సంజయుడు

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు

రాజ్యానికి రాజు ఎంత ముఖ్యమో ఆ రాజును నడిపించే మంత్రి అంత ముఖ్యము చాలా మంది రాజులు పేరు ప్రఖ్యాతులు వాళ్ళ మంత్రుల వల్లే వచ్చినాయి ఉదాహరణకు శ్రీ కృష్ణ దేవ రాయలు మంత్రి తిమ్మరుసు ప్రతాపరుద్రుడి మంత్రి యుగంధరుడు వంటి వారు. రాజులు యుద్దాలు చేసి రాజ్య విస్తరణలో ఉంటె మంత్రులు రాజులకు మంచి సలహాలు ఇస్తూ రాజ్యాన్ని సుభిక్షంగా రాజు పాలించటానికి సహకరించేవారు పాలనలో మంత్రి పాత్ర చాలా కీలకమైనది అటువంటి మంత్రులలో మహాభారత కాలంనాటి ధృతరాష్ట్రుని మంత్రి, రథసారధి అయిన సంజయుని గురించి తెలుసుకుందాము.
మహాభారతము లో సంజయుని ప్రస్తావన ముఖ్యముగా రెండు సందర్భాలలో వస్తుంది మొదటిసారిగా కౌరవుల తరుఫున పాండవుల అజ్ఞాత వాసం ముగిసినాక వారి వద్దకు రాయబారిగా వెళతాడు అంటే కృష్ణుడి రాయభారాని కన్నా ముందు అన్నమాట సంజయుడు ఎన్నడూ తన కుటుంబం గురించి గానీ, బంధువర్గం గురించిగానీ, తన సొంత పనుల గురించి గానీ ఆలోచించినట్లుగా వ్యాసమహర్షి ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు. ఎల్లకాలాలందూ తన రాజు ఆయన కుమారులు, రాజ్యం, రాజసేవను మాత్రమే ఆలోచించే వాడు. ధృతరాష్ట్రుడు సంజయుని రాయబారానికి పంపించినపుడు, శుష్కప్రియులు, శూన్యహస్తములుగా కార్యాన్ని నడిపించుకొని రమ్మని అభ్యర్థించాడు. సామ దాన దండోపాయాలను ఉపయోగించి వారిని యుద్ధ విముఖులను చేయడానికి తన వంతు ప్రయత్నం చేస్తాడు. అయితే చివరకు సంజయ రాయబారం శుష్కప్రియాలు శూన్యహస్తాలు మిగిల్చిందన్నది వాస్తవం. అదేవిధంగా అక్షరాలా అమలు జరిపి తన స్వామి భక్తిని ప్రకటించు కొన్న విశ్వాస పాత్రుడు సంజయుడు

సంజయుడు విచక్షణా జ్ఞాని గనుకే వేదవ్యాసుడు సంజయునికి కదన రంగంలో జరిగే పరిణామాలను చూడగలిగే నేర్పునే కాదు వీరుల మనస్సుల్లో రగిలే జ్వాలలను వారి మనసుల రీతిని కూడా చూడగల నైపుణ్య శక్తినిచ్చాడు. దానివల్లనే సంజయుడు ధృతరాష్ట్రునికి కురుక్షేత్ర మహా యుద్ధంలో జరిగే యుద్ధరీతిని అక్కడున్న వారి మనస్థితులని కూడా విపులంగా చెప్పాడు యుద్ధంలో ఒక్కో రోజు ధృతరాష్ట్రునికి తన నూరుగురు కుమారులు భీముని చేతిలో ఎలా చనిపోయారో ఆయనకు వివరించాల్సి వస్తుంది. ఈ కష్ట సమయంలో సంజయుడే ధృతరాష్ట్రునికి సాంత్వన చేకూరుస్తాడు ఇంకో గొప్ప విశేషము ఏమిటి అంటే శ్రీ కృష్ణ భగవానుడు యుద్ధభూమిలో అర్జునికి గీత భోధిస్తు న్నప్పుడు అర్జునుడితో పాటు భగవానుడి దివ్య స్వరూపాన్ని చూచే భాగ్యము పొందినవాడు సంజయుడొక్కడే.
మంత్రిగా సంజయునికి చాలా ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి యితడు జాతిచేత సూతుడు బుద్దిమంతుడు, నీతివేత్త, సత్యవాది నిజము చెప్పటంలో ఏమాత్రము వెరవని వాడు మిక్కిలి ప్రభుభక్తి కలిగినవాడు రాజు యొక్క రాజ్యము యొక్క హితము కోరుచు చాలా సందర్భాలలో నిర్భయముగా కొన్ని సందర్భాలలో కఠువుగాను మాట్లాడేవాడు. ఈయనకు ఉన్న ధర్మ బుద్ధి వలన వేద వ్యాసునికి శ్రీ కృష్ణ పరమాత్ముని కృపకు పాత్రుడైనాడు. అలాగే అర్జుని యందు శ్రీ కృష్ణుని యందు ఇతని ప్రీతి మెండు. దుర్యోధనుని అకృత్యాలను ఖండించే వాడు దుర్యోధనుడి అనుచితప్రవర్తన ను నిర్మొహమాటం గా విభేదిస్తూ ధృతరాష్టునితో,
“మహారాజా మీకు వంశ నాశనముతప్పదు ఏ పాపమురుగని ప్రజలను ఎందుకు నాశనము చేస్తావు ద్రౌపదిని వారు నిండు కొలువులు లో అవమానించారు వినాశ కాలే విపరీత బుద్ధి “, అని దృతరాష్రునితో అంటాడు. దుర్యోధనుడు తప్ప అన్యులెవ్వరు ఇటువంటి నీచమైన పని చేయజాలరు అని చక్కగా మందలిస్తాడు మహాభారతం లో అధర్మ పక్షంలో ఉంటూ తమ పక్షం వారు అధర్మం చేస్తున్నారని అందువల్ల వినాశనం తప్పదని తమవారికే చెప్పగలిగిన ధైర్యశాలి సంజయుడు కురుక్షేత్ర సంగ్రామములో ప్రాణాలతో మిగిలినవాళ్ళలో ఇతనొకడు. ఎన్ని ప్రతికూల పరిస్థితులు చుట్టుముట్టినా ధర్మం తప్పకుండా పనులు చేస్తూ అసత్యాన్ని పలకకుండా ఉండడమే నేర్పరితనం. ఆ నేర్పరితనంలో దిట్ట సంజయుడు.
కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో చివరి రోజున సాత్యకి కంటబడిన సంజయుని సంహరించబోగా వ్యాస మహర్షి ఏతెంచి, అతడు పుణ్యాత్ముడు, వధార్హుడు కాడని విడిపించాడు. కొడుకుల్ని కోల్పోయిన తరువాత గాంధారి ధృతరాష్ట్రుల వెంట అడవికి వెళ్ళాడు. ఆలనపాలనా చూసాడు. అయితే ఒకరోజు అడవిని కార్చిచ్చు కాల్చేస్తున్న సమయంలో గాంధారీ ధృతరాష్ట్రుని బలవంతంతో ప్రమాదం నుండి తప్పించు కొని వేరే దారిన వెళ్ళి చివరకు హిమాలయాలకు చేరుకున్నాడు. భారతంలో ప్రత్యేకంగా కనిపించిన సంజయుడు అందరికీ సర్వదా స్మరణీయుడు. ధర్మరహస్య బోధనలో, సహజ చాతుర్యంలో అందరికీ ఆదర్శ ప్రాయుడు

కాశీలోని 12 సూర్యుని ఆలయాలు

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు.

 

