసభ్యుల ఆరోగ్యాలను కాపాడుకోవటమే.

ఏనుగు లక్ష్మణ కవి

రచన: శారదా ప్రసాద్

ఏనుగు లక్ష్మణ కవిగారు క్రీ. శ. 18 వ శతాబ్దికి (1797) చెందిన వారు. ఈయన తల్లిగారి పేరు పేరమాంబ, తండ్రిగారి పేరు తిమ్మకవి. జన్మ స్థలము పెద్దాపురము (ప్రస్తుత తూర్పుగోదావరిజిల్లాలోని సామర్లకోటకు దగ్గరులో ఉన్నది). శ్రీ లక్ష్మణ కవిగారి ముత్తాతగారు “శ్రీ పైడిపాటి జలపాలామాత్యుడు”. ఈయన పెద్దాపుర సంస్థానీసాధీశ్వరుల యొద్ద ఏనుగును బహుమానముగా పొందుట చేత కాలక్రమేణ వీరి ఇంటిపేరు “పైడిపాటి” నుండి “ఏనుగు” వారిగా స్దిర పడినది. ఆ జలపాల మంత్రి ముని మనుమడు లక్ష్మణ మంత్రి. ఆయన మనుమడు ఏనుగు లక్ష్మణ కవి. ఈ వంశము కవుల వంశముగనే కనబడుచున్నది. శ్రీ వత్యవాయ తిమ్మజగపతి పాలకుని వద్ద ఉన్న ప్రసిద్ద కవి కవిసార్వభౌమ కూసుమంచి తిమ్మకవి, లక్ష్మణకవిగారి సమ కాలికుడు.
లక్ష్మణ కవిగారు, భర్తృహరి సంస్కృతంలో రచించిన సుభాషిత త్రిశతి తెలుగులోనికి “సుభాషిరత్నావళి” పేరు మీద అనువాదం చేసాడు . సుభాషిరత్నావళి నీతి, శృంగార, వైరాగ్య శతకములని మూడు భాగములు. భర్తృహరి సుభాషితములను తెలుగులోనికి అనువాదము చేసినవారు ముగ్గురు 1. ఏనుగు లక్ష్మణ కవి 2. పుష్పగిరి తిమ్మన 3. ఏలకూచి బాలసరస్వతి. వీటన్నింటిలోను ప్రజాదరణ పొంది అందరి నోళ్ళ్లలో నానినవి “ఏనుగు లక్ష్మణ కవి” అనువాదాలు. ఈ సుభాషిత రత్నావళిని అతి మనోహరముగ, యథామూలముగ, ప్రౌఢముగ, సందర్భసముచిత శైలిలో కవి హృదయమును గ్రహించి రచియించె ననుట పెద్దల యభిప్రాయము. కాని దీని ఎడల లోటుపాటులు కలవు. పద్యములు రసవంతముగ నుండుటకు వానిని పండితులును పామరులును గూడ పఠించు చుండుటయే సాక్ష్యము.
లక్ష్మణ కవిగారి ఇతర రచనలు–రామేశ్వర మాహాత్మ్యము, విశ్వామిత్ర చరిత్రము, సూర్య శతకము(ఇది సంస్కృత భాషలోనిది), గంగా మహత్మ్యము, రామ విలాసము, లక్ష్మీనరసింహ శతకము, జాహ్నవీ మాహాత్మ్యము, విశ్వేశ్వరోదాహరణము, సుభాషితరత్నావళి ఇవి ఒకనాడు మాధ్యమిక విద్యలో బోధనాంశాలుగా ఈనాటికి కూడా ఉన్నాయి. ఈ పద్యాలు కంఠస్తం చేయదగినవి .
ఆకాశంబున నుండి శంభుని శిరం, బందుండి శీతాద్రి, సు
శ్లోకంబైన హిమాద్రినుండి భువి, భూలోకమునందుండి య
స్తోకాంభోధి, పయోధినుండి పవనాంధోలోకమున్ చేరె గం
గా కూలంకష, పెక్కుభంగులు వివేక భ్రష్ట సంపాతముల్.