మన పురాణాలలో వేదాలలో 12 సూర్యుని ఆలయాల ప్రస్తావన ఉంది. మన కాల నిర్ణయం
లో నెలల విభజన సూర్యుడు ఉండే నక్షత్రాల రాసుల బట్టి నిర్ణయించబడింది మన
పురాణ కాలమునుండి ఉన్న నగరము కాశీ ఈ నగరానికి ఏంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది ఈ
కాశీ నగరము శివుని త్రిసూలం పై సమతుల్యముగా ఉండటం వలన వేద కాలము నుండి
భౌగోళికంగా ఎన్ని మార్పులు వచ్చిన దాని ప్రాముఖ్యత కోల్పోకుండా
వస్తుంది. సూర్యునికి సంబంధించిన 12 దేవాలయాలు ఒక్క కాశీలోని ఉండటం కాశి
నగరము యొక్క ప్రాముఖ్యత లేదా విశిష్టత ను తెలియజేస్తుంది . ఈ వ్యాసములో ఆ
పన్నెండు సూర్య దేవాలయాల గురించి క్లుప్తముగా తెలుసుకుందాము. సూర్యుడిని
ఆదిత్యుడు అని కూడా అంటారు అందుచేత కాశీలోని పన్నెండు సూర్య దేవాలయాలను
ఆదిత్య పేరుతొ వ్యవహరిస్తారు. వాటిలో 1.లోలార్కు ఆదిత్య 2.ఉత్తరార్క
ఆదిత్య 3. సాంబ ఆదిత్య 4.ద్రౌపది ఆదిత్య 5. మయూఖ ఆదిత్య 6. ఖకోల్కా
ఆదిత్య 7.అరుణ ఆదిత్య 8.బుధ ఆదిత్య 9. కేశవ ఆదిత్య 10.విమల ఆదిత్య 11.
గంగ ఆదిత్య 12. యమ ఆదిత్య
.సూర్యుడు ప్రధానముగా ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదించే దేవుడు దీనికి నిదర్శనముగా
మన పురాణాలలో దేవతలు లేదా ఋషులు రాజులు వారి వ్యాధులను సూర్యున్ని
ప్రార్ధించినాక తగ్గిన సందర్భాలు ఉన్నాయి పన్నెండు మాసాలలో సూర్యుడు
ఒక్కొక్క రకముగా ఉంటాడు మాఘ మాసములో సూర్యుడు భాగ్యాన్ని అందించి
రుగ్మతలను నయము చేస్తాడు ఫల్గుణ మాసములో స్వస్థత రూపములో చర్మ వ్యాధులను
నయముచేస్తాడు కుష్టు వ్యాధితో బాధపడే ఆపల, సూర్య, ఘోష ,జుహు అనే
రుషికన్యలు స్నానమాడి సూర్యుని పూజించటము వలన రోగములు నుండి విముక్తి
పొంది ఋషి కుమారులను వివాహమాడతారు.
మహాభారత కాలములో శ్రీకృష్ణుడి మనుమడైన అందగాడైన సాంబుడు ముని శాపము వలన
కుష్టు వ్యాధి గ్రస్తుడవుతాడు నారదుని సలహా మేరకు కాశీ వచ్చి సూర్యుని
పూజిస్తూ గంగా స్నానము చేస్తూ ఉండేవాడు క్రమముగా అతనికి కుష్టు వ్యాధి
నయము అవుతుంది కాబట్టి అతనిచే ప్రతిష్టింపబడినదే సాంబ ఆదిత్య దేవాలయము ఈ
గుడికి ఎదురుగా కోనేరు కూడా ఉంటుంది మందిరములో ఆదిత్యునికి ఎదురుగా
సాంబుని విగ్రహము కూడా ఉంటుంది
పురాణకాలములో కాశీ రాజైన దివోదాస్ పరిపాలించేటప్పుడు రాక్షసుల అకృత్యాలు
ఎక్కువగా ఉండేవి ఈ రాక్షసుల అకృత్యాలను ఆగడాలను అరికట్టటానికి సూర్యుడు
విశ్వకర్మకు ఒక రాయిని ఇచ్చి దేవతామూర్తులను తయారుచేయమని చెపుతాడు
విశ్వకర్మ చేసిన దేవతామూర్తులే లోలార్కు ఆలయములో ఉండి లోలార్కు
ఆదిత్యునిగా ప్రసిద్ధి చెందినాయి.ఈ మహిమ గల శిల వల్ల రాక్షసులు
సంహరింపబడ్డారు ఈ దేవాలయానికి దగ్గరలోగల లోలార్కు కుండ్ (సరస్సు) లో
సంతానము లేని దంపతులు స్నానము చేసి సూర్యుని ప్రార్ధిస్తే సంతానము
కలుగుతుందని భక్తుల నమ్మకము.
ద్వాపరయుగములో దుర్యోధనుని వల్ల ఇబ్బందులు పాలైన పాండవులు ద్రౌపదితో కాశీ
చేరారు ద్రౌపది గంగలో స్నానమాచరించి సూర్యుని ప్రార్ధిస్తే సూర్య
భగవానుడు ద్రౌపదికి అక్షయపాత్రను ప్రసాదిస్తాడు ఆ విధముగా ద్రౌపది కాశీలో
సూర్యభగవానునికి కట్టిన దేవాలయము ద్రౌపది ఆదిత్య ఆలయము.ఇక్కడ కూడా ఒక
కుండ్ ఉంది దీనిని ద్రౌపది కుండ్ అంటారు.
ఒకసారి సూర్యుడు ఉగ్రరూపాన్ని ప్రదర్శించి ఉష్ణ తాపాన్ని పెంచటంతో కాశీ
లోని ప్రజలు ఇబ్బందులు పాలైనారు కాశీ లోని ప్రజలే కాకుండా విశ్వమంతా ఈ
వేడికి బాధపడుతున్నప్పుడు విశ్వనాథుడు సూర్యని వేడిని తగ్గించాడు అప్పుడు
విశ్వమంతా చల్లబడింది ఈ చల్లబడ్డ సూర్యుని కోసము కట్టిన దేవాలయము
“మాయూకేశ్వర దేవాలయము”
యముడు కాశీ వచ్చి గంగలో స్నానమాచరించి సూర్య భగవానుని ప్రజల బాగుకోసము
ప్రార్ధిస్తాడు యముడు సూర్యభగవానుడి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టిస్తాడు కాబట్టి
ఆ సూర్య దేవాలయాన్ని యమాదిత్య దేవాలయముగా వ్యవహరిస్తారు. కార్తీక మాసములో
భక్తులు గంగ లో స్నానము చేసి యమాదిత్యుడిని పూజించి దీపదానము చేస్తారు
అలాచేస్తే మృత్యువు భయము ఉండదు
విమల్ కుష్టువ్యాధితో బాధపడుతూ ఇల్లు వదలి కాశీ చేరుతాడు రోజు గంగా
స్నానం చేస్తూ సుర్యుని ప్రార్ధిస్తూ ఉంటాడు సూర్యుడు అతని భక్తికి
సంతసించి కుష్టు వ్యాధి నుండి విముక్తి చేస్తాడు విమలుడు సూర్యుని పట్ల
తనకున్న భక్తికి నిదర్శనము గా విమలాదిత్య దేవాలయాన్ని నిర్మిస్తాడు.
గంగ నదికి సూర్యునికి విడదీయరాని , మనకు తెలియని సంబంధము ఉన్నది గంగా
స్నానము సూర్యుని ప్రార్ధించటము ఈ రెండు మోక్షసాధనకు మార్గాలు. భగీరధుడి
వెంట వస్తున్న గంగ వేగానికి ఉధృతికి కాశీ కొత్వాల్ అయిన కాలభైరవుడు గంగ
వేగాన్ని తగ్గించమని సూర్యుని ప్రార్ధిస్తాడు ఆ విధముగా కాశీ లో గంగ తన
ఉధృతిని తగ్గించుకొని భగీరధుడి వెంట వెళుతుంది అప్పటి నుండి కాశీ లో
సూర్యుని గంగ దివ్య అర్థమా వైశాఖి పేరుతొ వ్యవహరిస్తూ పూజిస్తారు. చవనుడి
కుమారుడైన మేఘవి 57 ఏళ్లుగా మంజుఘోష చెరలో ఉన్నప్పుడు మునుల సలహా మేరకు
గంగలో స్నానము చేస్తూ సూర్యుని ప్రార్ధించి విడుదల అవుతాడు.
.హరివి అనే ముని వృద్ధాప్యము వల్ల తపస్సు చేయలేని స్థితిలో గంగాస్నానము
చేస్తూ సూర్యుని ప్రార్ధించగా సూర్యుడు కరుణించి ఆ మునిని యవ్వనవంతుడిగా
చేస్తాడు ఆవిధముగా అతనికి జ్ఞాపకార్ధము వృద్ధ ఆదిత్య
దేవాలయాన్నికట్టారు.
శ్రీరాముని పూర్వీకుడైన రాజ్యవర్ధనుడు రాజ్యాన్ని త్యజించి సూర్యని
ఆరాధిస్తూ తనకు వచ్చిన కుష్టు వ్యాధి నుండి విముక్తుడవుతాడు ఆ విధముగా
ఉల్కాదిత్య,అరుణాదిత్య కేశవాదిత్య దేవాలయాలు ప్రతిష్టించబాడ్డాయి కానీ
ప్రస్తుతము ఏంతో ఘనమైన ఈ ఆదిత్య దేవాలయాలు చిన్న మందిరాలుగా
గుర్తించటానికి వీలు లేకుండ నిరాదరణ స్థితిలో ఉన్నాయి .వీటి దర్శనము
కూడా కొత్తవారికి కష్టము కానీ కాశీ యాత్రలో విధిగా చూడవలసిన దేవాలయాలు
(స్థానికుల సహాయముతో)ఇవి

ఉదంకుడు

అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు.

పురాణకాలములో భారతావనిలో అనేక మంది మహర్షులు ఋషి పుంగవులు ఉండి, వేదానుసారము రాజ్యాలను ఏలే రాజులకు దిశా నిర్దేశించి పాలన సక్రమముగా జరిగేటట్లు సహకరించేవారు. కానీ వారు కూడా కొన్ని సందర్భాలలో కోపతాపాలకు సామాన్యువలే గురై ప్రవర్తించేవారు. అటువంటి ఋషులలో ఉదంకుడు గురించి తెలుసుకుందాము.

ఉదంకుడు వ్యాసుని శిష్యులలో ఒకరైన పైలుడి శిష్యుడు. ఉదంకుడు గురువును భక్తితో సేవించి అణిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యం, మహిమ, ఈశత్వం, వశిత్వం, కామన సాయిత ఆనే అణిమాది అష్టసిద్ధులు వంటి విద్యలను పోందిన అదృష్టవంతుడు తన విద్యాభ్యాసము ముగించుకున్న ఉదంకుడు గురువుకు గురుదక్షిణ ఇవ్వడానికి సంకల్పించగా గురువు ఎంత వారించిన తమ అభీష్టము నెరవేర్చనిదే ఇంటికి వెళ్లనని భీష్మించగా, గురువు గురుపత్నిని అడిగి ఆమె కోరిక ఏదైనా ఉంటే దానిని తీర్చమని చెపుతాడు గురుపత్ని అతడిని గురు దక్షిణగా పౌష్యుడనే రాజు భార్య కుండలాలు కావాలని అడిగింది. ఎందుకంటే తానూ చేస్తున్న పుణ్యక వ్రతము నాడు చేయు బ్రాహ్మణ సమారాధన ఆ కుండలాలు ధరించి చెయ్యాలనేది ఆవిడ కోరిక.