ఈ పద్యం రాని తెలుగు వారు ఉండరేమో! “ఆరంభింపరు నీచ మానవులు “, “గ్రాసము లేక స్రుక్కిన “, “తివిరి ఇసుమున తైలంబు”, “క్షమ కవచంబు”మొదలైన పద్యాలన్నీ చాలామందికి కరతలామలకాలే!
క్షీరేణాత్మగతోదకాయ హి గుణాదత్తాః పురాతే~ఖిలాః
క్షీరోత్తాప మవేక్ష్య తేన పయసా స్వాత్మా కృశానౌ హుతః|
గన్‌తుం పావక మున్మన స్తదభవ ద్దృష్ట్వాతు మిత్రాపదం
యుక్తం తేన జలేన శామ్యతి నతాం మైత్రీ పున స్త్వీదృశీ||–భర్తృహరి
పై పద్యానికి ఏనుగు లక్ష్మణ కవిగారి తెలుగు అనువాదం–
ఉ. క్షీరము మున్ను నీటికొసఁగెన్ స్వగుణంబులు దన్నుఁజేరుటన్
క్షీరము దప్త మౌట గని చిచ్చుఱికెన్ వెతచే జలంబు దు
ర్వారసుహృద్విపత్తిఁ గని వహ్నిఁ జొరం జనె దుగ్ధ్హ మంతలో
నీరముఁ గూడి శాంతమగు నిల్చు మహాత్ములమైత్రి యీగతిన్. –ఏనుగు లక్ష్మణ కవి
అర్ధం-నీళ్ళకు పాలంటే కృతజ్ఞత. తనకంటూ ఆశ్రయమిచ్చినందుకు. పాలకు నీళ్ళంటే కృతజ్ఞత. తనలో ఇట్టే కలిసిపోయినందుకు, తన ఒంటరి జీవితంలో తోడై నిలిచినందుకు. నీళ్ళకు పాలు చక్కని రంగునిస్తాయి . కమ్మని రుచిని ప్రసాదిస్తాయి. పొయ్యి మీద పాలు మరిగిపోతుంటే నీళ్ళు తట్టుకోలేకపోతాయి. నీళ్ళు ఆ బాధను తమంతట తామే స్వీకరిస్తాయి. మౌనంగా ఆవిరై ఇంకిపోతాయి. అప్పటిదాకా తోడూ నీడగా నిలిచిన స్నేహితుడు ఆవిరైపోతుంటే ఆ బాధను తట్టుకోలేక పాలు ఉద్వేగంతో బుస్సున పొంగుతాయి. పొయ్యిలోని మంటను ఆర్పటానికి సమాయత్త మవుతాయి. ఇల్లాలు దోసెడు నీటిని చల్లగానే, పాలు- నీరు మళ్ళీ కలుసుకుంటాయి. మిత్రుడు తిరిగి వచ్చిన సంతోషంలో పాల ఉద్వేగం తగ్గిపోతుంది, పాలు చల్లబడుతాయి!
తెలివి యొకింత లేనియెడ దృప్తుడనై కరిభంగి సర్వమున్
దెలిసితి నంచు గర్వితమతిన్ విహరించితి దొల్లి, యిప్పు డు
జ్జ్వలమతులైన పండితుల సన్నిధి నించుక బోధశాలినై
తెలియనివాడనై మెలగితిం గతమయ్యె నితాంత గర్వముల్
మనకి సర్వం తెలుసు అనే రోగం చాలామందికి ఉంది. ఈ స్థితికి ఎప్పుడైతే వస్తామో నిజానికి అది ఆత్మహత్యా సదృశ్యం. తెలుసుకోవాలనే తృష్ణ బాల్యంలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. పెద్దైన తర్వాత ఆ తృష్ణ తగ్గిపోవటం మనం చూస్తున్నాం!ఇది సుమారు రెండువేల సంవత్సరాల నాటి శ్లోకం. ఇది ఇంకా గుర్తుండిపోవటానికి కారణం–“సుకవి జీవించు ప్రజల నాలుకల మీద” అని అన్న జాషువాగారి మాట నిత్య సత్యం! భర్తృహరి సుభాషితాలను తెలుగువారికి పరిచయం చేసిన ఏనుగు లక్ష్మణ కవి చిరంజీవి!
ఆ కవి పుంగవుడికి నా స్మృత్యంజలి!