ఉదంకుడు గురుదక్షిణ ఇవ్వడానికి సంకల్పించి బయలుదేరే సమయంలో గురువు అతనికి బుద్ధిమతి చెప్పి పంపాడు. గురుపత్నికి నమస్కరించి గురువుగారి అశీస్సులతో బయలుదేరిన ఉదంకునికి దారిలో ఒక ఎద్దు పై కూర్చున్న పొడవైన మహాపురుషుడు కనిపించాడు. ఆతను ఉదంకునితో,” దీని గోమయము భక్షించు నీకు మేలు కలుగుతుంది. గతములో నీ ఆచార్యులవారు కుడా దీనిని స్వీకరించారు”అని చెపుతాడు. ఉదంకుడు మారు మాట్లాడకుండా మహాపురుషుడు చెప్పినట్లుగా గోమయము, పంచితము స్వీకరించి పౌష్య మహారాజు దర్శనార్ధము వెళ్ళాడు. మహారాజును దర్శించుకొని తన ఆశ్వీరచనాలతో రాజును అభినందించి తానూ వచ్చిన పని వివరించాడు.
మహారాజు అంతఃపురానికి వెళ్లి మహారాణిని అడిగి తీసుకోమని సెలవిచ్చాడు.

అంతఃపురానికి వెళ్లిన ఉదంకునికి ఎక్కడ మహారాణి కనిపించలేదు. ఆవిడ ఎక్కడికి వెళ్ళలేదు అంతఃపురములోనే ఉంది కానీ ఉదంకుడు అశుచిగా ఉన్నందువల్ల ఆమె దర్శనము కాలేదు. అప్పుడు ఉదంకునికి తాను నడుస్తూ ఆచమనము చేసిన విషయము గుర్తుకు వచ్చింది అప్పుడు కాళ్ళు చేతులు ముఖము శుభ్రముగా కడుక్కొని, ఆచమనము చేసుకొని అంతఃపురానికి వెళ్లగా మహారాణిగారు నవ్వుతు దర్శనము ఇస్తుంది. అప్పుడు ఉదంకుడు విషయాన్ని చెప్పి గురుకార్య నిర్వహణ కోసమని మహారాణిగారి కుండలాలను అభ్యర్థిస్తాడు. మహారాణిగారు సంతోషముగా కుండలాలను ఇస్తూ” వీటిని నాగరాజు తక్షకుడు తస్కరించాలని ప్రయత్నిస్తున్నాడు కాబట్టి నీవు ఏమాత్రము అజాగ్రత్తగా ఉన్న ఇబ్బందుల పాలవుతావు” అని హెచ్చరించి కుండలాలను ఇస్తుంది.
కుండలాలను తీసుకున్న ఉదంకుడు మహారాజుకు కృతజ్ఞతలు చెప్పగా రాజు తన ఆతిధ్యము స్వీకరించి వెళ్ళవలసినదిగా కోరాడు. వెళ్లే తొందరలో ఉన్న ఉదంకుడు ఉన్నదేదో పెట్టమన్నాడు అలాగే వడ్డించారు. కానీ చల్లారిన అన్నములో తలవెంట్రుకలు రావటముతో ఆగ్రహించిన ఉదంకుడు కంటితో చూడకుండ అటువంటి భోజనాన్ని వడ్డించినందుకు రాజును అంధుడు అవమని శపిస్తాడు. రాజు కూడా ప్రతిగా వంశమే లేకుండా పోవుగాక అని ప్రతిశాపము ఇస్తాడు. అన్నములో వెంట్రుకలు చూసిన రాజు ఉదంకుని క్షమించమని అభ్యర్థిస్తాడు. శాంతించిన ఉదంకుడు శాపోహరణము చెపుతాడు. కానీ మహారాజుకు తన శాపమును వెనుకకు తీసుకొనే శక్తి లేదని చెపుతాడు “తప్పుంటే నాకు దోషము సంక్రమిస్తుంది తప్పు లేకపోతే నీ శాపము ఫలించదు” అని చెప్పి ఉదంకుడు బయలుదేరుతాడు.

తిరుగు ప్రయాణములో సాయంత్రము వేళ ఒక సరోవరం వద్ద ఆగి శుచియైన ప్రదేశములో కుండలాలను ఉంచి సంధ్యావందనం చేస్తున్న సమయములో తక్షకుడు వచ్చి వాటిని ఎత్తుకొని నాగలోకానికి వెళ్ళిపోతాడు. కుండలాల అన్వేషణలో నాగలోకము చేరిన అక్కడి నాగులను భక్తితో స్తుతించి వెదికినా కుండలాల జాడ దొరకలేదు. కానీ అక్కడ ఉదంకునికి ఒక అపురూప దృశ్యము ఒకటి కనిపించింది. అది ఏమిటి అంటే ఇద్దరు స్త్రీలు మగ్గము మీద తెల్లని నల్లని దారాల వస్త్రము నేస్తుంటే ఆరుగురు యువకులు పన్నెండు ఆకుల చక్రాన్ని తిప్పుతున్నారు. ఉన్నతమైన గుఱ్ఱము పై ఉన్నతుడైన వ్యక్తి కనిపిస్తాడు. ఉదంకుడు ఆ వ్యక్తిని స్తుతించి నాగలోక వాసులందరు తన స్వాధీనములో ఉండాలని కోరతాడు. దానికి ఆ మహాపురుషుడు తానెక్కిన గుఱ్ఱము చెవిలో శక్తి కొద్దీ ఊదమని చెపుతాడు. ఉదంకుడు ఆ విధముగా చేయగా గుఱ్ఱము చెవుల నుండి అగ్ని జ్వాలలు వెలువడి నాగలోకము అతలాకుతలం అవుతుంది. అప్పుడు తక్షకుడు భయముతో పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి తానూ దొంగలించిన కుండలాలను ఉదంకునికి అప్పజెపుతాడు.

సకాలములో జేరి గురుపత్నికి కుండలాలు అందివ్వలేనేమో అని భయపడుతుంటే ఆ మహా పురుషుడు తన గుఱ్ఱము పై ఉదంకుని ఆశ్రమానికి చేరుస్తాడు. ఆశ్రమానికి చేరిన వెంటనే కుండలాలను గురుపత్నికి అందజేసే తన ఆలస్యానికి గల కారణాలను గురువుకు చెపుతాడు. అప్పుడు గురువైన పైలుడు ,” నీకు కనిపించిన మహాపురుషుడు ఇంద్రుడు. ఆ వృషభము నాగరాజైన ఐరావతుడు. నీకు కనిపించిన స్త్రీలు దాత- విధాతలు. వారు నేస్తున్న వస్త్రము రాత్రి పగళ్లు. పన్నెండు ఆకులు పన్నెండు నెలలు. ఆరుగురు కుమారులు ఆరు ఋతువులు. నీవు తీసుకున్న గోమయ పంచితాలు అమృతము” అని వివరిస్తాడు. గురుదేవుల అభీష్టాన్ని నెరవేర్చిన వారికి అసాధ్యమనేది లేదని దీవించి పంపుతాడు.
తరువాతి కాలములో ఈ ఉదంకుడి పరీక్షుత్తు కుమారుడైన జనమేజేయ రాజును కలిసి నీ తండ్రి మరణానికి కారణమయిన తక్షకుని సంహరించటానికి దేవి యజ్ఞాన్ని అనుభందముగా సర్పయాగాన్ని చేయమని సలహాలిచ్చి తానే ఆ యాగ నిర్వహణలో ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తాడు. కానీ ఆ యాగము జగత్కారుని కుమారుడైన ఆస్తీకుని వలన మధ్యలోనే ఆగిపోతుంది. ఆ విధముగా తక్షకుడు రక్షింపబడతాడు. పగ పట్టుదలలు క్షత్రియులకు, క్షమ ఓర్పు బ్రాహ్మణుల సహజ లక్షణాలు అని ఉదంకుడు తెలుసుకుంటాడు.
కురుక్షేత్ర సంగ్రామము తరువాత శ్రీకృష్ణుడు ఉదంకుని ఆశ్రమము చూసి మహర్షి దర్శనార్ధము వెళ్ళాడు. శ్రీ కృష్ణునికి సముచిత మర్యాదలు చేసిన ఉదంకుడు శ్రీ కృష్ణుని ద్వారా కురువంశ నాశనము గురించి తెలుసుకొని కోపించి,”కృష్ణా సర్వసమర్ధుడివై ఉండి మహాసంగ్రామాన్ని జరిపి, కురువంశాన్నీ నాశనము చేసి నీకు ఇష్టమైన పాండవులకు పట్టము గట్టి దానికి ధర్మమని పేరు పెట్టావు ” అని కృష్ణుణ్ణి శపించటానికి చేతిలోకి ఉదకము తీసుకుంటాడు. అప్పుడు శ్రీ కృష్ణుడు,”మహాముని నీవు తపస్సంపన్నుడివే కానీ నన్ను నిరోధించలేవు సత్యము తెలుసుకో”, అని భగవత్ తత్వాన్ని భోధపరిచి ,”మహాముని నీ చేతిలోని వీటిని భద్రము చేసుకో భవిష్యత్తులో అవసరము రావచ్చు”అని చెప్పగా ఉదంకుడు సంతృప్తి చెంది శ్రీ కృష్ణుని స్తుతించాడు
ఆ తరువాతి కాలంలో వర్షాలు పడక నీళ్ళు దొరకక ఇబ్బందులు పడుతున్న సమయములో నోరు తడి ఆరిపోతున్నప్పుడు ఉదంకుడు ,”కృష్ణా”అని హీన స్వరముతో భగవంతుడిని స్మరిస్తే భగవంతుడు రాకపోగా ఒక పంచముడు పిలిచినట్లు వచ్చి ,”సామి నీళ్లు కావాలా?”అని అడుగుతాడు. అతని నుండి నీళ్లు తీసుకోవటం ఇష్టము లేని ఉదంకుడు కసురుకొని పొమ్మంటాడు. కొంచెముసేపు తరువాత కొడిగడుతున్న ఊపిరితో కృష్ణా అని గట్టిగా పిలుస్తాడు. అప్పుడు కృష్ణుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు “స్వామి మంచినీళ్ళకోసమని నిన్ను పిలిస్తే పంచముడు వచ్చి తోలు తిత్తిలోని నీళ్లను త్రాగమంటాడు. చూస్తుంటే ఇదంతా నీ మాయలాగా ఉంది మాయలమారివి నీవు” అని కృష్ణుడిని ఆక్షేపిస్తాడు అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు, “మహర్షి ఇప్పటికి నీలో అహంభావాము నశించలేదు సమతాభావము తట్టలేదు. నీటికి నిప్పుకు మడి దడి లేవని తెలియదా? మహర్షివి అడిగావు కదా అని ఇంద్రుని అడిగి అమరత్వము కోసము అమృతము తెచ్చాను. అప్పటికి ఇంద్రుడు అంటూనే ఉన్నాడు మానవులు మానవులే వారు దైవత్వమును పొందగలరేమో తప్ప అమరత్వాన్ని పొందలేరు. పంచముని రూపములో తోలుతిత్తితో అమృతాన్ని తీసుకువెళ్ళు స్వీకరిస్తే ధన్యుడు లేదా భ్రష్టుడు. ఇంద్రుని సలహా మేరకు నీకు పంచముని రూపములో తోలుతిత్తిలో అమృతము తెచ్చాను. ఇంద్రుని మాటే నిజమైంది’ అని శ్రీకృష్ణుడి హితవచనాలు పలుకగా ఉదంకునికి జ్ఞానోదయము అయింది. అప్పుడు శ్రీ కృష్ణుడు కరుణించి,”మహర్షి నీవు తలంచిన క్షణము నీవు ఉన్న ప్రాంతములో ఉదంకులన్న మేఘాలు అప్పటికప్పుడు వర్షిస్తాయి ” అని వరము ఇచ్చి వెళ్ళిపోతాడు. ఉదంకుడు తన అజ్ఞానానికి చింతిల్లి కోపము ద్వేషము అసూయల ఫలాలను అనుభవించి ఈ లోకములోని వాటిని విడిచిన వారు భగవంతునికి ప్రియులు అవుతారని ఉదంకుడు నిరూపించాడు

అష్టావక్రుడు

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు

పూర్వము ఏకపాదుడనే నిరంతర తపోనిరతుడైన బ్రాహ్మణుడు భార్య సుజాతతో శిష్యకోటికీ వేదములు బోధిస్తూ హాయిగా గురుకులములో కాలక్షేపము చేయసాగారు. వేద విద్య బోధించే ఏకపాదుడు విద్య బోధించే విషయములో శిష్యుల పట్ల చాలా కఠినముగా వ్యవహరించేవాడు. చాలా కాలానికి ఎన్నో నోముల ఫలితముగా భర్త అనుగ్రహము చేత సుజాత గర్భవతి అయినది. గర్భములో నున్న శిశువు తండ్రి శిష్యులకు భోధించుచున్న వేదములను వల్లె వేయసాగాడు. ఒకనాడు తండ్రి వల్లె వేస్తున్నప్పుడు గర్భములో నున్న బాలకుడు వింటూ స్వరము తప్పినదని పలికాడు. అంతేకాకుండా శిష్యులకు విశ్రాంతి లేకుండా నిద్రాహారాలు లేకుండా అధ్యయనము చేయించడము మంచిది కాదని గర్భములో నున్న బాలుడు తండ్రికి హితవు పలికాడు. తనకు పుట్టబోయే కుమారుడు అమోఘమైన శక్తివంతుడు, మేధావిగా గ్రహించిన ఏకపాదుడు తనను తప్పు పట్టినందుకు,వక్రముగా పలికినందుకు ఎనిమిది వంకరాలతో పుట్టమని శపించాడు.గర్భస్థ శిశువు తన తండ్రి శాపాన్ని ఆనందముగా స్వీకరించాడు.

నెలలు నిండి ప్రసవ సమయము దగ్గరపడింది అని గ్రహించిన ఏకపాదుడు ప్రసవ సమయానికి అవసరమైన తిలలు ఘృతము ,ఇతర నిత్యవసర వస్తువుల నిమిత్తము జనక చక్రవర్తి కొలువుకు వెళ్ళాడు ఆ సమయములో అక్కడ ఒక పందెము జరుగుతుంది. అది ఏమిటి అంటే వరుణుని కుమారుడైన వందితో వాదము చేసి గెలిచినవారికి తన సర్వస్వము ఇస్తానని ఓడినవారు జలమధ్యములో జీవితాంతము బందీగా ఉండాలి అని షరతు విధించాడు. ఏకపాదుడు వందితో వాదనకు దిగి ఓడిపోవటం వలన నియమానుసారం జలమధ్యములో బందీగా ఉండిపోయాడు. ఇక్కడ ఒక రహస్యము ఉన్నది అది ఏమంటే వంది వాదంలో ఒడినవారిని జలమధ్యములో బంధించి భాధించలేదు. తన తండ్రి వరుణుడు చేయు యజ్ఞమునకు పంపినాడు.
ఇక్కడ తన అన్నగారైన ఉద్దాలకుని ఇంట సుజాత మగశిశువును ప్రసవించింది. తండ్రి శాపానుసారము ఎనిమిది వంకరాలతో జన్మించాడు కాబట్టి “అష్టావక్రుడు” అని పేరు పెట్టారు. మనము ఇక్కడ అష్టావక్రుని పూర్వజన్మ వృత్తాంతము తెలుసుకోవాలి. పూర్వజన్మలో అష్టావక్రుడు దేవలుడు అనే ఒక ఋషి . దేవలుడు మాయావతి అనే కన్యను వివాహమాడి సంతానాన్ని పొంది విరాగి అయి తపస్సు చేయ నారంభించెను.ఇతని తపస్సు నుండి వెలువడే జ్వాలలు ముల్లోకాలను భాదించసాగాయి. దేవాలకుని తపస్సును భంగము చేయటానికి ఇంద్రుడు రంభను పంపగా దేవలుడు ఏమాంతరము చలించలేదు. అప్పుడు కోపించిన రంభ మరుజన్మలో అష్టావక్రుడివై జన్మించమని శపించింది. ఆ తరువాత పశ్చత్తాపము చెందిన రంభ శాపవిమోచన తెలియజేసి స్వర్గలోకానికి వెళ్ళిపోయింది.
ఉద్దాలకుడు తన కుమారుడైన శ్వేతకేతునితో పాటు అష్టావక్రునికూడా వేద విద్యను భోధించేవాడు. ఒకనాడు అష్టావక్రుడు మేనమామ ఒడిలో కూర్చుండగా చూసిన శ్వేతకేతు ఆగ్రహించి ,”నా తండ్రి ఒడిలో నేను కూర్చోవాలి నీవు ఎలా కూర్చుంటావు ? నీవు వెళ్లి నీ తండ్రి ఒడిలో కూర్చో”,అని మందలిస్తాడు. అప్పుడు అష్టావక్రుడు తల్లి దగ్గరకు వెళ్లి తన తండ్రి గురించి అడుగగా తల్లి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని చెప్పి, తండ్రి జనకుని కొలువులో వందితో జరిగిన వాదనలో ఓడిపోవటం వలన జలమధ్యములో బందీగా ఉన్నాడని తెలుపుతుంది. అప్పుడు అష్టావక్రుడు జనకుని కొలువుకు వెళ్లి వాదించి తన తండ్రిని ఇతరులను జలమధ్యము నుండి విడివిస్తానని చెప్పి జనకుని కొలువుకు బయలుదేరుతాడు.
అ సందర్భముగా అష్టావక్రుడు జనక మహారాజుతో చేసిన వేదాంత చర్చయే అష్టావక్ర సంహిత లేదా అష్టావక్ర గీత. ఆ విధముగా పందెములో గెలిచి తన తండ్రిని ఇతరులను జలమధ్యము నుండి విడిపించాడు. ఏకపాదుడు అష్టావక్రుని పితృ భక్తికి సంతసించి అతని పాండిత్య ప్రకర్షకు గర్వపడి నది యందు స్నానము చేయించి కుమారుని అష్ట వంకరలు పోవునట్లు చేసాడు. తండ్రిని ఇంటికి తెచ్చి తల్లికి అప్పగించి తల్లికి ఆనందము కలిగించాడు. యుక్త వయస్సు వచ్చిన అష్టావక్రుడు వివాహము చేసుకోదలచి వదాన్యుని దగ్గరకు వెళ్లి అయన కుమార్తె సుప్రద ను తనకు ఇచ్చి వివాహము చేయమని కోరాడు. వదాన్యుడు అష్టావక్రుని శక్తిని పరీక్షించ దలచి,”|నీవు ఉత్తర దిక్కుగా వెళ్లి కుబేరుని పట్టణము దాటి,కైలాస గిరి చేరి శివపార్వతులు సంచరించే ప్రదేశము దాటి ముందుకు వెళితే అక్కడ ఉన్న స్త్రీని చూసి వస్తే, నీకు నా కుమార్తెను ఇచ్చి వివాహము చేస్తాను” అని చెపుతాడు.
అష్టావక్రుడు ఉత్తర దిశగా బయలుదేరి కుబేరుని పట్టణానికి చేరి కుబేరుని ఇంట దేవకన్యల నృత్యగానాలను ఆస్వాదిస్తూ ఒక ఏడాది పాటు అతిధిగా కాలము గడిపి ప్రయాణము కొనసాగించి హిమాలయాలలో బంగారు మయమైన దివ్యభవనాన్ని చూడగా అక్కడ కొందరు సుందరీమణులు అష్టావక్రునికి స్వాగతము పలికి మర్యాదలు చేసి లోపలి తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ ఒక జగన్మోహిని చిరునవ్వుతో అష్టావక్రునికి దర్శన మిచ్చింది. ఆ సుందరి అష్టావక్రుని తన కోరిక తీర్చమని అర్ధించింది. అప్పుడు అష్టావక్రుడు ,”తల్లి నేను అస్కలిత బ్రహ్మచారిని పరసతిని కూడుట అధర్మము నన్ను విడిచిపెట్టు”అని అర్ధించాడు. అప్పుడు అ సుందరి ఈ రాత్రికి మా ఆతిధ్యము స్వీకరించి వెళ్ళమని కోరింది. మరునాడు అష్టావక్రుడు ప్రయాణానికి సిద్దమయినప్పుడు ఆ సుందరి ,”మహాత్మా పర స్త్రీ ని అనే కదా మీ అభ్యంతరము, నన్ను వివాహము చేసుకుంటే మీ సతిని అవుతాను కాదనవద్దు “అని బ్రతిమాలగా, అష్టావక్రుడు ,”అమ్మా, నీవు బాలవు వివాహ విషయములో నీ తండ్రి లేదా సోదరుడు నిర్ణయము తీసుకోవాలి. అది ధర్మము నిజము చెప్పు. అసలు నీవు ఎవ్వరవు?”అని ప్రశ్నిస్తాడు. “మహానుభావా నేను ఉత్తర దిక్కు కాంతను. మిమ్ములను పరీక్షించటానికి వదాన్యుడు నన్ను పంపాడు. పరీక్షలో మీరే నెగ్గారు వెళ్లి సుప్రదను వివాహము చేసుకొని సుఖముగా జీవించండి”అని పలికింది. తిరిగివచ్చిన అష్టావక్రుడు సుప్రదను వివాహమాడాడు.
ఒకనాడు అష్టావక్రుడు జలమధ్యమున ఉండగ రంభ మొదలైన అప్సరసలు వచ్చి అష్టావక్రుని ప్రార్ధించారు. అష్టావక్రుడు సంతోషించి ఏమి కావాలని అడుగగా వారందరు విష్ణుమూర్తి పొందు కోరుతారు. విన్న అష్టావక్రుడు “మీ కోరిక కృష్ణావతార కాలమున గోపికలుగా జన్మించి తీర్చుకుంటారు ” అని సెలవిచ్చాడు. ఆ తరువాత పుష్కర తీర్ధమున తపస్సు చేయసాగాడు పరమాత్ముని యందు మనస్సును లయము చేసి శ్రీ కృష్ణుని దర్శించి అయన పాదములపై బడి పరమపదించి గోలోకమునకు పోయి మోక్షమును పొందెను.

సరదాకో అబద్దం

రచన: రాజన్

ప్రపంచం లో ఎక్కువ శాతం మంది ఆడేది, ఆడేకొద్దీ ఆడాలనిపించేది …….అబద్దం. నాటి ధర్మరాజు దగ్గర నుండి నేటి రాజకీయనాయకుల వరకు అందరూ ఈ ఆటలో నిష్ణాతులే. ఆ మాటకొస్తే వారే ఏమిటిలెండి.. మీరు, నేను కూడా చిన్నవో, పెద్దవో అబద్దాలు చెప్పే వాళ్ళమే. మనం ఆడిన అబద్ధాన్ని నమ్మితే అవతలి వాడు, నమ్మకపొతే మనం ఓడిపోతాం. ఎవరో ఒకరే గెలిచే అవకాశం ఉంది కాబట్టే అబద్దాన్ని ఆడటం అంటారనుకుంటా.
మానవ జీవితం నుండి విడదీయలేని బంధాన్ని పెనవేసుకున్న ఈ (అవ)లక్షణాన్ని కవులు, రచయితలు తమ కవితా వస్తువుగా స్వీకరించిన సందర్భాలు అరుదు. అబద్దం ఎంత గొప్పదో, అవసరమైనదో చెప్పే ఒకటి రెండు సరదా పద్యాలు మాత్రం ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకి ఒకటి
అబద్దమాడని వాడు, మద్యము ముట్టని వాడు
దమ్ము లాగని వాడు, సాని చేరని వాడు
ఉండి బ్రతుకుటకన్న చచ్చి పోవుట మిన్న
పశువు చేయని పనులు మనిషి చేయనుకున్న
జాతి భేదము సున్న, వాడచ్చముగ దున్న
ఒక అబద్దం చెప్పి దాని అవసరం తిరిపోయాక, దానిని నిజంగా మార్చేసే అద్భుత అబద్దపు రీతికి ధర్మరాజు నాంది పలికాడు.’ అశ్వద్ధామ హతహ ‘ అని బిగ్గరగా అరిచి, పాపం ద్రొణాచార్యుడు విల్లంబులు వదిలేసిన తరువాత ‘ కుంజరహ ‘ అని మెల్లిగా పలికాడు. చచ్చింది అశ్వద్ధామ కాదు, ఆ పేరుగల ఏనుగు అని ఆ అబద్దాన్ని సరిచేసాడు. కానీ అప్పటికే కాగల కార్యం పూర్తయిపోయింది. ఎన్నో అస్త్రాలకి లొంగని ఆ అసామాన్య వీరుని ఒక అబద్దం చంపేసింది.
ఈ రోజుల్లో రోజూ చెప్పుకునే చిన్నా, పెద్దా అబద్దాలను పక్కన పెడితే, ప్రత్యేకించి అబద్దాలకి గిరాకి ఉండే కాలం ఒకటుంది…అదే ఎన్నికల కాలం. ఎంత అందంగా అబద్దం ఆడితే అన్ని ఓట్లు పడతాయి. ఇచ్చిన వాగ్ధానం నిలబెట్టుకోక పోతే కదా అబద్దం అవుతుంది. క్రితంసారి హామీలు ఈసారి నిలబెట్టుకుంటామని పాలకపక్షం, మేమైతే మొదటిసారే హామీలన్నీ తీర్చేస్తామని ప్రతిపక్షం మళ్ళీ అబద్దాలాడేస్తాయి. అలా అబద్దాలు నిజం కాకపోతాయా అని ఓటరు..ఎప్పటికీ నిజం కాని అబద్దాలు ఆడుతూ లీడరు బ్రతికేస్తుంటారు. ఏది ఏమైనా సామాన్య ప్రజల దృష్టిలో అత్యంత హేయమైన వర్గంగా రాజకీయనాయకులని మార్చేసింది ఈ అబద్దం.
పాములలో విషం ఉన్నవీ, లేనివీ ఉన్నట్టే… అబద్దాలలో కూడా హాని కలిగించనివి, హాని కలిగించేవి అని రెండు రకాలున్నాయి. హాని కలిగించని అబద్దాలని ఇంగ్లీష్ లో ‘వైట్ లైస్’ అంటారు. తెలుగులో వీటికి సరైన పదం లేదు. ప్రస్తుతానికి ‘ శ్వేత కోతలు ‘ అనుకుందాం. పార్టీ కి రమ్మన్న స్నేహితుణ్ణి నొప్పించకుండా తలనొప్పనో, కడుపు నొప్పనో అబద్దం చెప్పి ముఖ్యమైన పనులు చేసుకోవడం, ఫోన్ చేసిన అమ్మా నాన్నలతో కొద్దిపాటి జ్వరం ఉన్నా ఆ విషయం వారికి చెప్పి కంగారు పెట్టే కంటే, బానే ఉందని చిన్న అబద్దం చెప్పడం ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
అబద్దాలు చెప్పడం మాట అటుంచితే, నిజం చెప్ప కూడని సందర్భాలు కొన్నుంటాయి. గుండెపోటుతో హాస్పిటల్ లో ఉన్న మనిషి దగ్గరకి పరిగెట్టుకు వెళ్ళి నీ ఇల్లు రాత్రి దొంగలు దోచేసారట అని నిఖార్సైన నిజం చెప్పి, అతని పంచ ప్రాణాలను పనికట్టుకు తీసేకంటే…అతను కోలుకునే వరకు మౌనంగా ఉంటే చాలు.
ప్రియురాలితో ప్రియుడు చెప్పే అబద్దాలు, స్కూల్ మానెయ్యడానికి పిల్లలు చెప్పే అబద్దాలు, ఆఫీస్ కి లేట్ గా వెళ్ళి బాస్ తో చెప్పే అబద్దాలు ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే వీటికి అంతే ఉండదు. పైగా ఇప్పటి అబద్దాలు రేపటి నిజాలు కావచ్చు. కొన్ని వందల సంవత్సరాల క్రితం భూమి గుండ్రంగా ఉందంటే అబద్దం… ఇప్పుడది నిజం. మనుషులు గాలిలో ఎగరగలగడం, వేరే ఊర్లో ఉన్నవారిని చూడగలగడం అప్పటి అబద్దాలు…ఇప్పటి నిజాలు.
ఇక చివరగా..ఏది ఏమైనప్పటికీ ఇతరులకి ఇబ్బంది కలిగించేవి, బాధ పెట్టేవి అయిన అబద్దాలను వదిలి పెట్టేసి, అవసరార్ధం, అనర్ధం కాని అబద్దాలు తప్పని సరైతే ఆడుకుందాం, వాడుకుందాం. సత్యవ్రతాన్ని పాటించే మహనీయులకు మాత్రం అందరం విధేయులై ఉందాం. సాధ్యమైనంత వరకూ సత్యాన్నే పలుకుదాం.అబద్దం విషయంలో కూడా నిబద్దంగా ఉందాం.

కాముని పున్నమి

రచన: లక్ష్మీదేవి

ఫాల్గుణ పూర్ణిమ నాటికి పువ్వుల రంగులతో చిగుళ్ళ ఎఱుపుతో వెన్నెల నిండిన నింగీ నేలా వసంతాలాడు కుంటుంటాయి.
ఫాల్గుణాలలో తెలివెన్నెలలు కురిసే కామునిపున్నమి (హోళీ) ఆమని రంగిలి శోభించడానికి ముందుమాట/ స్వాగత గీతం వంటిదే.
నిండుగా పూచిన వేప , మామిడి, కానుగ అనేముంది, తరువులన్నీ, తనువులన్నీ పూలగుచ్ఛాలై శుభాకాంక్షలు అంది పుచ్చుకుంటుంటాయి.
సంజె వేళల్లో వీచే ఆహ్లాదకరమైన పిల్లగాలుల వేణునాదాలకు మదిలోని తలపులు పదాలు పలుకుతుంటే పెదాలు ఒద్దికగా ఒదిగిపోతూ మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నాయి.
ఊహల సాగరంలో అనుభూతుల సంగమాలు ముచ్చటగొలుపుతూ ఆనంద నర్తనాలకు రంగస్థలాలుగా మనసులను ఆయత్తం చేస్తున్నాయి.
చూసే కన్నులకు మనసుండాలే కానీ శిశిరాల్లో రాలుతున్న పండుటాకులూ , కొత్తగా తొడుగుతున్న చిగురులూ కూడా పువ్వుల కన్నా అందంగా అలంకారాలౌతుంటాయి.
లేత ఎండలూ, శీతవాయువులూ ఇలాంటి అరుదైన ఋతుకాలాలలోనే చిరకాలం తర్వాత కలిసే మిత్రుల్లా కరచాలనం చేసుకుంటాయి.
పూత రాలుతున్నా ఆశావాదాలకు ఆలవాలంగా కొమ్మలు, తీవెలూ అలరారుతుంటాయి.
——–
ఈ ఉత్సవం మునుపటి కాలంనుంచీ కూడా వారం పాటు వసంతోత్సవం, మధుకేళి అనే పేరుతో ఉత్సాహంగా జరుగుతున్నదే. ఈ పండుగల్లో జరిగే రంగులు చల్లుకోవడం, పరస్పరం వినోదకార్యక్రమాల్లో అందరూ కలిసి ఆనందించడం, కవిగోష్ఠులు నిర్వహించడం వంటి కార్యక్రమాల వర్ణన మనోహరంగా శ్రీనాథుని హరవిలాసంలోనూ, భీమేశ్వరపురాణంలోనూ కనిపిస్తుంది. కొన్ని చోట్ల ఉగాది రోజు, శ్రీరామనవమి రోజు ఈ రంగులు చల్లుకోవడం కూడా మన ఊళ్ళలో కనిపిస్తూ ఉంటుంది.
కాముని పున్నమికి ధర్మవరంలో కొలువుతీరిన కామన్న కామక్క.

వినోదాలూ విలాసాలూ కూడా ప్రకృతిలో భాగమే, ప్రకృతికి అందమే.
——
నాడూ నేడూ కూడా ముళ్ళను తప్పించుకుంటూ అడుగులు వేసే ప్రయాణాలలో మాత్రమే ప్రతి మజిలీ సంతసాన్నీ, సార్థకతనూ అందిస్తూ ఉన్నాయి.

కష్టాలూ, కన్నీళ్ళూ , నవ్వులూ , సంతోషాలూ అన్నీ ఋతువుల్లాగే మదివనంలో వంతులు వేసుకుని వస్తూ పోతూ ఉంటాయి.
ఏ ఋతువు ఇచ్చే కాయలూ ,పళ్ళూ, పువ్వులూ ఆ ఋతువులో అందుకొని ఆరోగ్యంగా ఉన్నట్టే, మదివనంలో వచ్చే పోయే ఋతువులలో అందే అన్ని ఉద్వేగాలనూ అందుకుంటూ ఆరోగ్యంగా ఉందామంతే. అవి మనకే కట్టుబడి ఉండనట్టే మనమూ వాటికే కట్టుబడి ఉండడమెందుకు? అన్నీ అందుకుంటూ, వదలుకుంటూ సాగిపోదాం.
——–

అంబ -శిఖండి వృత్తాంతము

రచన: అంబడిపూడి శ్యామసుందర రావు.


మాహా భారతములో అనేక పాత్రలలో కారణజన్మురాలై భీష్ముడి మరణానికి కారణము అయిన అంబది చాలా ప్రత్యేకమైన పాత్ర ఈమె కాశీ రాజు ముగ్గురు కుమార్తెలలో పెద్దది ఈవిడ సాళ్వుని ప్రేమించింది ఇద్దరు వివాహము చేసుకోవాలని కూడా నిర్ణయించుకున్నారు ఈవిడకు భీష్ముడి మరణానికి గల సంబంధము ఏమిటో తెలుసు కుందాము.

శంతనుడు మరణించాక రాజ్యపాలన భారము సత్యవతి పుత్రుల పరము అయింది భీష్ముడు తన ప్రతిజ్ఞ వల్ల రాజ ప్రతినిధిగా ఉండి సత్యవతి పుత్రులకు రక్షగా ఉండి పాలన సాగిస్తున్నాడు ఆ సమయములో కాశీ రాజుతన ముగ్గురు కుమార్తెలకు స్వయంవరం ప్రకటించాడు విషయము తెలుసుకున్న భీష్ముడు తన తమ్ముడు సత్యవతి పుత్రుడైన విచిత్రవీర్యునికి భార్యగా చేయటానికి ముగ్గురు కాశీరాజు కుమార్తెలను తెచ్చి రాజమాత సత్యవతి ఎదుట నిలుపగా విచిత్రవీర్యునికి వాళ్ళను ఇచ్చి వివాహము చేయమని చెపుతుంది
కాశీరాజు కుమార్తెలలో పెద్దదైన అంబ తానూ సాళ్వుడిని ప్రేమిస్తున్నానని తనను అతని సమక్షానికి పంపమని భీష్ముడిని వేడుకుంటుంది ఈ విషయాన్ని భీష్ముడు సత్యవతికి తెలిపి అంబను పుట్టింటి ఆడబడుచులాగా లాంఛనాలతో సాల్వుడి దగ్గరకు పంపుతాడు కానీ సాళ్వుడు అంబను పెళ్లిచేసుకోవటానికి నిరాకరించి మళ్ళా అంబను హస్తినకు పంపిస్తాడు హస్తిన వచ్చిన అంబ తనను పెళ్లిచేసుకోమని భీష్ముడిని అడిగిపోతే తానూ వివాహమాడనని ఆజన్మ బ్రహ్మచారిగా ఉంటానని భీష్మ ప్రతిజ్ఞ చేసాను కాబట్టి కుదరదు అని నిష్కర్షగా చెపుతాడు ఇటువంటి పరిస్తితులలో తన జీవితమూ భీష్ముడి వలన అన్యాయము అయింది అని భావించిన అంబ భీష్ముడిపై కక్షను పెంచుకుంటుంది కానీ ఆబల నిస్సహాయురాలు అవటం వలన భీష్ముడిని ఎదుర్కోవటానికి తపస్సే శరణ్యము అని భావించింది. ఆమె దీనగాథను విన్న మునివర్యులు “సుకుమారివి రాకుమారివి నీకు తపస్సు ఎందుకు?” అని నిరుత్సాహపరిచారు.

అంబకు తాత వరుస అయిన శాలిహోత్రుడు అనే మునివర్యుడు అంబ దీనగాథను విని దుఃఖితుడై ఆమెను తన మనమరాలిగా గుర్తించి ,”ఇప్పుడు నీవు చేయవలసినది తపస్సుకాదు ముందు పరుశ రాముడిని కలుద్దాము అయన భీష్ముని గురువు కాబట్టి వ్యవహారాన్ని చక్కదిద్దగలడు భీష్ముడు కూడా గురువు మాట కాదనడు”, అని అంబను ఒప్పించేప్రయత్నము చేస్తాడు అ సమయములోనే పరశురాముని శిష్యుడు అకృతవణుడు పరుశరాముడు శాలిహోత్రుని కలవటానికి వస్తున్నట్లుగా తెలియజేస్తాడు ఇది విన్న శాలిహోత్రుడు అంబ మిక్కిలి సంతోషిస్తారు.

వచ్చిన పరుశరామునికి సకల మునిజనులు సాదరముగా ఆహ్వానించి అర్ఘ్యపాదాలు ఇచ్చి భక్తి ప్రపత్తులతో ఆయనను సేవించారు తదుపరి శాలిహోత్రుడు అంబను తన దౌహిత్రిగా పరిచయము చేసి జరిగిన వృత్తాంతాన్ని వివరించి అంబకు న్యాయము చేయవలసినదిగా వేడుకున్నాడు అంతా విన్న పరుశరాముడు భీష్ముడిని అంబను వివాహమాడవలసినదిగా శాసిస్తాను అని అంబకు శాలిహోత్రునికి మాట ఇచ్చి భీష్ముడిని కలవటానికి కొందరు మునివర్యులతో బయలుదేరాడు సరస్వతి నది తీరానికి చేరి తన రాకను భీష్ముడికి తెలియజేయగా సకల మర్యాదలతో తన గురువును సేవించుకోవటానికి భీష్ముడి సరస్వతి నది తీరానికి తరలి వచ్చాడు. శిష్యుని రాకతో సంతసించిన గురువు పరుశరాముడు తన రాకకు గల కారణాన్ని తెలియజేశాడు.

“నా మాట మన్నించి అంబను నీ తమ్మునికి ఇచ్చి వివాహము చేయి లేదా నీవు వివాహము చేసుకొని అంబకు న్యాయము చేయి లేనిపక్షంలో నీవు నాతో యుద్ధము చేయవలసి వస్తుంది”,అని పరుశరాముడు భీష్ముని హెచ్చరిస్తాడు. “ధర్మాత్ములైన మీరు నన్ను అధర్మ మార్గములో నడవమని శాసించటం సమంజసము కాదు మీరు నన్ను కరుణించి ఈ ఉపద్రవము నుండి నన్ను రక్షించండి”అని భీష్ముడు గురువుగారిని వేడుకున్నాడు “పిరికివానిలా నిస్సహుయుడిలా ప్రవర్తించకు నా ఆజ్ఞను పాటించు లేదా నాతొ యుద్దానికి సన్నద్ధమవు” అని పరశురాముడు భీష్ముడిని తీవ్రముగా మందలిస్తాడు. అయినప్పటికీ భీష్ముడు తానూ గురుద్రోహిని కాను అని, ధర్మపక్షపాతిని అని తన ప్రతిజ్ఞకు కట్టుబడి ఉండేవాడిని అని గురువుగారికి సవినయముగా తెలియజేస్తాడు అప్పుడు యుద్దానికి సిద్దము అవమని గురుదేవులు ఆనతి ఇస్తారు.

భీష్ముడు అవశ్యము అని తల్లియైన సత్యవతికి విషయము చెప్పి అస్త్రశస్త్రాలతో పరుశరాముని సన్నిధికి వస్తాడు. విషయము తెలిసిన గంగ వారి చెంతకు వచ్చి ఇరువురిని యుద్ధము వలదని కోరింది కానీ ఇరువురు వారి వారి పట్టుదలల కు అంకితమయినారు భీష్ముడు గురుదేవులకు ప్రదక్షిణ నమస్కారము చేసి ,”నేను రధము మీద, మీరు భూమి మీద నిలబడి యుద్ధము చేయుట యుద్ధ నీతి కాదు కాబట్టి నేను కూడా నేలపై నిలబడి యుద్ధము చేస్తాను అని గురువుగారితో అంటే గురువుగారు తన తపోబలముతోమహత్తరమైన రధాన్ని సమకూర్చుకొని యుద్దానికి సన్నద్దమయినాడు. ఇరువురి మధ్య యుద్ధము ప్రారంభమయింది.

క్రమముగా భీకర సమరముగా మారింది ఇరవై రెండు రోజులపాటు సాగిన ఈ యుద్ధము ప్రళయానికి దగ్గర అవుతున్న సమయములో ఇరువురి వంశకర్తలు వచ్చి వారిని \శాంతింపజేశారు.పరుశరాముడు తన అపజయాన్ని ఆసక్తతను అంబకు తెలిపి,”అమ్మా చూశావు కదా నా లోపము లేని యుద్దాన్ని”అని చెప్పగా అంబ ,”మీ ప్రయత్నమూ మీరు చేశారు సంతోషము కృతజ్ఞురాలిని”అని వినయముగా పరుశరామునితో చెప్పింది “తపస్సు చేసైనా ఈ జన్మకాకపోతే మరోజన్మకైనా ఈ భీష్ముని నాశనము చేస్తాను “అని అంబ ప్రతిజ్ఞ చేసి తీవ్రమైన తపస్సు ఈశ్వరుని కోసము చేసింది.గంగ వలదని వారించినా అంబ వినలేదు ఈశ్వరుడు అంబ తపస్సుకు మెచ్చి ప్రత్యక్షమై,” ఈ జన్మలో నీవు అనుకున్నది సాధించలేవు మరుజన్మలో ద్రుపదునికి కూతురుగా పుట్టి కొన్ని కారణాల వల్ల మగవానిగా మారి భీష్మునిపై గల కక్ష్యను తీర్చుకుందువు”,అని ఈశ్వరుడు సెలవిస్తాడు

ద్రుపదుని కూతురుగా పుట్టిన అంబ పురుషునివలె పెరుగుతుండి వయస్సు వచ్చిన ఆమెకు దశార్ణ దేశాధి పతి కుమార్తెతో వివాహము చేస్తారు. తీరా ఇద్దరి ఆడవారి మధ్య వివాహము అభాసు పాలవుతుంది. అవమానము భరించలేక ద్రుపదరాజు పుత్రిక అడవిలోకి వెళ్లి ప్రాణత్యాగము చేయాలనీ నిర్ణయించుకుంటుంది. అడవిలో స్థూలకర్ణుడు అనే యక్షుడు ఈమె పరిస్థితికి జాలిపడి తన పురుషత్వాన్ని ఆవిడకు ఇచ్చి తానూ స్త్రీత్వాన్ని పొందుతాడు. పదిరోజుల తరువాత ఎవరి రూపాలకు వారు వచ్చేటట్లు నిర్ణయానికి వస్తారుకానీ కుబేరుని అనుచరులు స్థూలకర్ణుని కోసము వెతుకుతూ ఉంటె స్త్రీ రూపములో ఉండి సిగ్గుపడుతూ ఉండే స్థూలకర్ణుని చూసి కుబేరునికి తెలియజేస్తారు. కుబేరుడు స్థూలకర్ణుని చూసి “నీకు ఈ రూపము బావుంది ఇలాగే ఉండిపో”అని అంటాడు. ఇది విన్న స్థూలకారణుడు బావురుమంటాడు. కుబేరుడు ‘తప్పదు పురుషునిగా మారిన అంబ(శిఖండి) జీవించి ఉన్నంతకాలము నీకు ఈ స్త్రీ రూపము తప్పదు. తదుపరి నీకు నీ పురుష రూపము వస్తుంది. శిఖండిని అడ్డుపెట్టుకొని చేసే యుద్దము ద్వారా స్వచ్చంద మరణము కలిగిన భీష్ముడు మరణిస్తాడు. ఈ రహస్యాన్ని భీష్ముడి అర్జునికి మహాభారత యుద్ధ సమయములో చెపుతాడు. ఆ విధముగా అంబ శిఖండిగా మారటం అనేది, భీష్ముని తనువూ చాలించటానికే. ఎందుకంటే భీష్ముడు లాంటి పరాక్రమవంతుడిని ధర్మ నిష్టాపరుడిని ఏ రకమైన శస్త్రాలు, ఎవరు సంహరించలేరు.
ఇది శిఖండి కధ.

మహాభారత యుద్దములో అర్జునుడు శిఖండిని అడ్డు పెట్టుకొని చేసిన యుద్ధము వలన భీష్ముడు అస్త్ర సన్యాసము చేసి అంపశయ్యపై చేరటముతో అంబ(శిఖండి) చరిత్ర ముగుస్తుంది. అంబ మొత్తానికి తన పంతము నెగ్గించుకుంటుంది.

మరుజన్మంటూ ఉంటే..

రచన: స్వరూప

నేను మహిళా పక్షపాతిని కాదు. పురుష ద్వేషినీ కాదు. ఆడ-మగతోనే సమాజానికి బ్యాలెన్స్ అని నమ్మే వ్యక్తిని. వాస్తవానికి నేను నా కుటుంబంలో ఎక్కడా మహిళా పక్షపాతాన్ని, ఆడపిల్లను అనే చిన్నచూపును ఎదుర్కోలేదు. మా అన్నయ్యలతో సమానంగా మా అమ్మానాన్న నాకు స్వేచ్ఛనిచ్చారు. మా అన్నయ్యల కంటే కూడా నాన్న నన్ను ఎక్కువ ప్రేమగా చూసేవారు. నేను ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా సరైనదే అయి ఉంటుందని నా కాలేజీ రోజుల నుంచే మా కుటుంబానికి నమ్మకం.

జన్మలన్నిటిలోకీ ఆడ జన్మ ప్రత్యేకమైనది. ఆ ప్రత్యేకత మన కుటుంబం నుంచే మొదలవుతుంది. ఆ తర్వాత సమాజం మనల్ని ప్రత్యేకంగా చూడడం మొదలుపెడుతుంది. మన అందం కావచ్చు, మన అణకువ కావచ్చు, మన నడక-మన నడత, మన చదువు-ఉద్యోగం, మన ఆస్తి-అంతస్తు, మన జీవిత భాగస్వామి-మన అత్తింటివారు, పుట్టింటివారు… ఇలా ప్రతీ కోణంలో సమాజం ఆడవారిని ప్రత్యేకంగా చూస్తూ ఉంటుంది. ఆడవారికి ఉన్న ప్రత్యేక ఆకర్షణ, ఆదరణ గుణం మగ వారికి లేవని చెప్పవచ్చు.

రాజకీయాలు, ఇతర రంగాలు ఎక్కడ చూసినా మహిళలు ప్రత్యేకమైన తమ ముద్ర వేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా ఆడవారిని కొనేయడం అంత ఈజీ కాదు. మగవారిని మగువ ఆశ చూపి, మందు ఆశ చూపి, మనీ ఆశ చూపి, మత్తు ఆశ చూపి లోబరుచుకోవచ్చు. ఇలాంటి దుర్గుణాలేవీ మన ఆడవారికి ఉండవు. ఉన్నా కూడా వాటికి లొంగిపోయేంత బలహీనులు మన ఆడవాళ్లు కాదు.

మగ వారి కంటే ఆడవారికి కమిట్‌మెంట్ ఎక్కువ. ఏ పని మొదలు పెడితే ఆ పని మీదే వారికి ధ్యాస ఉంటుంది. వారు పక్కచూపులు చూడరు. అందని ద్రాక్ష కోసం పరుగులు తీయరు. తమ సాధ్యమైనదాన్ని సాధించడానికే ప్రయత్నిస్తారు. జాలి, దయ కూడా ఎక్కువే. అవే వారిని సమాజానికి మరింత దగ్గర చేస్తుంటాయి. భార్య చనిపోయింది అనుకోండి. పిల్లల్ని చూసే వాళ్లు లేరు. అతను ఆఫీసుకు వెళ్లడం కష్టమవుతోంది అంటూ వెంటనే అతనికి రెండో పెళ్లి చేస్తారు.

కానీ భర్త పోతే ఆడవాళ్లు ఆ పని చేయలేరు. నా పిల్లల్ని చూసుకోవడానికి నేనున్నాను కదా అదే చాలు అనుకుంటారు. తనకు మరో తోడు, ఆదరణ, రక్షణ కావాలని మాత్రం ఆలోచించరు. నిజానికి భార్యను పోగొట్టుకున్న మగవాడికి మరో భార్య కంటే… భర్తను పోగొట్టుకున్న మహిళకే మరో మగాడి అవసరం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కానీ ఎవరూ ఈ కోణంలో ఆలోచించరు. పిల్లలు, పెద్దలు అంటూ ఆడవారికి ఆ ఆలోచనే లేకుండా చేస్తారు. ఆడవారికి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం ఎంతో అవసరం. ఆడది అర్థరాత్రి ఒంటరిగా నడిచినప్పుడే కాదు. ఆడవాళ్లందరూ ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యాన్ని సాధించినప్పుడే అసలైన స్వాతంత్ర్యం వచ్చినట్టని నేనంటాను

మగ వాడికెప్పుడూ తన పని, తన ఉద్యోగం మీద మాత్రమే ధ్యాస ఉంటుంది. కానీ ఆడవాళ్లు మాత్రం మొత్తం కుటుంబం గురించి ఆలోచిస్తారు. అత్తమామ, మరిది, ఆడపడుచు ఇలా వారందరి బాగోగులు ఆలోచిస్తారు. ఎక్కడెంత ఖర్చు పెట్టాలో మన ఆడవాళ్లకు తెలిసినంతగా మగవాళ్లకు తెలియవు. పెట్టుపోతలు, అతిథి మర్యాదలు, పండుగలు-పబ్బాలు ఆడవాళ్లకే సాధ్యం. వారు లేకపోతే ఇవేవీ లేవు. ఆడవాళ్లు మల్టీ టాస్కింగ్ చేయగలరు. మగవాళ్లకు అది అసాధ్యమనే చెప్పాలి.

నేను మళ్లీ ఆడపిల్లగానే ఎందుకు పుట్టాలి అనుకుంటున్నానంటే… నన్ను నన్నుగా గుర్తించే వారు నా చుట్టూ ఉన్నారు. అలాంటి సమాజాన్ని నేను సృష్టించుకోగలిగాను. నా చుట్టూ ఉన్న వారి వల్ల కూడా నేను మళ్లీ ఆడజన్మకే ప్రాధాన్యమిస్తున్నాను. ఇందులో సమాజం పాత్ర ఎంతో కీలకం ( నా దృష్టిలో ఇక్కడ సమాజమంటే మన జీవిత భాగస్వామి, అక్కచెల్లెళ్లు, అన్నదమ్ముళ్లు, అమ్మా నాన్న, పిల్లలు, చుట్టుపక్కల వారు, ఇరుగు పొరుగు, బంధు మిత్రులు, స్నేహితులు, సహోద్యోగులు ఇలా )

జలగ

రచన: శ్రీపాద

ఏమిటో నలుగురిలో ఉన్నా ఒంటరిగా ఉన్నట్టే వుంది.
అక్కడికీ నన్ను నేను చాలానే విశ్లేషించుకున్నాను.
నాకే ఏదైనా అహమూ గిహమూ ఉన్నయేమోనని అనుమానం.
చిన్నప్పుడు ఏ మాత్రం దాపరికం లేకుండా లొడలొడా వాగేదాన్నని అమ్మ చెప్తూనే ఉండేది. అవును , చాలా రోజులు అనుకున్నది లోలోనికి తోసేసి పెదవుల మీద అబద్దాలు దొర్లించగలమని తెలియదు నాకు.
అనుకున్నది నిష్కర్షగా చెప్పెయ్యడమే.
స్వచ్చంగా ఉంటేనే ఆత్మానందం అనుకునేదాన్ని.
కాని ఎంత దాపరికం ఉంటే అంత గొప్ప అని అనుకోలేదు.
అదీ అరవై ఏళ్ళూ నిండి మరో ప్రస్థానంలోకి ప్రవేశించాక కూడా..
నలభై నాలుగేళ్ళ క్రితం కులమతాలు వదిలి ఎలాటి సంశయమూ లేకుండా అతనిని జీవన సహచరుడిని చేసుకోడం గర్వ కారణమే కాని ఎప్పుడూ విచారించలేదు.
ఆశ్చర్యపోయే విషయం చెప్పనా పెళ్ళికి ముందు ఆ ప్రసక్తే రాలేదు ఇద్దరి మధ్యనా.
తరువాత కూడా నలభై నాలుగేళ్ళలో ఎప్పుడూ ఇద్దరమూ ఆ మాటే ఎత్తలేదు.
అది మాఇద్దరి సంస్కారం.
ఎవరైనా డొంక తిరుగుడుగా ఇంటి పేరేమిటి? గోత్రమేమిటి అని ఆరాలు తీసినా చటుక్కున సూటిగానే చెప్పేసేదాన్ని.
“నేను ఫలానా ఫలానా మా ఆయనా ఫలానా ఫలానా మాది కులంతర వివాహం అని” అంత ముక్కు సూటిగా ఊండటం ఎంత చేటో ఈ మధ్యే తెలిసి వచ్చింది.
” ఎవరో గౌడ్ ను పెళ్ళి చేసుకున్నావటగదా ?” అని ఆ పెద్దావిడ అడగకముందే ఒక గౌడ్ మిత్రుడు ఏదైనా పెళ్ళి సంబంధం మనవాళ్ళలో ఉంటే మా అమ్మాయికి చెప్పండి అని అడిగినప్పుడు నాకేమీ అర్ధం కాలేదు.
ఆ పెద్దావిడ అడిగినప్పుడు చెప్పానుకూడా “ఎవరండీ మీకు అలా చెప్త ఆయన గౌడ్ కాదు మరో ఫలానా కులం “అని.
కధ అక్కడితో అయిపోతే బాగుండేది.
మరో ఆర్నెల్ల తరువాత ఆ పెద్దావిడకూ మరో మిత్రురాలికీ పొసగక నా దగ్గర వాపోతూ
“అందరి గురించీ ఆవిడ అంతే ఏడుపు. నీ గురించీ చెప్పింది. ఆ పిల్ల ( అరవై రెండేళ్ళు) తక్కువది కాదు దాన్ని మామూలుగా అంచనా వెయ్యకండి. ఎవడో ఫలానా కులం వాడిని చేసుకుందట. వాడిని ఎలా పట్టిందో ఏమిటో ..” అంటూ
ఫక్కున నవ్వొచ్చింది.
“నువ్వు లేకపోతే నాకు జీవితమే లేదు అమ్మడూ ” అనే మా ఆయన గుర్తుకు వచ్హి.
పట్టడానికి జలగను కాదుగదా, ఆవిడెనేమో మరి.